13 Август, 2026, 30 Сафар, 1448
13 Август, 2026, 30 Сафар, 1448
Бир инсонга нисбатан муҳаббатли бўлишнинг иккинчи сабаби – унинг ҳусну жамолидир. Инсон зоти хушсурат кишини, чиройли нарсани ёки чиройли манзарани кўрганда кўнгли беихтиёр унга мойил бўлади. Аллоҳ таоло Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга шу даражада ҳусну жамол ато этганки, буни баён қилиб бериш мушкул бир ишдир.
1. Ҳадиси шарифда бундай дейилади:
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِىِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: »إِنَّ اللَّهَ جَمِيلٌ يُحِبُّ الْجَمَالَ «رواه مسلم.
Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Аллоҳ гўзалдир, У Зот гўзалликни яхши кўради», дедилар (Имом Муслим ривояти).
Агар Аллоҳ таоло чиройни севса, Ўз маҳбуби деб, Ўзи яратган зотга қанчалик ҳусн ато этган бўлади?
2. Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Аллоҳ таоло қайсики набийни жўнатмасин, уни ниҳоятда хушовоз ва хушсурат қилиб яратган. Набийимиз соллаллоҳу алайҳи васаллам эса уларнинг барчаларидан гўзал ва хушовоз эдилар» (Шамоили Термизий).
3. Аллома Қуртубий раҳматуллоҳи алайҳ: «Набиййи акрамнинг тўлиқ жамоллари зоҳир қилинмаган, йўқса у зотга қарашга инсон зотининг тоқати етмас эди», деб ёзганлар.
4. Муфтий Илоҳий Бахш Кондеҳлавий раҳматуллоҳи алайҳ «Шиймул Ҳабиб» китобларида бундай ёзадилар: «Бунча ҳусну жамоллари билан одамларнинг у зотга Юсуф алайҳиссаломга ошиқ бўлгандек ошиқ бўлиб қолмаганининг сабаби – Аллоҳ таолонинг рашки туфайлидир. Аллоҳ таоло одамларга у зотнинг жамолларини тўлиғича кўрсатмаган».
5. У зот алайҳиссалом бир ҳадиси шарифда «Биродарим Юсуф сабиҳдир, мен эса малиҳман (дилкашман)», деганлар.
6. Аллоҳ таоло Қуръони каримда Мусо алайҳиссаломга хитобан бундай марҳамат қилади:
﴿وَأَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِّنِّي﴾
«Ва сенга Ўзимдан муҳаббат солдим» (Тоҳа сураси, 32-оят).
Муфассирлар бу оятнинг баёнида бундай шарҳ ёзганлар: «Аллоҳ таоло Мусо алайҳиссаломнинг кўзига шу даражада малоҳат бердики, кимки у зотга қараса, маҳлиё бўлиб қолар эди. Агар у зотнинг кўзларига қараб, Фиръавннинг қалби юмшаган бўлса, бошдан-оёқ малоҳатга лиммо лим бўлган Набийи акрамга боққан кишининг ҳоли қандай бўлган экан?».
9. Саййида Оиша розияллоҳу анҳо айтадилар: “Набийи акрам соллаллоҳу алайҳи васаллам чимилдиқдаги келиндан ҳам ҳаёли эдилар. Агар Зулайҳонинг дугоналари Юсуф алайҳиссаломни кўриб, қўлларини кесган бўлсалар, Расулуллоҳни кўрганларида қўлларини эмас, юракларини кесиб, пора-пора қилган бўлардилар” (Шарҳи Шамоил).
Саййида Оиша розияллоҳу анҳо Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳақларида бундай назм битганлар:
لنا شمسٌ وللآفاق شمسٌ
وشمسی خیرُ من شمسِ السماءِ
Таржима:
Бизда ҳам қуёш бор, уфқларда ҳам қуёш бор,
Аммо менинг қуёшим осмондаги қуёшдан афзалдир.
10. Саҳобаи киром розияллоҳу анҳум айтадилар: «Қачон Расулуллоҳга қарасак, у зотнинг чеҳралари бамисоли Қуръони каримнинг варағи каби эди».
11. Аммор ибн Ёсир розияллоҳу анҳунинг набираси Робиъ бинти Масъуд розияллоҳу анҳодан «Расулуллоҳнинг кўринишларини сўзлаб беринг», деб сўрадилар. Шунда у зот: «У зотни кўрсанг, гўёки саҳар пайти чиқаётган қуёшга қараётгандек бўласан», дедилар.
12. Бир киши ҳазрат Жобир ибн Самура розияллоҳу анҳудан: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг муборак юзлари шамширнинг жилоланиши каби ялтирар эдими?» деб сўраган эди, у зот шу заҳоти: «Йўқ! Йўқ! У зотнинг юзлари қуёш ва ой каби порлар эди», деб жавоб бердилар.
13. Ҳазрат Абдуллоҳ ибн Салом розияллоҳу анҳу бундай ҳикоя қиладилар: «Мен у зотни диққат билан кузатдим, доимо у зот билан бирга бўлдим ва юзларини кўриб, ёлғончи эмасликларига ишонч ҳосил қилдим. Сўнгра яқинлашиб бориб, «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам Аллоҳнинг элчисидир», деб гувоҳлик бердим».
14. Анас ибн Молик розияллоҳу анҳу: «Расулуллоҳнинг ҳидларидан хушбўйроқ мушк-анбар ёки бошқа нарсанинг ифорини ҳидламаганман», деганлар.
Хушо чашмики дид он рўйи зебо,
Хушо дилки дорад хаёли Муҳаммад.
Таржима:
Не бахт кўзгаки, кўрди ул гўзал юзни,
Не бахт дилгаки, кўтарди Муҳаммаднинг муҳаббатини.
Шайх Зулфиқор Аҳмад Нақшбандийнинг
"Ишқи Расул" китобидан Нодиржон Одинаев таржимаси
Бугуннинг гапи
“Уч хонали хонадонимни таъмирлатиш учун икки ой муддатга келишиб уста туширгандим, олти ойда зўрға чала-чулпа қилиб ишини тугатди...”
“Усталар нега бунақа-а? Уйини таъмирлатиб, усталардан розиман, деган одамни учратмадим...”
“Кўпчилиги одамга фириб беради: ишни вақтида бажармайди, таъмир ишлари тугагач, бошида келишилган нархдан икки баробар кўп маблағ сўрайди...”
Юқоридаги гаплар – уйини, хонадонини таъмирлатиб, усталардан куйган кишиларнинг дод-фарёдлари.
Бугунги кунда жамиятда айрим усталарнинг ўз ишини виждонан бажармаслиги, сифатсиз материаллар ишлатиши, вақтни чўзиши ёки турли найранглар билан буюртмачини алдаши, афсуски, кўпчиликни ташвишга солиш баробарида шу касб эгаларига нисбатан ишончнинг сусайишига ёки бутунлай йўқолишига олиб келяпти.
Яхши ниятда уйини, хонадонини таъмирлатмоқчи бўлган киши уста ишлатган танишларидан сўраб-суриштириши тайин. Яқинда мен ҳам хонадонимни таъмирлатмоқчи бўлиб уста изладим. Таниш-билишлардан, дўстларимдан сўрасам, ярмидан кўпи усталардан нолиди. Бу ҳолат нафақат молиявий зарар, айни пайтда инсонлар ўртасидаги ишончнинг йўқолишига ҳам сабаб бўлмяптими?!
Ислом таълимотида ҳалол меҳнат, омонатдорлик ва ростгўйлик юксак фазилат экани таъкидланади. Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “Дарҳақиқат, Аллоҳ омонатни ўз эгаларига топширишингиз ва одамлар ўртасида ҳукм қилганингизда адолат билан ҳукм қилишингизга буюрар. Албатта, Аллоҳ сизларга яхшигина насиҳат қилур. Албатта, Аллоҳ эшитувчи ва кўрувчи Зотдир” (Нисо сураси, 58-оят).
Усталик – яхши касб. Уста омонатдор бўлса, одамларнинг ҳожатини раво қилади, кўпга фойдаси тегади. Буюртмачи ўз молини, маблағини устага ишониб топширади. Уста шу ишончни оқлаши, ишни пухта ва виждонан бажариши шарт.
Уй – инсоннинг бошпанаси. Унинг ҳар бир ғишти эзгу ният билан қўйилади, ҳар бир девори умид билан кўтарилади. Аммо, афсуски, баъзан айрим усталар иморат қуриш ёки таъмирлашда найранг қиладилар. Уста ташқи томондан деворни силлиқ сувайди, аммо ичидаги ёриқларни беркитади. Бўёқнинг ялтироғи кўзни қувнатади, лекин ортидаги нуқсон вақт ўтиши билан кўзга ташланади.
Янги таъмирланган хонадондан ҳали бўёқ ҳиди кетмай туриб шифтда ёриқлар пайдо бўлади, эшиклар қийшайиб қолади, пол эса ғичирлаб иморат эгасининг асабини бузади. Буюртмачи устага берган маблағига ичи ачийди.
Баъзи усталар сифатли қурилиш материали олиш учун берилган пулга арзон маҳсулот сотиб олади. Қолган маблағни эса “меҳнат ҳақим” деб ўмаради. Цементга қумни ортиқча қўшади, темир ёки арматурани ингичкароғига алмаштиради, мис симлар ўрнига альюминини тортади.
Яна шундай усталар ҳам борки, бир ҳафтада тугатишга келишилган ишни бир ойгача чўзади. Баҳона ҳам тайёр: “Материал келмади”, “Ёрдамчим бетоб бўлиб қолди”, “Эртага тугатиб берамиз” ва ҳоказо.
Энг ёмони, устанинг қўлидан чиққан уй бир йил ўтар-ўтмас яна таъмирга муҳтож бўлиб қолади. Бу ҳунар эмас, ҳийладир. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким бизни алдаса, биздан эмас”, деганлар (Имом Муслим ривояти). Бу ҳадис ҳар қандай соҳадаги фирибгарликни қамраб олади. Агар уста арзон ёки сифатсиз материални қимматбаҳо деб кўрсатса, ишни атайлаб чала бажарса ёки кейин яна таъмирга муҳтож бўладиган қилиб ишласа, бу алдамчиликдан, фирибгарликдан бошқа нарса эмас. Афсуски, бугун кўпчилик усталар ҳийла ва найрангни касб қилиб олганлар. Бунинг оқибатида на ўзлари барака топадилар, на буюртмачи уларга берган маблағига рози бўлади.
Ҳақиқий уста, ўз ишини виждонан қиладиган киши бошқача бўлади. У ҳар бир ишини бекаму кўст бажаради. Чунки у одамлардан яширган нуқсонни, албатта, Аллоҳ таоло кўриб, билиб туришини яхши англайди. Ундай усталар ўзларига Аллоҳ таолонинг: “Албатта, Аллоҳ чиройли (иш) қилувчиларни яхши кўради” (Бақара сураси, 195) оятини ҳамда Набий алайҳиссаломнинг: “Аллоҳ таоло ўз ишини чиройли, пухта қиладиган кишини яхши кўради” (Имом Табароний ривояти), деган муборак ҳадисларини ўзларига шиор қилиб олган бўладилар. Лекин, афсуски, ҳозир бундай усталарни топиш амримаҳол. Борлари ҳам “қўлма-қўл”.
Омонатдор усталар қурган уйлар, йиллар ўтса ҳам, яхшилик билан эсланади. Уларнинг ҳақларига хайрли дуолар қилинади. Биргина мисол, бизнинг Сангижумон қишлоғимиздаги кўп уйларни пачирлик уста Турдимурод бобо (Аллоҳ маконини жаннат қилсин!) қурган. Ўша пайтларда (1960–1990 йиллар) вассажуфт қилинган шифтларга устанинг иморатни қуриб битирган санасини битиш анъана бўлган. Ҳар сафар қишлоққа бориб уйга кирсам, уста бобонинг “имзоси”га кўзиб тушади ва Қуръони карим оятларидан тиловат қилиб, у кишининг руҳларига бағишлайман.
Бугун баъзи усталарнинг ишни келишилган муддатда тугатмаслиги; сифатсиз қурилиш материалларидан фойдаланиши; нархни асоссиз ошириши; камчиликларни яшириши; бир неча ой ўтиб яна таъмир қилишга мажбур бўладиган даражада иш тутиши катта гуноҳдир. Бундай хатти-ҳаракатлар оқибатида буюртмачи моддий зарар кўради, асабийлашади, вақт йўқотади ва энг ачинарлиси, одамлар ўртасидаги ишонч сусаяди.
Ҳалол ризқнинг баракаси унинг кўплигида эмас, балки поклигидадир. Алдамчилик билан, ҳийла-найранг ишлатиб топилган маблағ фойда бўлиб кўринса-да, унда барака бўлмайди. Шунинг учун ҳар бир уста ўз қўли билан топаётган ризқининг ҳалоллиги ҳақида ўйлаши, ҳар бир мих, ҳар бир ғишт, ҳар бир сим ёки ҳар бир таъмир учун қиёмат куни ҳисоб берилишини унутмаслиги керак.
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф раҳимаҳуллоҳ:
Ўттиз фоиз ҳақиқий усталар бор. Улар ўз касби билан фахрланади. Гуруҳлари бор, шогирдлари, устозлари бор. Ҳаммасини қойиллатиб, асбоб-анжомларини чиройли қилиб қўйишган. Шартнопмани тузади, вақтида ишга келади, белгиланган муддатда қурилишни ёки таъмир ишларини тугатади, иш ҳақини олиб кетади. Буюртмачи ҳам рози, уста ҳам рози. Бундай кишиларнинг ишида унум, барака бўлади. Топган пуллари баракали бўлади.
Ҳақиқий уста фақат қурилиш ёки таъмирлашни эмас, балки одамларнинг ишончини ҳам қозонади. Виждон билан қилинган ҳар бир иш ибодатга айланади. Алдамчилик ва найранг билан бажарилган иш эса вақтинчалик фойда келтирса ҳам, дунёда обрўни тўкади, ризқ қийилишига сабаб бўлади, охиратда эса жавобгарликни келтиради.
Толибжон НИЗОМ
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 