21 Май, 2026, 3 Зулҳижжа, 1447
21 Май, 2026, 3 Зулҳижжа, 1447
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Ҳикоя қилишадики, Маъруфи Кархий қуддиса сирруҳу таҳорат олиш учун Дажла дарёси қирғоғида тўхтаб, Қуръон ва кийимларини бир тарафга қўйдилар. Шу пайт қандайдир бир аёл келиб Маъруф Кархий қуддиса сирруҳунинг либослари ва Қуъонини олиб жўнаб қолди. Шайх аёлнинг изидан етиб олиб айтдилар:
– Синглим, мен Маъруф бўламан, сизни ҳеч бир нарсада айбламоқчи эмасман. Фақат, Қуръон ўқий оладиган фарзандингиз борми ё йуқми, шуни билмоқчи эдим, холос?
Аёл “йуқ” деб жавоб қайтаргач, Маъруф:
– Балки Қуръон ўқувчи эрингиз бордир – деб сўрадилар. Аёл яна “йуқ” деб рад жавоби бергач, Маъруф унга:
– Ундай бўлса, майли, уст-кийимларимни ўзингизда олиб қолинг-да, Қуръонни менга қайтариб беринг! – дедилар.
Бир гал Шайх Абу Абдураҳмон ас-Суламий қуддиса сирруҳунинг уйини ўғрилар босиб, бор нарсасини олиб кетишди.
Нақл қилишларича, у зот қуддиса сирруҳу бир дўстларига бундай дебдилар:
– Бозорга бориб, ўғирланган яктагимга кўзим тўшиб қолди. Шунда дарҳол ўзимни билмаганга солиб юзимни ўгириб олди.
Бир гал Молик ибн Динор қуддиса сирруҳунинг аёллари у кишига “Эй риёкор!” дея танбеҳ берибди. Шунда у киши: “Эй хотин, сен менга басраликлар билмайдиган хўб муносиб бир ном топдинг-да!”– дея кайфиятлари очилиб кетган экан.
Яҳё ибн Зиёд ал-Ҳорисийда бир бадхулқ хизматкор бор экан. У зотдан:
– Нега бундай ёмон қулни ушлаб турибсиз? – деб сўраганларида, у зот:
– Ўзимга ҳалим бўлишни таълим қилмоқдаман, – дея жавоб берибдилар.
Нақл этишларича, бир гал Иброҳим ибн Адҳам қуддиса сирруҳу чўлга чиққанларида бир аскарни учратиб қолдилар. Аскар сўради:
– Бу ернинг аҳолиси қани?
Иброҳим Адҳам қабристон томонга ишора қилдилар. Навкар бу одам менинг устимдан куляпти деган ўйга бориб, у кишининг бошларига уриб жароҳатлади. У киши кетганларидан кейин эса навкарга бу зотнинг хуросонлик машҳур сўфий Иброҳим Адҳам эканларини айтишди. Навкар ортларидан бориб, кечирим сўрай бошлади. Бунга жавобан Иброҳим Адҳам қуддиса сирруҳу бундай дедилар:
– Сен мени урганингда Аллоҳдан сенга жаннат ато этишини сўрадим.
Навкар бундай хайрли дуонинг сабабини сўради ва Иброҳим Адҳам қуддиса сирруҳу жавоб бердилар:
– Шуни билдимки, сен мени урганинг учун Аллоҳ менга ажру мукофот беради. Сен туфайли яхшилик топганим сабабли мен туфайли ёмонлик кўришингни истамадим.
Ҳикоя қилишадиларки, қандайдир киши Шайх Абу Усмон ал-Ҳирий қуддиса сирруҳуни меҳмонга таклиф этди ва Шайх дарвозага яқинлашганларида уй эгасининг шундай деганини эшитдилар:
– Ё Шайх, ҳозир менинг уйимга киришнинг вақти эмас, қилган таклифимдан афсусдаман, кетсанг маъқулроқ!..
Абу Усмон қуддиса сирруҳу қайтиб кетдилар ва ҳовлиларига етдим деганларида кетларидан ҳалиги кишининг овозини эшитдилар:
– Ё Шайх, айтганларимдан афсусдаман, кечиргин, қайтадан меникига ташриф буюрсанг яхши бўларди...
Шунда тақводор зот уникига яна боришларини айтдилар. Иккинчи марта борганларида ҳам уй эгаси аввалгидай муомала қилди. Худди шу ҳол учинчи, тўртинчи бор ҳам такрорланди. Шайх эса гўё ҳеч нарса бўлмагандай бориб, эшик олдидан яна қайтардилар. Ниҳоят, ҳалиги киши:
– Ё Шайх, мен сизни синаб кўрмоқчи эдим холос, – дея узр сўраб, у кишини мақтай бошлади, шунда Абу Усмон ал-Ҳирий қуддиса сирруҳу дедилар:
– Мени итларда ҳам бўлиши мумкин бўлган сифат билан мақташингга не ҳожат, ахир улар ҳам чақирсанг келадилар, ҳайдасанг кетадилар-ку?!
“Ахлоқус солиҳийн” (Яхшилар ахлоқи) китобидан
Йўлдош Эшбек, Даврон Нурмуҳаммад
таржимаси
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Аллоҳ таолога беадад ҳамду санолар
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга дуруду салавотлар бўлсин
Қурбонлик луғатда “яқинлашмоқ”, “яқин бўлмоқ” маъноларини билдириб, истилоҳда бу сўз Аллоҳга қурбат ҳосил қилиш мақсадида жонлиқ сўйишни англатади.
Қурбонлик Ислом динининг вожиб бўлган улуғ амалларидан биридир. Аллоҳ таоло Қуръони каримда бундай марҳамат қилади: “Парвардигорингиз учунгина намоз ўқинг ва қурбонлик қилинг” (Кавсар сураси, 2-оят).
Севикли Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам қурбон ҳайити куни эрта билан ўзлари қурбонлик қилардилар ва бошқаларни ҳам курбонлик қилишга тарғиб этардилар. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Имконияти бўла туриб, қурбонлик қилмаган кимса намозгоҳимизга яқинлашмасин”, деганлар (Имом Аҳмад, Ибн Можа ривояти).
Бошқа бир ҳадисда эса: “Ҳар ким қурбонлик қилишга қодир бўлса-ю, қурбонлик қилмаса, вафотидан кейин мажусийлар ёки насронийлар қаторида тирилади”, дедилар.
Қурбонлик тарихига бир назар
Қурбонлик ҳижрий иккинчи йил вожиб бўлган бўлсада, лекин унинг тарихи анча узоқларга – Иброҳим алайҳиссалом замонларига бориб тақалади ва у зотдан бизга қолган амаллардандир. Бу ҳақда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Қурбонлик қилинглар! Албатта, у отамиз Иброҳим алайҳиссаломнинг суннатларидир”, деганлар (Имом Абу Довуд ривояти).
Қурбонлик қилишдан мақсад нима?
Қурбонлик қилишдан мақсад банда ўзининг Аллоҳ амрига итоатини, тақвосини намоён этишдир. Аллоҳ таоло банда сўйган ҳайвоннинг гўштига ҳам, қонига ҳам муҳтож эмас: «Аллоҳга (қурбонлик) гўштлари ҳам, қонлари ҳам етиб бормас. Лекин у Зотга сизлардан тақво етар. Аллоҳ сизларни ҳидоят қилгани сабабли – У зотни улуғлашларингиз учун – уларни сизларга бўйсундириб қўйди. Эзгу иш қилувчиларга хушхабар беринг!» (Ҳаж сураси, 37-оят).
Шунингдек, қурбонлик қилиш Аллоҳ таолонинг амрини адо этишга банданинг тайёр эканини кўрсатади ва тўғри йўлга ҳидоят қилгани учун Аллоҳ таолога шукр этиш бўлади.
Аллоҳга ҳар қанча шукр қилсак, шунча оз. Холис Аллоҳнинг Ўзи учун ибодат қилиб, намоз ўқиш, фақат Аллоҳнинг йўлида жонлиқ сўйиб, бева-бечораларни тўйғазиш шукрнинг бир кўринишидир.
Қолаверса, бу амални бажаришда Аллоҳ таолонинг буюклиги ва динининг улуғлиги зоҳир бўлади.
Қурбонлик кимларга вожиб?
Қурбонлик зиммага вожиб бўлиши учун 4 нарса топилиши шарт.
1. Мусулмон бўлиши. Чунки қурбонлик қурбат бандани Аллоҳ таолога яқин қилувчи ибодат бўлиб кофир унга аҳл эмас (Бадоеъус саноеъ).
2. Озод бўлиш. Чунки қулнинг мулки бўлмайди (Ал баҳрур роиқ).
3. Нисоб эгаси бўлиш.
4. Муқим бўлиш. Мусофирга қурбонлик вожиб эмас. Гарчи сафарда нисоб миқдорига эга бўлса ҳам. Ҳазрат Али розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Мусофир зиммасига қурбонлик вожиб эмас”.
Қурбонлик қилинадиган ҳайвонлар
Қурбонлик қуйидаги ҳайвонлардан бирини сўйиш билан адо топади:
Қўй (қўй дейилганда эчки ҳам тушунилади), қорамол ва туядир. Ушбу ҳайвонлардан бошқа ҳайвонлар қурбонлик ўрнига ўтмайди.
Қўйда ёлғиз бир киши, қорамол ва туяда эса бир кишидан етти кишигача шерик бўлиб адо қилишлари мумкин. Қўй олти ойлик ва ундан катта бўлиши шарт. Қорамол икки ёш ва ундан катта бўлиши шарт, туя беш ёш ва ундан катта бўлиши шарт.
Шу билан бирга, қурбонликка сўйиладиган ҳайвон семиз, йўғон ва ёши катта бўлиши афзал саналади. Қурбонликка ярамайдиган айби ёки нуқсони бор ҳайвонларни сўйишдан эҳтиёт бўлиш лозим.
Баро ибн Озиб розияллоҳу анҳудан ривоят қилади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бизнинг ичимизда туриб: “Тўрт нафар ҳайвон қурбонликка ярамайди: кўзи кўрлиги билиниб турган (айбли) ҳайвон, касали зоҳир касал ҳайвон, чўлоқлиги зоҳир чўлоқ ва ўрнидан тура олмайдиган ўта озғин ҳайвон”, дедилар» (Имом Термизий ривояти).
Курбонлик қилинадиган ҳайвон айбдан холи бўлиши лозим. Қурбонлик қилинадиган ҳайвоннинг қулоғи, ёки думи, ёки кўзининг бир қисмидан кўпроғи йўқ бўлса, қурбонликка сўйиш жоиз эмас.
Касал, чўлоқ ва озғин ҳайвонлар сўядиган жойга ўз оёғи билан юриб бора олмаса, қурбонликка сўйиш жоиз эмас.
Қурбонлик қилиш вақти
Қурбонликнинг қийматини садақа қилиш мумкинми?
Қурбонлик талаб этилган жонлиқлардан бирини сўйиш орқали адо этилади. Жонлиқни сўймай, жонлиқни ёки унинг миқдорига тенг маблағни бериш қурбонлик ҳисобланмайди. Балки садақа ҳисобланади. Алоуддин Косоний раҳматуллоҳи алайҳ бундай дейди: “Бир киши қурбонлик кунларида қўйнинг ўзини ёки қийматини садақа қилса, қурбонлик ўрнига ўтмайди. Чунки қурбонликнинг вожиблиги қон оқизишга боғлиқдир” (Бадоеъус саноеъ).
Қурбонлик одоблари
Қурбонлик қилиш вожиб бўлган киши қуйидаги одобларга риоя қилиши лозим:
Аввало – Қурбонлик қилувчи шахс нияти тўғри, амалини холис Аллоҳ таоло учун қилган бўлиши лозимдир. Бошқалар “кўрсин” ёки “эшитсин”, деган ниятдан йироқ бўлади.
Иккинчи одоб – қурбонлик қилувчи соч, соқолига ва баданига ҳеч нарса теккизмаслиги. Қурбонлик қилишни ирода қилган киши зулҳижжа ойининг биринчи кунидан бошлаб, то ҳайит куни қурбонликни бажаргунга қадар соч-сақолини олмайди ва баданининг бошқа жойларига ҳам тиғ теккизмаслиги мустаҳабдир. Умму Салама розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Қачон сизлардан бирортангиз қурбонлик қилишни ирода қилса, сочига ва терисига ҳеч нарса теккизмасин”, дедилар (Имом Муслим ривояти).
Учинчи одоб – қурбонлик қилишда айб ва нуқсони бор ҳайвонни қурбонлик қилишдан сақланиш.
Тўртинчи одоб – қурбонликни ўз қўли билан қилиш. Қурбонлик қилувчи ўз қўли билан сўйиши мустаҳабдир. Аммо ўзи сўйишни билмаса ёки бошқа сабабларга кўра ўзи сўймасдан, бошқага сўйдиришнинг зарари йўқ.
Бешинчи одоб – қурбонликнинг вақтини риоя қилиш.
Олтинчи одоб — сўйиш одобларига риоя қилиш.
Ҳайвонларни сўйишнинг ўзига хос одоблари, мустаҳаблари бордир. Туяни тик турган ҳолида олдинги чап оёғини боғлаб, бўйнининг пастидан, кўкраги тамондан сўйиш, қорамол ва қўйларни эса чап томони билан ётқизиб, томоғининг тагидан сўйиш, пичоқнинг ўткир бўлиши, уни сўйиладиган ҳайвоннинг олдида ўткирламаслик, бошқа ҳайвоннинг кўз олдида сўймаслик шулар жумласидандир.
Аллоҳ таоло қилаётган ҳар бир амалимиз қаторида ушбу қурбонликларимизни ҳам Ўзининг ризолиги учун қилинган ибодатлар қаторида қабул айласин!
Даврон НУРМУҲАММАД
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 