10 Август, 2026, 27 Сафар, 1448
10 Август, 2026, 27 Сафар, 1448
Аллоҳнинг Расули соллаллоҳу алайҳи васаллам дунёнинг аввалидан охиригача яшаб ўтган ва яшаб ўтишлари келажакда тақдир қилинган барча зоҳид зотларнинг ҳаммаларидан кўра зоҳидроқлари эдилар. Ҳазрати Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга Тиҳома тоғи катталигича олтин, кумуш, зумрад у киши билан доимо ҳамроҳ юришлиги шарти билан таклиф этилганда ҳам қабул қилмадилар, айтдиларки:
“Йўқ, Аллоҳим, мен бир кун оч, бир кун тўқ юришни истайман” (Абу Умома Боҳилий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган, Байҳақий ривояти).
Шунингдек, ҳазрати Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: “Менга Уҳуд тоғи катталигича олтин берилганда ҳам мени бу нарса қувонтиролмайди. Мабодо уч кун ўтиб бу бойликдан бир дирҳамча қолгудай бўлса, у ҳам бўйнимдаги қарзимни ўташлик учун қолган бўларди холос” (Зайд ибн Ваҳбдан ривоят қилинган, Бухорий ривояти)
Ҳазрати Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзларида дунё бойлигидан нимадир сақлашни хуш кўрмасдилар. Ҳатто Уҳуд тоғичалик олтинлари бўлган тақдирда ҳам барчасини мусулмонларга тарқатиб берган бўлардилар. Ўзларида эса қарзларини тўлашгагина кифоя қиладиган миқдорни сақлаган бўлардилар холос.
Шунингдек, ҳазрати Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам мусулмонлар эътиборини ишқ ҳақиқатига қаратар эканлар, ҳеч бир банданинг кўнгли то Аллоҳ Расули соллаллоҳу алайҳи васалламнинг муҳаббати билан лиммо-лим бўлмагунча ва бу севгини бошқа ҳамма нарсага бўлган муҳаббатдан устун қўймагунича иймонда камолга етишолмаслигини уқтирардилар:
“Сиздан бирортангиз мен унга ота-онасидан, боласидан ва одамларнинг ҳаммасидан маҳбуброқ бўлмагунимча, мўмин бўла олмайди” (Анас ибн Моликдан икки шайх ва Насоий ривоят қилган).
Шунингдек, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам мусулмонларга дунёни муҳаббати инсон қадрини ерга уришлигини, хўрлаб очкўз қилиб қўйишлигини атрофлича тушунтириб ўтганлар. Ҳақиқатда инсон боласининг кўзи дунё бойлигига ҳеч қачон тўймайди.
Жумладан Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: “Одам боласи, икки водий тўла мол-дунёси бўла туриб, мол-дунё тўла учинчи водийни орзу қилади. Учинчисини қўлга киритгандан сўнг тўртинчисини тилай бошлайди. Одам боласининг кўзини тупроқдан ўзга нарса тўлдиролмайди” (Ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган, Имом Бухорий, Имом Муслим ривояти).
Шунингдек, Аллоҳнинг Расули соллаллоҳу алайҳи васаллам мўмин киши ўзининг иффату ҳурматини сақлашлигини, дунёга тўқлик, беҳожатлик ва бапарволик назари билан қарашлигини яхши кўрар эдилар. Аллоҳнинг Расули саллаллоу алайҳи васаллам яна айтдиларки:
“Чиндан ҳам садақа, одамларнинг кири ва гуноҳларининг ювиндисидир” (Абдулмутталиб ибн Робиъадан ривоят қилинган, Муслим ривояти).
Ҳазрати Пайғамбаримизнинг бу муборак сўзларида мўмин киши шахсиятини қанчалар олийжаноб, азиз, шарму ҳаёли, ўзгалар қўлига қарамайдиган бўлиши лозимлиги ҳақида ойдин ишоралар бор.
Шунингдек, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам яна таълим берар эдиларки, агар мўмин кишининг назари – кўзи тўқ бўлса Аллоҳнинг муҳаббатига, одамларнинг муҳаббатига бемалол, осонликча эриша олади. Чунки одамлар ўз қўлларидаги молу дунёдан умидвор бўлган кимсани, ҳеч қачон ёқтирмайдилар. Чунончи, марҳамат этдилар:
“Дунёдан юз ўгиргин, Аллоҳ севади. Одамлар қўлидаги нарсадан умидвор бўлма, одамлар севишади” (Абул Аббос Саҳл ибн Саъидийдан ривоят қилинган, Ибн Можа ривояти).
“Ахлоқус солиҳийн” (Яхшилар ахлоқи) китобидан
Йўлдош Эшбек, Даврон Нурмуҳаммад
таржимаси.
Бугуннинг гапи
“Уч хонали хонадонимни таъмирлатиш учун икки ой муддатга келишиб уста туширгандим, олти ойда зўрға чала-чулпа қилиб ишини тугатди...”
“Усталар нега бунақа-а? Уйини таъмирлатиб, усталардан розиман, деган одамни учратмадим...”
“Кўпчилиги одамга фириб беради: ишни вақтида бажармайди, таъмир ишлари тугагач, бошида келишилган нархдан икки баробар кўп маблағ сўрайди...”
Юқоридаги гаплар – уйини, хонадонини таъмирлатиб, усталардан куйган кишиларнинг дод-фарёдлари.
Бугунги кунда жамиятда айрим усталарнинг ўз ишини виждонан бажармаслиги, сифатсиз материаллар ишлатиши, вақтни чўзиши ёки турли найранглар билан буюртмачини алдаши, афсуски, кўпчиликни ташвишга солиш баробарида шу касб эгаларига нисбатан ишончнинг сусайишига ёки бутунлай йўқолишига олиб келяпти.
Яхши ниятда уйини, хонадонини таъмирлатмоқчи бўлган киши уста ишлатган танишларидан сўраб-суриштириши тайин. Яқинда мен ҳам хонадонимни таъмирлатмоқчи бўлиб уста изладим. Таниш-билишлардан, дўстларимдан сўрасам, ярмидан кўпи усталардан нолиди. Бу ҳолат нафақат молиявий зарар, айни пайтда инсонлар ўртасидаги ишончнинг йўқолишига ҳам сабаб бўлмяптими?!
Ислом таълимотида ҳалол меҳнат, омонатдорлик ва ростгўйлик юксак фазилат экани таъкидланади. Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “Дарҳақиқат, Аллоҳ омонатни ўз эгаларига топширишингиз ва одамлар ўртасида ҳукм қилганингизда адолат билан ҳукм қилишингизга буюрар. Албатта, Аллоҳ сизларга яхшигина насиҳат қилур. Албатта, Аллоҳ эшитувчи ва кўрувчи Зотдир” (Нисо сураси, 58-оят).
Усталик – яхши касб. Уста омонатдор бўлса, одамларнинг ҳожатини раво қилади, кўпга фойдаси тегади. Буюртмачи ўз молини, маблағини устага ишониб топширади. Уста шу ишончни оқлаши, ишни пухта ва виждонан бажариши шарт.
Уй – инсоннинг бошпанаси. Унинг ҳар бир ғишти эзгу ният билан қўйилади, ҳар бир девори умид билан кўтарилади. Аммо, афсуски, баъзан айрим усталар иморат қуриш ёки таъмирлашда найранг қиладилар. Уста ташқи томондан деворни силлиқ сувайди, аммо ичидаги ёриқларни беркитади. Бўёқнинг ялтироғи кўзни қувнатади, лекин ортидаги нуқсон вақт ўтиши билан кўзга ташланади.
Янги таъмирланган хонадондан ҳали бўёқ ҳиди кетмай туриб шифтда ёриқлар пайдо бўлади, эшиклар қийшайиб қолади, пол эса ғичирлаб иморат эгасининг асабини бузади. Буюртмачи устага берган маблағига ичи ачийди.
Баъзи усталар сифатли қурилиш материали олиш учун берилган пулга арзон маҳсулот сотиб олади. Қолган маблағни эса “меҳнат ҳақим” деб ўмаради. Цементга қумни ортиқча қўшади, темир ёки арматурани ингичкароғига алмаштиради, мис симлар ўрнига альюминини тортади.
Яна шундай усталар ҳам борки, бир ҳафтада тугатишга келишилган ишни бир ойгача чўзади. Баҳона ҳам тайёр: “Материал келмади”, “Ёрдамчим бетоб бўлиб қолди”, “Эртага тугатиб берамиз” ва ҳоказо.
Энг ёмони, устанинг қўлидан чиққан уй бир йил ўтар-ўтмас яна таъмирга муҳтож бўлиб қолади. Бу ҳунар эмас, ҳийладир. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким бизни алдаса, биздан эмас”, деганлар (Имом Муслим ривояти). Бу ҳадис ҳар қандай соҳадаги фирибгарликни қамраб олади. Агар уста арзон ёки сифатсиз материални қимматбаҳо деб кўрсатса, ишни атайлаб чала бажарса ёки кейин яна таъмирга муҳтож бўладиган қилиб ишласа, бу алдамчиликдан, фирибгарликдан бошқа нарса эмас. Афсуски, бугун кўпчилик усталар ҳийла ва найрангни касб қилиб олганлар. Бунинг оқибатида на ўзлари барака топадилар, на буюртмачи уларга берган маблағига рози бўлади.
Ҳақиқий уста, ўз ишини виждонан қиладиган киши бошқача бўлади. У ҳар бир ишини бекаму кўст бажаради. Чунки у одамлардан яширган нуқсонни, албатта, Аллоҳ таоло кўриб, билиб туришини яхши англайди. Ундай усталар ўзларига Аллоҳ таолонинг: “Албатта, Аллоҳ чиройли (иш) қилувчиларни яхши кўради” (Бақара сураси, 195) оятини ҳамда Набий алайҳиссаломнинг: “Аллоҳ таоло ўз ишини чиройли, пухта қиладиган кишини яхши кўради” (Имом Табароний ривояти), деган муборак ҳадисларини ўзларига шиор қилиб олган бўладилар. Лекин, афсуски, ҳозир бундай усталарни топиш амримаҳол. Борлари ҳам “қўлма-қўл”.
Омонатдор усталар қурган уйлар, йиллар ўтса ҳам, яхшилик билан эсланади. Уларнинг ҳақларига хайрли дуолар қилинади. Биргина мисол, бизнинг Сангижумон қишлоғимиздаги кўп уйларни пачирлик уста Турдимурод бобо (Аллоҳ маконини жаннат қилсин!) қурган. Ўша пайтларда (1960–1990 йиллар) вассажуфт қилинган шифтларга устанинг иморатни қуриб битирган санасини битиш анъана бўлган. Ҳар сафар қишлоққа бориб уйга кирсам, уста бобонинг “имзоси”га кўзиб тушади ва Қуръони карим оятларидан тиловат қилиб, у кишининг руҳларига бағишлайман.
Бугун баъзи усталарнинг ишни келишилган муддатда тугатмаслиги; сифатсиз қурилиш материалларидан фойдаланиши; нархни асоссиз ошириши; камчиликларни яшириши; бир неча ой ўтиб яна таъмир қилишга мажбур бўладиган даражада иш тутиши катта гуноҳдир. Бундай хатти-ҳаракатлар оқибатида буюртмачи моддий зарар кўради, асабийлашади, вақт йўқотади ва энг ачинарлиси, одамлар ўртасидаги ишонч сусаяди.
Ҳалол ризқнинг баракаси унинг кўплигида эмас, балки поклигидадир. Алдамчилик билан, ҳийла-найранг ишлатиб топилган маблағ фойда бўлиб кўринса-да, унда барака бўлмайди. Шунинг учун ҳар бир уста ўз қўли билан топаётган ризқининг ҳалоллиги ҳақида ўйлаши, ҳар бир мих, ҳар бир ғишт, ҳар бир сим ёки ҳар бир таъмир учун қиёмат куни ҳисоб берилишини унутмаслиги керак.
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф раҳимаҳуллоҳ:
Ўттиз фоиз ҳақиқий усталар бор. Улар ўз касби билан фахрланади. Гуруҳлари бор, шогирдлари, устозлари бор. Ҳаммасини қойиллатиб, асбоб-анжомларини чиройли қилиб қўйишган. Шартнопмани тузади, вақтида ишга келади, белгиланган муддатда қурилишни ёки таъмир ишларини тугатади, иш ҳақини олиб кетади. Буюртмачи ҳам рози, уста ҳам рози. Бундай кишиларнинг ишида унум, барака бўлади. Топган пуллари баракали бўлади.
Ҳақиқий уста фақат қурилиш ёки таъмирлашни эмас, балки одамларнинг ишончини ҳам қозонади. Виждон билан қилинган ҳар бир иш ибодатга айланади. Алдамчилик ва найранг билан бажарилган иш эса вақтинчалик фойда келтирса ҳам, дунёда обрўни тўкади, ризқ қийилишига сабаб бўлади, охиратда эса жавобгарликни келтиради.
Толибжон НИЗОМ
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 