30 Август, 2026, 17 Рабиъул аввал, 1448
30 Август, 2026, 17 Рабиъул аввал, 1448
Аллоҳга ҳамд бўлсин, Самарқандда катта лойиҳа – Имом Бухорий мажмуаси зиёратчилар учун хизмат қилишни бошлади. Зиёратчилар кундан кунга кўпайиб бормоқда. Уларнинг ҳар бирлари муҳаддислар султони Имом Бухорийнинг меҳмонларидир.
Дарҳақиқат, раҳбарлар ҳузурига кираётган инсон ташқи кўринишига, ўз хатти ҳаракатларига жуда эътиборли бўлади. Ўз ўрнида Ҳадис бўйича мусулмонлар раҳбари бўлган Муҳаммад ибн Исмоил ҳазратларининг меҳмони бўлишни ният қилиб келаётган диндошларимиз ҳам бир неча кўрсатмаларга амал қилишлари зарур бўлади. Йўқса, зиёратимиз фойдамизга эмас, аксинча зиёнимизга ҳужжат бўлиб қолади. Зотан, мажмуа сайлгоҳ ёки кўнгилочар хиёбон эмас, балки улкан масжид ва мақбара (қабрстон)ни ўз ичига олади.
Аввало, уйдан чиқаётганда, сафар дуосини ўқинг, гўзал ният билан уловга чиқинг. Эркаклар калта, тор, ноўрин расмлари бор кийимларни эмас, кенгроқ, узунроқ, зиёратга муносиб кийимларини кийиб олишсин. Муслима опа-сингилларимиз эса доимгидек, кенг ва узун кийимларни кийиб, рўмолларини ўраб олишсин. Афсуски, зиёратгоҳда жуда калта, шаффоф ва тор кийиниб олганлар ҳам гоҳида учраб қолмоқда. Бу миллий қадриятларимизга хилоф, буюк муҳаддисга нисбатан ҳурматсизлик бўлиб қолади, Аллоҳ сақласин.
Зиёратга келувчилар, албатта, масжидга кириб, таҳиятул масжид (масжид ҳаққи) намозини, фарз намоз вақти бўлса, жамоат билан фарз намозини адо қилишлари даркор. Имом Бухорий мажмуаси зиёратига келганда камида икки ракат намоз ўқимагунча у ердан кетманг.
Мажмуа ҳудудига кирганда, овозни баланд кўтармаслик, бақир-чақир қилмаслик, бировга озор бермаслик лозим. Чунки бу жойда ҳар бир қадам одоб билан босилиши, ҳар бир ҳаракатда ҳурмат ва виқор намоён бўлиши керак.
Айниқса, масжид ичида суҳбатни камайтириш, телефонда баланд овозда гаплашмаслик, болаларни назоратсиз қолдирмаслик, таглиги йўқ гўдакларни масжидга олиб кирмаслик зарур. Масжид Аллоҳнинг уйидир. У ерда дунёвий гап-сўз, кулги, шовқин-сурон ва тартибсиз ҳаракатлар мусулмон кишига муносиб эмас. Агар телефон олиб кирилса, уни овозсиз ҳолатга ўтказиб қўйиш, бошқа намозхонларга халақит бермаслик лозим.
Қабр зиёратида ҳам шаръий одобларга амал қилинг. Имом Бухорий ҳазратларининг қабрлари ёнига борганда, у зотга салом беринг, ҳақларига дуо қилинг. Аллоҳ таолодан у зотнинг даражаларини янада баланд қилишини сўранг. Шунингдек, Аллоҳдан сўрайдиган ҳожатларингизни дуо қилинг. Зотан, у зотнинг ҳузурида қилинган дуолар ижобат бўлганига асрлар давомида гувоҳ бўлиб келинган. Бироқ қабрни айланиш, унга суяниш, қўл суртиш, қабрдан ҳожат сўраш, мато боғлаш ёки шунга ўхшаш шариатда кўрсатилмаган ишлардан сақланиш лозим. Зеро, дуо фақат Аллоҳдан сўралади, ҳожатлар фақат У Зотдан умид қилинади.
Зиёрат давомида суратга тушиш масаласида ҳам меъёрни унутмаслик керак. Хотира учун суратга тушиш – мумкин бўлган жойларда одоб доирасидан чиқмасдан, бошқаларга халақит бермасдан бажарилсин. Масжид ичида намоз ўқилаётган пайтда қабр ёнида турли кўринишда суратга тушиш, ҳазиломуз ҳолатлар қилиш зиёрат руҳига мутлақо тўғри келмайди.
Фарзандлари билан келган ота-оналар эса болаларга бу жойнинг қадрини тушунтириб қўйишлари лозим. Болаларнинг югуриб, бақириб, зиёратчиларга халақит беришларига йўл қўймаслик керак. Аксинча, уларга Имом Бухорий ҳазратларининг илм йўлидаги меҳнатлари, ҳадис илмига қўшган хизматлари, уламоларга ҳурмат қилиш одоби ҳақида қисқача тушунча берилса, бу зиёрат улар учун ҳам тарбиявий сабоққа айланади.
Энг муҳими, зиёрат фақат кўриш, айланиш ёки суратга тушиш учун эмас, балки ибрат олиш, қалбни поклаш, илмга муҳаббат уйғотиш ва Аллоҳга яқинлашиш учун бўлиши керак. Имом Бухорий ҳазратлари бутун умрларини Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларини жамлаш, саралаш ва умматга етказишга бағишлаганлар. У зотнинг ҳузурига келган ҳар бир киши: “Мен ҳам илмга, одобга, ибодатга ва суннатга қанчалик боғланяпман?” деб ўзини бир бор тергаши лозим.
Хулоса қилиб айтганда, Имом Бухорий мажмуасига қадам қўйган ҳар бир зиёратчи бу масканнинг ҳурматини сақлаши, кийиниш, юриш-туриш, гап-сўз ва ибодатда одобли бўлиши даркор. Шунда зиёратимиз кўнгилхушлик эмас, балки қалбларни уйғотадиган, илмга муҳаббатни оширадиган ва Аллоҳ розилигига сабаб бўладиган муборак амалга айланади.
Аллоҳ таоло барчамизни зиёрат одобларига амал қиладиган, уламолар меросини қадрлайдиган ва Имом Бухорий ҳазратларининг илмий-маънавий йўлларидан ибрат оладиган бандаларидан қилсин.
Абдулбосит Абдулвоҳид ўғли,
Ҳадис илми мактаби ўқитувчиси
Шу кунларда жойларда Ватанимиз давлат мустақиллигининг 35 йиллигини нишонламоқда. О‘тган йилларга назар ташласак, истиқлол нафақат сиёсий ва иқтисодий мустақиллик, балки буюк аждодлар мероси ва ма’навий илдизларига қайтиш имконини берганини янада чуқур ҳис этамиз.
Айниқса, кейинги йилларда Янги О‘збекистонда Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан илм-ма’рифат, диний та’лим ва буюк алломаларимиз меросини о‘рганиш соҳасида амалга оширилаётган кенг ко‘ламли ислоҳотлар бу борада мутлақо янги босқични бошлаб берди.
Президентимиз 2017 йилдаёқ юртимизда шаклланган буюк илмий мактабларни қайта тиклаш, хусусан, Самарқандда ҳадисшунослик мактабини ташкил этиш ташаббусини илгари сурган эди. Орадан ко‘п о‘тмай бу эзгу г‘оя амалий ифодасини топди. Давлатимиз раҳбарининг 2018 йил 16 апрелдаги «Диний-ма’рифий соҳа фаолиятини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари то‘г‘рисида»ги Фармони асосида Самарқандда Ҳадис илми мактаби ташкил этилди. Шу йилнинг 1 ноябрида қабул қилинган Ҳукумат қарори билан унинг фаолиятининг ташкилий-ҳуқуқий асослари белгилаб берилди.
Бу воқеа, бизнингча, шунчаки янги та’лим муассасасининг очилиши эмас эди. Бу – Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Доримий каби буюк муҳаддисларни етиштирган заминда ҳадис илмининг узоқ асрлик ан’аналарини замонавий асосда давом эттириш ё‘лидаги тарихий қадам бо‘лди.
Ҳадис илми мактаби олдига Қур’они карим ва ҳадисларнинг асл моҳиятини теран англайдиган, ҳадис илмининг илмий-назарий асосларини пухта эгаллаган, буюк муҳаддисларимиз меросини чуқур о‘рганадиган ва мустақил илмий тадқиқот олиб бора оладиган етук мутахассисларни тайёрлаш вазифаси қо‘йилди. Энг муҳими, ҳадисларда мужассам бо‘лган эзгулик, ҳалоллик, адолат, баг‘рикенглик, ватанпарварлик, ота-онага эҳтиром, инсон қадрини улуг‘лаш сингари умуминсоний г‘ояларни халқимиз, айниқса, ёш авлодга то‘г‘ри ва илмий асосда етказиш та’лим даргоҳининг муҳим вазифаларидан бирига айланди. Бугун Ҳадис илми мактабида та’лим жараёни назарий билим бериш билан чекланиб қолмай, амалий машг‘улотлар билан ҳам узвий бог‘ланган. Талабалар ҳадисларни тахриж қилиш, я’ни уларнинг асл манбаларини аниқлаш, ривоят ё‘ллари ва санадларини о‘рганиш, ҳадис матнларини шарҳлаш ва илмий таҳлил қилиш, уларни мавзу ва мазмунига ко‘ра таснифлаш, шунингдек, ҳадис манбалари ва илмий асарларни тадқиқ қилиш бо‘йича амалий ко‘никмаларни эгалламоқдалар.
Айни пайтда, Ҳадис илми мактабининг Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази билан ёнма-ён фаолият юритаётгани ҳам о‘зига хос илмий-ма’рифий муҳитни юзага келтирмоқда. Буюк муҳаддис Имом Бухорий ҳазратларининг бой илмий меросини о‘рганиш, уни жаҳон илм аҳлига етказиш, замонавий тадқиқотлар билан бойитиш ё‘лида амалга оширилаётган ишлар ёшларимиз учун улкан илмий мактаб вазифасини о‘тамоқда.
Бугун Самарқанд заминида Имом Бухорий номи билан бог‘лиқ улкан бунёдкорлик ишларининг амалга оширилиши ҳам халқимизнинг о‘з буюк аждодига бо‘лган юксак эҳтиромининг ифодасидир. Имом Бухорий мажмуасининг замон талаблари асосида қайта бунёд этилиши, уни илм-ма’рифат, тарбия ва зиёрат масканига айлантиришга қаратилган ишлар нафақат юртимиз, балки бутун ислом олами учун катта аҳамиятга эга.
Янги О‘збекистонда диний-ма’рифий соҳага бо‘лган муносабатнинг энг муҳим жиҳати шундаки, аждодлар мероси фақат тарихий фахр сифатида эмас, балки бугунги ва келажак авлод тарбиясига хизмат қиладиган улкан ма’навий хазина сифатида о‘рганилмоқда. Имом Бухорийнинг илмга садоқати, ҳақиқатни излашдаги матонати, ҳадисларни қабул қилишдаги юксак илмий мезонлари бугунги ёшларимиз учун ҳам ибрат мактабидир.
Со‘нгги йилларда юртимизда Ислом цивилизацияси маркази, Имом Бухорий, Имом Мотуридий, Имом Термизий, Баҳовуддин Нақшбанд илмий-тадқиқот марказлари, Ҳадис илми мактаби каби қатор илм ва ма’рифат масканларининг ташкил этилгани ҳам ушбу сиёсатнинг узвий натижасидир.
Буларнинг барчаси замирида битта буюк мақсадни ко‘риш мумкин: ма’рифатли, о‘з тарихини биладиган, аждодлари мероси билан фахрланадиган, айни пайтда замонавий билим ва тафаккурга эга авлодни вояга етказиш. Биз, Ҳадис илми мактаби жамоаси, яратиб берилаётган бундай имкониятларни катта ишонч ва юксак мас’улият сифатида қабул қиламиз. Чунки буюк муҳаддислар юртида ҳадис илмини о‘рганиш ва о‘ргатиш фақат касбий вазифа эмас, балки аждодлар олдидаги ма’навий бурч ҳамдир.
Мустақиллигимизнинг 35 йиллиги арафасида ортга назар солиб, бугунги натижаларни сарҳисоб қилар эканмиз, истиқлолнинг қадрини яна бир бор теран ҳис этамиз. Агар мустақиллик халқимизга о‘з тақдирини о‘зи белгилаш ҳуқуқини берган бо‘лса, Янги О‘збекистондаги ислоҳотлар миллий ва диний-ма’рифий меросимизни чуқур о‘рганиш, уни дунёга муносиб тарзда намоён этиш учун янги имкониятлар эшигини очди. Эндиликда бизнинг вазифамиз – ана шу имкониятлардан самарали фойдаланиб, Имом Бухорий ва бошқа буюк алломаларимиз қолдирган илмий меросни янада чуқур тадқиқ этиш, унинг инсонпарварлик ва ма’рифатпарварлик г‘ояларини ёш авлод қалбига етказишдир. Зеро, о‘з о‘тмишини англаган, илмни қадрлаган ва ма’рифатга таянган халқнинг келажаги ҳамиша порлоқ бо‘лади.
Барот Амонов, Ҳадис илми мактаби ректори.
О‘збекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 