25 Июн, 2026, 10 Муҳаррам, 1448
25 Июн, 2026, 10 Муҳаррам, 1448
Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот марказида “Халқаро академик ҳадис тарихи анжуманлари” лойиҳаси доирасида “Имом Бухорийни қайта кашф этиш” мавзусида халқаро илмий конференция бўлиб ўтди.
Марказ, Ҳадис илми мактаби ҳамда Туркиянинг Анқара ва Анқара Йилдирим Боязид университетлари ҳамкорлигида ташкил этилган анжуман ҳадисшунослик соҳасидаги замонавий тадқиқотларни муҳокама қилиш учун халқаро академик платформа вазифасини ўтади.
Форумнинг очилиш маросимида Имом Бухорий илмий меросининг ислом тамаддунидаги алоҳида ўрни ва унинг бугунги кун илм-фан олдидаги юксак аҳамияти алоҳида эътироф этилди.
Илмий анжуман Ўзбекистон ва Туркия илмий доиралари вакиллари иштирокида олти шўбада ташкил этилди.
Конференция давомида “Саҳиҳул Бухорий” асарининг тарихий контексти, илк ислом даври сиёсий воқеаларининг ҳадислардаги инъикоси ҳамда Самарқанд ва Бухоро ҳадис мактабларининг шаклланиш тарихи илмий далиллар асосида таҳлил қилинди.
Мунозараларда асардаги “Фитан” (“Фитналар”) бобининг тадқиқи, дунё фондларида, хусусан, Истанбулнинг Сулаймония кутубхонасида сақланаётган нодир қўлёзма нусхалар матнларининг қиёсий таҳлили ҳамда “Фатҳул Борий” ва “Умдатул қорий” каби шарҳларнинг методологик хусусиятлари асосий ўрин олди.
Шунингдек, мутахассислар Имом Бухорийнинг ровийларни баҳолашдаги ўзига хос тамойиллари, “Саҳиҳ”да қўлланган “инжоз” (асарга анъанавий ҳадис тўпламларида мавжуд бўлмаган янгича бобларни қўшиш) ва “сулосиёт” (уч ровийли ҳадислар) услубларининг моҳияти ҳамда аллома асарларини замонавий исломшунослик ва фиқҳий-луғавий мезонлар асосида ўрганишнинг долзарб масалаларига алоҳида эътибор қаратди.
Анжуман якунида тадқиқотчилар томонидан Имом Бухорий меросининг ахлоқий-тарбиявий аҳамияти, “Ал-Адаб ал-муфрад” (“Одобнома”) асарининг мазмуний таҳлили ва жаҳон кутубхоналаридаги манбаларнинг библиографик тавсифи юзасидан илмий хулосалар баён этилди. Тадбир сўнггида фаол иштирокчиларга халқаро даражадаги сертификатлар топширилди.
Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази
Матбуот хизмати
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Ашуро – Муҳаррам ойининг ўнинчи куни бўлиб, Исломда фазилатли кунлардан саналади. Бу куннинг шарафи ҳақида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан кўплаб ҳадислар ривоят қилинган.
Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Мадинага келганларида яҳудийларнинг Ашуро куни рўза тутаётганини кўриб: “Нима бу? (яъни, нима учун бу кун рўза тутяпсиз?)” дедилар. Улар: “Бу яхши кундир. Бу кунда Аллоҳ таоло Бани Исроилга душманларидан нажот берган. Шунинг учун Мусо рўза тутган”, деб жавоб беришди. Шунда у зот алайҳиссалом: “Мен Мусога сизлардан кўра ҳақлироқман”, дедилар ва шу куни рўза тутдилар ҳамда бошқаларни ҳам рўза тутишга буюрдилар (Имом Бухорий ривояти).
Ашуро кунининг энг катта фазилатларидан бири — бу кунда тутилган рўзанинг улкан савобидир. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ашуро кунининг рўзаси ўтган бир йилнинг гуноҳларига каффорат бўлишидан Аллоҳдан умид қиламан”, дедилар (Имом Муслим ривояти).
Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: “Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ушбу ашуро куничалик бирор куннинг рўзасини ҳамда ушбу рамазон ойичалик (бирор ойни) савоб талабида бошқасидан афзал билганларини кўрмаганман”, деди (Имом Бухорий ривояти).
Уламолар бу ҳадисдаги гуноҳлар кичик гуноҳлар эканлигини баён қилганлар. Катта гуноҳлар учун эса тавба қилиш лозим. Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Ашуро куни рўзасини тутиб, бошқаларни ҳам унинг рўзасини тутишга буюрганларида, саҳобалар: “Эй Аллоҳнинг Расули, ахир, бу – яҳудийлар ва насронийлар улуғлайдиган кун-ку?”, дедилар. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Агар келаси йили бўлса, албатта, тўққизинчи куни ҳам рўза тутамиз”, дедилар (Имом Муслим ривояти).
Ҳофиз ибн Ҳажар раҳматуллоҳи алайҳ бундай деганлар: “Бу воқеа охирги вақтларда бўлган. Чунки Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам авваллари бирор нарсага буюрилмаган ишларда аҳли китобларга мувофиқ бўлишни хоҳлардилар. Айниқса, мушрикларга хилоф бўлган ишларда шундай эдилар. Макка фатҳ бўлиб, Ислом машҳур бўлганидан сўнг аҳли китоблардан ҳам фарқли бўлишни хоҳладилар. Шунинг учун аввалда: “Мен Мусога сизлардан кўра ҳақлироқман”, деган бўлсалар, кейинчалик улардан ҳам ажралиб туришни истадилар ва Ашуро кунидан олдин ёки кейин яна бир кун рўза тутиб қўйишга буюрдилар”.
Шу сабабли уламолар Ашуро рўзасини 9-10 ёки 10-11 муҳаррам кунлари тутишни мустаҳаб деб билганлар.
Ашуро куни мўмин учун Аллоҳнинг неъматларига шукр қилиш, гуноҳлардан тавба этиш, зикр ва ибодатни кўпайтириш учун яхши фурсатдир. Бу муборак куннинг фазилатидан фойдаланиб, рўза тутиш ва солиҳ амалларни кўпайтириш ҳар бир мусулмон учун катта манфаатдир.
Аллоҳ таоло барчамизни Ашуро кунининг фазилатидан баҳраманд бўладиган бандаларидан қилсин.
Аслиддин МИРЗАМИДДИНОВ,
Тошкент Ислом институти “Қуръон илмлари” кафедраси ўқитувчиси
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 