09 Октябр, 2026, 28 Рабиъус сони, 1448
09 Октябр, 2026, 28 Рабиъус сони, 1448
“Арафот” сўзи луғатда – “билиш, таниш” маъноларини билдиради.
Макка шаҳридан 20 км, Минодан 10 км, Муздалифадан эса 6 км, Намира масжидидан 1,5 км узоқликда жойлашган. Узунлиги 11-12 км ва кенглиги 6,5 км бўлган водий. У қаттиқ катта тошлардан иборат. Жанубий томонда 168 та зинаси мавжуд.
Маълумотларга кўра, Одам Ато билан Ҳавво онамиз жаннатдан чиқариб юборилганларидан кейин бир-бирлари билан шу ерда учрашганлар, дейилади.
Бошқа бир ривоятда Жаброил алайҳиссалом Иброҳим алайҳиссаломга ушбу маконда ҳаж амалларини ўргатиб: “Арофта?” (“Ўргандингизми?”) деганларида, Иброҳим алайҳиссалом: “Ҳа”, деганлар. Шундан кейин Арафот деб номланиб қолган.
Арофат тепалигида бир баланд жой борки, у ерни “жабалул роҳма”, яъни “раҳмат тоғи” дейилади. Арафа куни ҳожиларга ёғиладиган беҳисоб раҳмат ва баракалар сабабли “раҳмат тоғи” деб номланади. Ушбу тоғ Илол, Нобит ҳамда Қурийн деб ҳам аталади.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам вафотларидан 81 кун олдин, ҳижратнинг 10 йили Мадинадан ҳажга келиб, арафа куни шу тепаликка чиққанлар ва оқ туяларини чўктириб, унинг устида туриб “Видолашув ваъз”ини айтганлар. Бу жой узоқдан кўриниб туришлиги учун устун шаклида кўтарилиб, оққа бўяб қўйилган.
Арафотда ҳажнинг асосий аркони адо этилади. Арафа куни бомдод намози ўқилгандан сўнг Минодан Арафотга қараб йўлга тушилади. Зилҳижжа ойининг 9-куни, яъни арафа куни ҳожилар шу тепаликка чиқиб, то қуёш ботгунга қадар ибодат билан машғул бўладилар. Арафотда маълум муддат турмаган кишининг ҳажи ҳаж ҳисобланмайди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ҳаж Арафотдир”, деганлар (Имом Термизий ва Насоий ривояти).
Арафотга чиқишдан олдин ғусл қилиб олинса яхши бўлади.
Арафотга чиқишда ва у ерда турганда доим такбир, таҳлил, ҳамд ва талбия (“лаббайка”) айтилади. Арафотда дуолар ижобат бўлади. Шунинг учун ҳожилар кўпроқ дуода, зикрда, тиловатда, илтижода, чин дилдан тазарруда бўлишга интилишлари лозим.
Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Дуоларнинг яхшиси – Арафот кунги дуодир”, деганлар (Имом Термизий ривояти).
Арафотда қуйидаги оят нозил бўлган: “Бугун Мен сизлар учун динингизни комил қилдим, Мен сизларга неъматимни тўкис қилиб бердим ва сизлар учун Исломни дин қилиб танладим” (Моида сураси, 3-оят).
Арафотда ва Раҳмат тоғида қуйидаги дуоларни ўқиш тавсия этилади:
“Субҳаналлоҳи ва биҳамдиҳи. Субҳаналлоҳил ъазийм”.
“Лаа илаҳа илла анта. Субҳанака инни кунту миназ-золимийн”.
“Лаа ҳавла ва лаа қуввата илла биллаҳил ъалийил ъазийм”.
“Роббана атина фид-дуня ҳасанатан ва фил ахироти ҳасанатан ва қина ъазабан-нар”.
“Аллоҳумма аслиҳ ли динийаллазий ҳува ъисмати амри ва аслиҳ ли дунйаяллати фиҳа маъаший ва аслиҳ лий ахиротияллати фиҳа маъадий, важъалил ҳайата зийадаталли мин кулли хойрин, важаълил мавта роҳаталли мин кулли шаррин”.
“Аъузу биллаҳи мин жаҳдил балаи ва даркиш-шақои ва суъил қазои ва шатаматил аъдаи”.
Арафотда пешин ва аср намозлари бир азон ва икки иқомат билан қўшиб қаср қилиб ўқилади. Ҳажнинг амири хутба ўқийди.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Арафа куни, Аллоҳ бандаларни дўзахдан кўп озод қилганчалик бошқа бирор кун йўқ!” (Имом Муслим ривояти).
Бошқа ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай деганлар: “Аллоҳ ҳузурида Арафот кунидан яхшироқ кун йўқ. Аллоҳ таоло дунё осмонига (фаришталарга мақтаниб) ер аҳли билан фахрланиб айтади: “Менинг чанг босган бандаларимга қаранг! Менинг раҳматимдан умидвор бўлиб, барча жойлардан келдилар. Ваҳоланки, улар менинг азобимни кўрмаганлар. Аллоҳ таоло бирор кунда Арафа кунидек бандани дўзахдан озод қиладиган кун йўқ, дейди”.
Аллоҳ таоло ҳажингизни мабрур, саъйингизни машкур ва гуноҳингизни мағфур қилсин!
Даврон НУРМУҲАММАД
ЮНЕСКОнинг Париждаги Бош қароргоҳида «Ислом цивилизацияси: Мовароуннаҳрнинг буюк маънавий ва илмий мероси ҳамда маърифат уфқлари» мавзусида халқаро конференция бўлиб ўтди. Анжуман Марказий Осиё олимларининг жаҳон цивилизацияси тараққиётига қўшган ҳиссаси, шунингдек, илм-фан, маданият ва таълим соҳаларида халқаро ҳамкорликни кенгайтириш масалаларига бағишланди, хабар бермоқда iccu.uz.
Халқаро конференция Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази, Ўзбекистон Республикасининг ЮНЕСКОдаги Доимий ваколатхонаси, Ўзбекистон Республикасининг ЮНЕСКО ишлари бўйича Миллий комиссияси, Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги, Ўзбекистон Республикасининг Франциядаги Элчихонаси, Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитаси, Имом Бухорий, Имом Термизий ва Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот марказлари, Ўзбекистон халқаро исломшунослик академияси, Ўзбекистон Маданият ва санъатни ривожлантириш жамғармаси (ACDF), Ўзбекистон мусулмонлари идораси ҳамда Ўзбекистон маданий меросини ўрганиш, асраш ва оммалаштириш бўйича Бутунжаҳон жамияти (WOSCU) томонидан ташкил этилди.
Конференцияда ЮНЕСКО раҳбарияти, дипломатик корпус, халқаро ташкилотлар, етакчи университетлар, илмий институтлар, музей ва кутубхоналар вакилларидан иборат 300 нафардан зиёд иштирокчи қатнашди. Халқаро аудитория учун рус, инглиз ва француз тилларида синхрон таржима таъминланди.
«Мазкур тадбир Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг 2025 йил 23 сентябрь куни Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 80-юбилей сессиясида илгари сурган ташаббусининг амалий ифодаси бўлди. Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев Имом Бухорий, Имом Термизий ва Имом Мотуридийнинг илмий ва маънавий меросини чуқур ўрганиш ва кенг тарғиб қилиш зарурлигини таъкидлаб, ушбу бебаҳо меросни жаҳон ҳамжамиятига етакчи халқаро майдонларда — Париждаги ЮНЕСКО Бош қароргоҳида ҳамда БМТнинг Женева ва Нью-Йоркдаги майдонларида тақдим этиш ташаббусини илгари сурган эди. Бугун Парижда ўтказилаётган конференция ушбу кенг кўламли ташаббусни амалга ошириш йўлидаги муҳим қадамдир», — деди Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази директори доктор Фирдавс Абдухолиқов.
Конференция иштирокчиларига ЮНЕСКО Бош конференциясининг 43-сессияси Президенти Ҳонгкер М. Талха жаноблари ҳамда ЮНЕСКО Ижроия кенгаши раиси доктор Носир бин Ҳамад ал-Ҳинзоб табрик сўзлари билан мурожаат қилди.
«Бугун бизни асрлар давомида халқлар ўртасидаги мулоқотга асос бўлиб хизмат қилган умумий маънавий ва маданий мерос бирлаштириб турибди. Айнан ўзаро англашув ва ҳамкорлик руҳи ЮНЕСКО фаолиятининг асосини ташкил этади. Бирлашган Миллатлар Ташкилотида Президент Шавкат Мирзиёев томонидан илгари сурилган халқаро ташаббуснинг давоми бўлган бундай муҳим тадбирни ташкил этгани учун Ўзбекистон Ҳукумати ва ЮНЕСКОга самимий миннатдорлик билдираман», — таъкидлади Ҳонгкер М. Талха.
Шунингдек, конференция иштирокчиларига Ўзбекистоннинг ЮНЕСКОдаги Доимий вакили, Фавқулодда ва Мухтор Элчи Камол Мухторов ҳамда ЮНЕСКО Бош директорининг табиий фанлар бўйича ўринбосари, профессор Дениз Пирес де Карвалью мурожаат қилди.
Конференциянинг марказий воқеаси Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази тақдимоти бўлди. Унда халқаро ҳамжамиятга Марказнинг ўзига хос концепцияси, кенг кўламли илмий ва музей ишлари натижалари, шунингдек, фаолиятининг асосий йўналишлари тақдим этилди.
Марказ экспозицияси бугунги Ўзбекистон ҳудудидаги цивилизациялар тарихининг уч минг йилдан зиёд даврини — қадимги маданиятлардан тортиб, Биринчи ва Иккинчи Ренессанс даврлари орқали Янги Ўзбекистонгача бўлган тарихий жараёнларни қамраб олади. Ноёб қўлёзмаларни асраш, тарихий артефактларни ўрганиш, замонавий рақамли технологиялар ва сунъий интеллектдан фойдаланишга қаратилган лойиҳалар иштирокчиларда алоҳида қизиқиш уйғотди.
Конференцияга Парижга махсус ташриф буюриб, тадбирда иштирок этган ва маърузалар қилган нуфузли халқаро илмий ҳамда маданий ташкилотлар раҳбарларининг иштироки алоҳида аҳамият бағишлади. Улар орасида Оксфорд ислом тадқиқотлари маркази директори доктор Фарҳан Низомий, Ислом тарихи, санъати ва маданиятини тадқиқ этиш маркази (IRCICA) Бош директори профессор Махмуд Эрол Қилич, «Ал-Фурқон» Ислом мероси жамғармаси ижрочи директори Сали Шаҳсивари, Милан университети дизайни профессори Марио Таддеи, Ислом ҳамкорлик ташкилотининг ЮНЕСКОдаги вакили доктор Салима Далибей, Женева Дипломатик доираси президенти Роберт Блум, шунингдек, Францияда Темурийлар тарихи ва санъатини ўрганиш ассоциацияси президенти Фредерик Брессан бор.
Оксфорд ислом тадқиқотлари маркази директори Фарҳан Низомий Марказий Осиёнинг маданий бойлигини алоҳида таъкидлади:
«Ўзбекистоннинг тарихий кўчалари бўйлаб юрар эканмиз, биз шунчаки гўзал бинолар ва қадимий ёдгорликларни эмас, балки юксак ва жўшқин маданият, ижод, яқин алоқалар ҳамда маданий алмашинувнинг гувоҳларини ҳам кўрамиз».
ISESCO бош директори доктор Салим Ал-Малик махсус маъруза билан иштирок этди:
Ислом цивилизацияси марказининг халқаро майдонда, хусусан ЮНЕСКОда тақдим этилиши жуда муҳим. Ўзбекистонга бориб, марказни кўриш имконига эга бўлмаган инсонлар, ҳеч бўлмаганда уни ЮНЕСКОда кўришлари мумкин. Бу орқали Ислом цивилизациясининг тинчлик, илм-фан ва маданият тараққиётига қўшган улкан ҳиссаси намоён этилмоқда. Шунингдек, Ислом цивилизациясини доимий қўллаб-қувватлаб келаётган Ўзбекистон Президенти, жаноб олийлари Шавкат Мирзиёевга ўз миннатдорчилигимни билдирмоқчиман.
Францияда Темурийлар тарихи ва санъатини ўрганиш ассоциацияси президенти Фредерик Брессан Ислом цивилизацияси марказининг халқаро аҳамиятини юқори баҳолади:
«Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан барпо этилган Ислом цивилизацияси маркази бугун Марказий Осиёдаги, эҳтимол, бутун дунёдаги энг йирик маданий ва музей мажмуаларидан бири ҳисобланади. У узоқ вақт давомида етарлича маълум бўлмаган исломий илмий ва маданий мероснинг беқиёс бойлигини очиб бериш, уни кенг тарғиб этишга хизмат қилиши кўзда тутилган».
Конференциянинг илмий дастури Марказий Осиёнинг маънавий ва интеллектуал мероси, Ислом цивилизацияси марказининг илм-фан ва маданият соҳасидаги халқаро платформа сифатидаги ўрни, шунингдек, Мовароуннаҳр буюк алломаларининг жаҳон цивилизацияси тараққиётига қўшган ҳиссасига бағишланган учта тематик сессияни қамраб олди.
Илмий дастурда Ўзбекистоннинг етакчи илмий ва давлат муассасалари вакилларининг чиқишлари алоҳида ўрин эгаллади. Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот маркази директори Комилжон Шермуҳамедов, Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитаси раиси биринчи ўринбосари, профессор Давронбек Маҳсудов, Ислом цивилизацияси маркази бош илмий ходими, профессор Зоҳидулло Мунавваров, Ислом цивилизацияси маркази илмий котиби Рустам Жабборов, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси вакили Нодира Мустафаева маърузалар билан иштирок этдилар.
Маърузалар Марказий Осиёнинг тарихий-маданий меросини ўрганиш ва асраш, қўшма илмий тадқиқотларни ривожлантириш, академик алмашинувларни йўлга қўйиш, тарихий манбаларни рақамлаштириш ва халқаро ҳамкорликни мустаҳкамлаш масалаларига бағишланди. Иштирокчилар етакчи хорижий илмий ва маданий муассасалар билан янги ҳамкорлик лойиҳаларини амалга ошириш истиқболларига алоҳида эътибор қаратдилар.
Халқаро конференциянинг ёрқин якуни ЮНЕСКО Бош қароргоҳида ўтказилган тантанали қабул бўлди. Унда юқори мартабали меҳмонлар, дипломатлар, олимлар ва халқаро ташкилотлар вакиллари жам бўлди. Кечага ЮНЕСКО Бош директори Холид ал-Ананийнинг иштироки алоҳида аҳамият бағишлади. У меҳмонларни шахсан қутлаб, ўтказилган тадбирнинг юксак халқаро мақомига урғу берди.
Кечки дастур доирасида Ислом цивилизацияси марказининг илмий, маданий ва маърифий лойиҳалари тақдимоти бўлиб ўтди. Тантанали қабул иштирокчиларга касбий мулоқотни давом эттириш, фикр ва ғоялар алмашиш, шунингдек, қўшма ташаббусларни амалга ошириш истиқболларини муҳокама қилиш имконини берди.
Париж конференцияси ғояси илк бор Президент Шавкат Мирзиёев томонидан 2017 йилда БМТ Бош Ассамблеясининг 72-сессиясида илгари сурилган Ислом цивилизацияси марказининг халқаро фаолиятида янги босқични бошлаб берди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 