1400 йил умматни ушлаб турган йўлни ташлаб, қаерга бормоқчисиз?

Бугун мусулмон жамиятида тез-тез учрайдиган бир даъво бор:

“Биз Қуръон ва суннат билан юрамиз, мазҳаб шарт эмас”.

Бу гап ташқаридан чиройли, жозибали эшитилади. Аммо чуқурроқ ўйлаб кўрайлик:

Ҳақиқатан ҳам мазҳабсиз юриш мумкинми?

Агар мумкин бўлса, у қаерга олиб боради?

Келинг энг содда савол-жавоб услубида кўриб чиқамиз.

1. Мазҳаб ўзи нима?

Мазҳаб – бу Қуръон ва суннатни тушуниш мактаби.

Имом Абу Ҳанифа, Имом Молик, Имом Шофиъий, Имом Аҳмад ибн Ҳанбал каби буюк мужтаҳидлар:

минглаб оят ва ҳадисларни,

саҳобалар фатволарини,

араб тили қоидаларини,

насҳ-мансуҳ, умумий-хусусий масалаларни тизимли, илмий усулда жамлаб, умматга йўл кўрсатиб беришган.

Мазҳаб – Қуръон ва суннатнинг ўзи эмас, балки уларни тўғри тушуниш калити.

2. “Мазҳаб шарт эмас” деган одам аслида нимани даъво қилмоқда?

У дейди:

“Мен ўзим ҳадисни очиб ўқийман, ўзим ҳукм чиқараман”.

Савол:

— Араб тилини мукаммал биладими?

— Ҳадисларнинг саҳиҳ-заифини ажрата оладими?

— Қайси ҳадис қайси ҳолатга тегишли эканини биладими?

— Қайси оят қайси оят билан чегараланганини биладими?

Агар йўқ бўлса – у илмга эмас, нафсига эргашмоқда. Агар фаразан шу илмларга соҳиб бўлса борми, шубҳасиз мазҳабга эргашиш лозимлигини эътироф қилади.

Аллоҳ таоло марҳамат қилади: “Агар билмасангиз, зикр аҳлидан сўранг” (Наҳл сураси, 43-оят).

Зикр аҳли – олимлар, мужтаҳидлар. Мазҳаб ана шу “зикр аҳли”нинг илмий меросидир.

3. Саҳобалар ҳақида нима дейсиз? Саҳобалар:

Ибн Масъуд фиқҳи,

Ибн Умар фиқҳи,

Зайд ибн Собит фиқҳи билан танилган.

Тобеъинлар саҳобаларга тақлид қилган.

Тўрт имом эса ана шу саҳобалар фиқҳини тартибга солди.

Демак, мазҳаб кейин чиқиб қолган бидъат эмас, балки саҳобалар йўлининг давомидир.

4. Мазҳабсизлик нимага олиб келади?

Бугун мазҳабсизликни даъво қилувчилар орасида:

бири ниятни шарт эмас дейди,

бири жамоат намозини енгил санайди,

бири бошқасини адашган, ҳатто кофир дейди.

Бу ниманинг натижаси?

Бир мезон йўқлигининг натижаси.

Мазҳаб бўлмаганда: ҳар ким ўзича “Қуръон ва суннат”ни тушунади, дин парча-парча бўлади, ихтилоф фитнага айланади.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганлар: “Ўтган умматлар ихтилоф сабабли ҳалок бўлди” (Имом Аҳмад ривояти)

Мазҳаб – ихтилофни тартибга солувчи ҳимоя девори.
 

5. Имом Абу Ҳанифа раҳимаҳуллоҳ нима учун Имоми Аъзам деб эътироф этилади?

У зот:

40 йил бомдод намозини хуфтон таҳорати билан ўқиган,

500 мингдан ортиқ ҳадисни билган,

Шундай зотнинг илмий тизимини менсимаслик – кибр эмасми? Ҳа, кибр бўлса, кибр эгасида соғлом илм бўлмайди.

6. Мазҳаб – мажбурий эмасми?

Ҳа, мазҳаб – зарурат.

Худди:

тиббиётда шифокорга эргашгандек,

қурилишда муҳандисга ишонгандек.

Аммо огоҳ бўлинг: Дин – тажриба қилинадиган соҳа эмас.

7. Хулоса: Мазҳабсиз қайга бормоқчисан?

Мазҳабдан воз кечган одам:

ўзини имомлардан устун қўяди,

билмаган ҳолда фатво беради,

охир-оқибат динни ўз нафсига мослаб олади.

Мазҳабга эргашиш – кўр-кўрона тақлид эмас,

балки илмга, тажрибага ва уммат йўлига ҳурматдир.

Савол очиқ қолади:

1400 йил умматни ушлаб турган йўлни ташлаб, бемазҳаб қаерга бормоқчи?!

 

Нуриддин ҲАМРАҚУЛОВ,
Яккасарой тумани “Раҳимжон ҳожи ота” жоме масжиди имом ноиби