Отам (Аллоҳ раҳматига олсин) меҳнат фаолиятини 1960-йилларнинг бошларида Нигериядаги Саудия Арабистони элчихонасида бошлаган эдилар.

Элчихонада Зайд исмли яна бир ходим ишларди. Негадир улар бир-бирлари билан унчалик чиқиша олишмасди.

Бир куни Зайд ака бетоб бўлиб қолди. Шунда отам, ораларидаги совуқ муносабатга қарамай, уни зиёрат қилишга бордилар. Ўша давр одамлари ҳис-туйғуларидан кўра бурч ва одобни устун қўяр эдилар.

Зайд ака ётоқда ётарди. Отам эса индамай ўрнидан туриб, унинг оёқлари остига шиппагини қўйиб бердилар.

Бу жуда оддий кўринган ҳаракат эди.

Аммо айнан шу кичик эътибор уларнинг муносабатини бутунлай ўзгартириб юборди.

Ўша зиёрат кейинчалик қарийб 60 йил давом этган мустаҳкам дўстликнинг бошланишига айланди.

Зайд ака аслида олижаноб феъл-атворли инсон эди. Чинакам характерга эга одам энг кичик эзгуликни ҳам унутмайди ва уни қадрлайди.

Отам билан Зайд ака ўртасидаги дўстлик йиллар сони билан эмас, балки биргаликда бошдан кечирган синовлар ва вазиятлар билан ўлчанарди.

Ҳар бир синов уларнинг дўстлигини янада мустаҳкамлаб борарди.

Қийин дамларда Зайд ака отамни қўллаб-қувватлади, отам ҳам керак бўлганида Зайд акага суянч бўлди.

Уларнинг феъл-атвори, турмуш тарзи ва қарашлари турлича эди. Аммо уларни умумий қадриятлар, ўзаро ҳурмат ва биргаликда босиб ўтилган ҳаёт йўли бирлаштириб турарди.

Донолар айтишади: инсонлар ўртасидаги муносабатлар асосан уч турга бўлинади:

• завқ ва ҳордиқ дўстлиги;
• манфаат дўстлиги;
• синов ва садоқатга асосланган дўстлик.

Энг катта хатолардан бири – ана шу дўстликларнинг чегарасини адаштиришдир.

Масалан, баъзи инсонлар билан фақат бирга вақт ўтказамиз, суҳбатлашамиз, сайр қиламиз ва ҳ.к. Бу йиллар давом этиши ҳам мумкин.

Лекин ҳаёт синови келмагунча, бу муносабатнинг қанчалик мустаҳкам эканини билиб бўлмайди.

Кўп марта шундай бўладики, биз йиллар давомида яқин деб билган одамимиз энг керакли пайтда ёнимизда бўлмайди.

Аксинча, айрим инсонлар оғир кунларда садоқатини исботлайди.

Шунинг учун ҳам энг мустаҳкам дўстлик – бу қувончни ҳам, манфаатни ҳам, синовни ҳам биргаликда енгиб ўта оладиган дўстликдир.

Ҳаётда тамойилларингизни баҳам кўрадиган, оғир дамларда сизни ёлғиз қолдирмайдиган бундай дўстлар жуда кам учрайди.

Агар Аллоҳ сизга шундай бир ёки икки дўстни насиб қилган бўлса, бу энг буюк неъматлардан биридир.

Отам билан Зайд ака умрларининг катта қисмини бир мамлакатда яшамаганлар.

Отам Жидда шаҳрида ўз бизнесини йўлга қўйди. Зайд ака эса Саудия Арабистони Ташқи ишлар вазирлигида фаолиятини давом эттириб, турли мамлакатлардаги элчихоналарда хизмат қилди.

Улар фақат байрамларда ёки қисқа муддатларга учрашишарди. Шунга қарамай, масофа уларнинг дўстлигини заифлаштирмади. Аксинча, йиллар ўтган сари бу ришта янада мустаҳкамланиб борди. Гўё улар ҳар куни учрашиб тургандай эди.

Нега?

Чунки уларнинг дўстлиги манфаатга эмас, самимият ва садоқатга қурилган эди.

Айрим инсонлар олтинга ўхшайди. Улар синовларга дуч келган сари янада покланади, янада порлайди.

Бошқалари эса қалайга ўхшайди. Ҳаёт олови тегиши билан эриб, асл қиёфаси намоён бўлади.

Чинакам инсоннинг қадри айнан қийин кунларда билинади.

Даврон НУРМУҲАММАД