30 Июн, 2026, 15 Муҳаррам, 1448
30 Июн, 2026, 15 Муҳаррам, 1448
Бир куни онамни қаттиқ хафа қилиб қўйдим. Онам мени кўп урушиб ўтирмасдан “Ҳали отанг келсин, эшитадиганингни эшитасан” дедилар.
Болалигида онасидан дакки эшитганлар яхши билишадики, бундай гапни эшитгандан кейин кечгача кўнглингиз безовта бўлиб юради. Ҳатто хавотирнинг кучлилигидан дадангиз узоқ сафарга кетган бўлишини ёки айбингиз онангизнинг эсидан чиқиб кетганидан кейин келишини хоҳлаб қоласиз.
Лекин дадам ҳар кунгидан ҳам барвақтроқ ишдан қайтдилар. Худди мени жазолаш учун атайин эрта келгандек эдилар. Кечки овқатдан сўнг онам дадамга “жиноят”им ҳақида баёнот бердилар. Охирида “Яхшилаб таъзирини бермасангиз бўлмайди, шекилли” деб қўшиб қўйдилар. Энди менга “жазо ҳукми” ўқилиши керак эди. Дадам жиддий оҳангда мени чақирдилар. Қўрқа-писа олдиларига бордим. Нима жазо бераркинлар деб турсам, қўлимдан тортиб бағриларига босдилар ва юзимдан ўпиб қўйдилар. Онам ҳам, мен ҳам ҳайратдамиз. Кейин “Шу жазо сенга етадими ё яна жазолайми” деб иккинчи юзимдан ҳам ўпиб қўйдилар. Юзимдан ўпиш асносида “Онангни хафа қилмагин, қизим” деб қулоғимга пичирладилар. Онам менга берилган “жазо”нинг ўта енгилигидан норози эканларини айтдилар. Отам “Қизинг, ҳали кичкина, ақли кириб қолади” деб онамни юпатган бўлдилар.
Аммо менинг аллақачон ақлим кириб бўлган эди. Яхшигина таъзиримни есам керак деб кутиб турган пайтимда дадамнинг бундай муносабатда бўлишлари менга ўзгача таъсир қилди. Дадамнинг менга билдирган ишончларидан ўзимни катта қиз бўлиб қолганимни, энди бундан буён қулоқсизлик қилиш менга ярашмаслигини тушунгандим.
Ўша пайтлар 9-10 ёшлардаги қизалоқ эдим. Бугун ёшим 40 дан ўтган бўлишига қарамай отамнинг ўша куни берган тарбиялари кечадгидек эсимда. Аниқ эслайман ўша кундан кейин мен онамнинг бирор гапларини икки қилмадим. Итоатли қиз бўлишга ҳаракат қилидм. Онамни хафа қилишим эҳтимоли бор ўринларда қулоғимга дадамнинг “Онангни хафа қилмагин, қизим” деб пичирлаганлари эшитилгандек бўларди. Пичирлаб оҳиста айтилган гап ўзининг залвори ва жаранги билан қулоғимга чалингандек бўларди. Мана шу биргина жумла менинг отамни янада қаттиқроқ яхши кўришимга ва қулоқсиз, эркатой қиздан онамга итоат қиладиган қизга айланишимга сабаб бўлган эди.
Сирдошим отам
Отам кўпинча кечалари ухламай чиқардилар. Кундуз куни озгина мудраш билан кифояланадиган кам уйқу одам эдилар. тунларини намоз ва зикрлар қилиб бедор ўтказишга одатлангандилар. Менга ҳам отамдан бу хислат ўтган эди. Мен ҳам кечаси алламаҳалгача ухламас эдим. шу сабабдан ҳам кўпинча онам ухлаб қолсалар, дадамни ўзим кутиб олардим. Олдиларига ўзим таом тайёрлаб қўярдим. Овқатланиб бўлганларидан сўнг дадам мендан ўқишларим, ишларим ҳақида сўрардилар. Падарим билан узоқ-узоқ суҳбатлар қурарадик. У киши билан шунчалик яқин, очиқ ва самимий гаплашардикки, ҳатто онамга айтмаган баъзи гапларни дадамга айтардим.
Ота учун қиз фарзанднинг ўрни ўзгача бўлади деган гапда жон бор шекилли, дадам менга ака-укаларимдан кўпроқ ватқ ажратардилар. Дадам билан яқин дўстларга айланиб қолгандик. Бу дўстлик менга ҳаёт йўлларида қоқилмасдан юришимга, мушкул вазиятларда тўғри қарор қабул қилишимда асқотди.
Доктор Абдуллоҳ Муҳаммад Абдулмуътининг
“Фарзанд тарбиясида 700 та сабоқ” китобидан
Ғиёсиддин Ҳабибуллоҳ, Камронбек Ислом таржимаси.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
1400 йил умматни ушлаб турган йўлни ташлаб, қаерга бормоқчисиз?
Бугун мусулмон жамиятида тез-тез учрайдиган бир даъво бор:
“Биз Қуръон ва суннат билан юрамиз, мазҳаб шарт эмас”.
Бу гап ташқаридан чиройли, жозибали эшитилади. Аммо чуқурроқ ўйлаб кўрайлик:
Ҳақиқатан ҳам мазҳабсиз юриш мумкинми?
Агар мумкин бўлса, у қаерга олиб боради?
Келинг энг содда савол-жавоб услубида кўриб чиқамиз.
1. Мазҳаб ўзи нима?
Мазҳаб – бу Қуръон ва суннатни тушуниш мактаби.
Имом Абу Ҳанифа, Имом Молик, Имом Шофиъий, Имом Аҳмад ибн Ҳанбал каби буюк мужтаҳидлар:
минглаб оят ва ҳадисларни,
саҳобалар фатволарини,
араб тили қоидаларини,
насҳ-мансуҳ, умумий-хусусий масалаларни тизимли, илмий усулда жамлаб, умматга йўл кўрсатиб беришган.
Мазҳаб – Қуръон ва суннатнинг ўзи эмас, балки уларни тўғри тушуниш калити.
2. “Мазҳаб шарт эмас” деган одам аслида нимани даъво қилмоқда?
У дейди:
“Мен ўзим ҳадисни очиб ўқийман, ўзим ҳукм чиқараман”.
Савол:
— Араб тилини мукаммал биладими?
— Ҳадисларнинг саҳиҳ-заифини ажрата оладими?
— Қайси ҳадис қайси ҳолатга тегишли эканини биладими?
— Қайси оят қайси оят билан чегараланганини биладими?
Агар йўқ бўлса – у илмга эмас, нафсига эргашмоқда. Агар фаразан шу илмларга соҳиб бўлса борми, шубҳасиз мазҳабга эргашиш лозимлигини эътироф қилади.
Аллоҳ таоло марҳамат қилади: “Агар билмасангиз, зикр аҳлидан сўранг” (Наҳл сураси, 43-оят).
Зикр аҳли – олимлар, мужтаҳидлар. Мазҳаб ана шу “зикр аҳли”нинг илмий меросидир.
3. Саҳобалар ҳақида нима дейсиз? Саҳобалар:
Ибн Масъуд фиқҳи,
Ибн Умар фиқҳи,
Зайд ибн Собит фиқҳи билан танилган.
Тобеъинлар саҳобаларга тақлид қилган.
Тўрт имом эса ана шу саҳобалар фиқҳини тартибга солди.
Демак, мазҳаб кейин чиқиб қолган бидъат эмас, балки саҳобалар йўлининг давомидир.
4. Мазҳабсизлик нимага олиб келади?
Бугун мазҳабсизликни даъво қилувчилар орасида:
бири ниятни шарт эмас дейди,
бири жамоат намозини енгил санайди,
бири бошқасини адашган, ҳатто кофир дейди.
Бу ниманинг натижаси?
Бир мезон йўқлигининг натижаси.
Мазҳаб бўлмаганда: ҳар ким ўзича “Қуръон ва суннат”ни тушунади, дин парча-парча бўлади, ихтилоф фитнага айланади.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганлар: “Ўтган умматлар ихтилоф сабабли ҳалок бўлди” (Имом Аҳмад ривояти)
Мазҳаб – ихтилофни тартибга солувчи ҳимоя девори.
5. Имом Абу Ҳанифа раҳимаҳуллоҳ нима учун Имоми Аъзам деб эътироф этилади?
У зот:
40 йил бомдод намозини хуфтон таҳорати билан ўқиган,
500 мингдан ортиқ ҳадисни билган,
Шундай зотнинг илмий тизимини менсимаслик – кибр эмасми? Ҳа, кибр бўлса, кибр эгасида соғлом илм бўлмайди.
6. Мазҳаб – мажбурий эмасми?
Ҳа, мазҳаб – зарурат.
Худди:
тиббиётда шифокорга эргашгандек,
қурилишда муҳандисга ишонгандек.
Аммо огоҳ бўлинг: Дин – тажриба қилинадиган соҳа эмас.
7. Хулоса: Мазҳабсиз қайга бормоқчисан?
Мазҳабдан воз кечган одам:
ўзини имомлардан устун қўяди,
билмаган ҳолда фатво беради,
охир-оқибат динни ўз нафсига мослаб олади.
Мазҳабга эргашиш – кўр-кўрона тақлид эмас,
балки илмга, тажрибага ва уммат йўлига ҳурматдир.
Савол очиқ қолади:
1400 йил умматни ушлаб турган йўлни ташлаб, бемазҳаб қаерга бормоқчи?!
Нуриддин ҲАМРАҚУЛОВ,
Яккасарой тумани “Раҳимжон ҳожи ота” жоме масжиди имом ноиби
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 