19 Октябр, 2026, 8 Жумадул аввал, 1448
19 Октябр, 2026, 8 Жумадул аввал, 1448
Қуёш асосан водород (тахминан 74%) ва гелийдан (тахминан 24%) ташкил топган бўлиб, унинг ядросидаги юқори босим ва ҳарорат водородни гелийга айлантиради.Бу жараён миллиардлаб йиллар давом этади ва Қуёш марказидаги водород камайиб, гелий кўпайиб боради.
Гелий водородга нисбатан тўрт баробар оғир бўлгани учун бу ҳолат номутаносиблик келтириб чиқариб, мувозанат бузилади. Қачондир Қуёш ўз мувозанатини тиклаш учун умумий ўзгаришга учрайди. Жумладан, ташқи қатламлар жуда катта ҳажмда шишади, марказ (ядро) қисқаради, Қуёш ранги қизғиш тусга киради.
Бу босқичда Қуёш “қизил улкан” (red giant) жисмга айланади ва илмий ҳисоб-китобларга кўра, у Меркурий, Венера ва Ер сайёраларини ютиб юбориши мумкин.
Қуёш ички кучлари заифлашгач, унинг ташқи шишган қатламлари ўзини ушлаб тура олмайди ва бутун жисм ўз ичига ўзи қулаётгандек сиқилади. Бу жараён фанда “гравитацион коллапс” деб аталади. “Гравитацион коллапс” – бу жисмнинг ўз тортишиш кучи таъсирида ичига қараб қулаб, сиқилиб бориш жараёнидир.
Бу пайтда моддалар жуда зичлашади, атомлар бир-бирига ниҳоятда яқинлашади, электрон қатламлар ўртасидаги электрон тортишиш кучлари қаршилик кўрсатади. Натижада тортишиш ва итарилиш кучлари ўртасида мувозанат ҳосил бўлади.
Шундан сўнг Қуёш “оқ митти” нарсага айланади, яъни қуёшнинг марказида кичик, жуда иссиқ ва зич қисми (1 см³ ҳажми тахминан 1 тоннага тенг) қолади ва унинг ёруғлиги жуда хира бўлиб қолади. Астроном Субраманян Чандрасекхар ҳисоб-китобларига кўра, Қуёшга ўхшаш ёки ундан кичик массали юлдузлар ҳаёти ҳам охирида айнан шу ҳолатга келади.
Ушбу жараёнлар Қуръони каримда қуйидагича ифодаланади: “Қуёш ўраб қўйилганида, …” (Таквир сураси, 1-оят).
Араб тилидаги “куввирот” (تَ ِر ّ ( ُكو сўзи “ўраш”, “жамлаш”, “йиғилиш”, “айланиш” каби маъноларни билдиради. Бу эса илмий жиҳатдан юлдуз моддасининг бир нуқтага йиғилиши ва гравитацион сиқилиш жараёнига мос келади.
Қуръони каримда яна бундай дейилади: “Қуёш (тинмай) ўз қароргоҳи сари сайр қилур. Бу Азиз (қудратли) ва Алим (билимли Зот)нинг ўлчовидир” (Ёсин сураси, 38-оят). Ояти каримадаги “мустақор” сўзи охирги қарор топиш жойи, “барқарор ҳолат” деган маънони англатади. Илмий нуқтаи назардан бу Қуёшнинг “оқ митти” босқичида барқарор ҳолатга келиши билан уйғунлашади.
Замонавий астрофизика маълумотлари кўрсатадики, Қуёш абадий эмас, у босқичма-босқич ўзгаради ва охирида зичлашиб, тобора кичрайиб боради. Қуръони каримда “таквир” (ўралиш, йиғилиш), “мустақор” (қарор топиш) сўзлари билан бу жараёнлар ҳақида хабар берилади.
Доктор Юсуф ал-Ҳаж Аҳмаднинг
“Қуръони карим ва суннати набавиядаги илмий мўъжизалар қомуси” китобидан
Илёсхон АҲМЕДОВ таржимаси
“Ислом нури” газетасининг 2026 йил 9-сонидан
http://hidoyatuz.taplink.ws
Абу Бакр ибн Абдураҳмон Умар ибн Хаттобнинг халифалик замонида ҳижрий 22 йилда дунёга келган. Отаси Абдураҳмон ибн Ҳорис ибн Ҳишом катта тобеин, ўз қавмининг шарафли кишиси эди. У Аммор ибн Ёсир, Абу Масъуд Ансорий, Ойша бинти Абу Бакр, Умму Салама, Абу Ҳурайра, Асмо бинти Умайс ва бошқа кўплаб катта саҳобалардан ҳадис ривоят қилган.
Унинг ўзидан эса мўминлар амири Умар ибн Абдулазиз, Ибн Шиҳоб Зуҳрий ва бошқа ровийлар ривоят қилган. Абу Бакр ибн Абдураҳмон нақл қилган ривоятларнинг аксарияти Абу Ҳурайрага боғланади. Абу Бакр ибн Абдураҳмоннинг машҳур ривоятлари орасида Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг мана бу ҳадислари ҳам бор. Буни Ибн Шиҳоб Абу Бакр ибн Абдураҳмондан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилган:
«Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг: “Мен бир кунда етмиш мартадан кўпроқ истиғфор айтаман”, деганларини эшитдим» (Имом Бухорий ривояти).
Абу Бакр ибн Абдураҳмон кучли ва мустаҳкам хотира соҳиби эди. У ривоят қилган ҳадисларни шогирдлари синчковлик билан ёзиб боришган. Чунки ўша даврдаги фиқҳий мажлисларда ҳадисни ёзиб бориш амалиёти кенг қўлланар эди. Абу Бакр ибн Абдураҳмон ва унинг ака-укалари бу борада ҳақиқий ибрат намунаси бўлишди.
Абу Бакр ибн Абдураҳмоннинг тақводорлиги ва илми учун мўминлар амири Абдулмалик ибн Марвон уни қаттиқ ҳурмат қилган. Халифа ўғилларига ҳам фақиҳнинг ҳурматини ўрнига қўйишни тайинлаган. Бироқ Мадинада умравийларни ёқтирмаган тоифалар ҳам бор эди. Буни билган Абдулмалик ибн Марвон бундай деган эди:
“Аллоҳга қасам, Мадина аҳлидан бизнинг шаънимизга ёмон гаплар айтадиганларни жазоламоқчи бўламан-у, Абу Бакр ибн Абдураҳмон эсимга тушиб, бу ниятимдан қайтаман. Ундан уялганим учун бу ишни қилмайман”.
Мўминлар амири ҳадис ва фиқҳ соҳиби ҳурмати учун ўзига қарши сўзловчиларни жазоламаган.
Бир куни у Масжиди Набавийда жамоатга пешин намозини ўқиб берди. Сўнгра уйига қайтиб ҳушидан кетди. Шом намозидан олдин масжид муаззини Мадина аҳлига бундай деди:
«“Албатта, биз Аллоҳникимиз ва албатта, Унга қайтгувчимиз”. Абу Бакр ибн Абдураҳмон ибн Ҳорис розияллоҳу анҳу вафот этди».
Шу куни унинг шогирдлари шом намозини қайғуга ботган ҳолда шайхсиз адо этдилар. У Бақиъ қабристонига қўйилди. Ҳижрий 94 йилда кўплаб фақиҳлар қатори Абу Бакр ибн Абдураҳмон ҳам вафот этди. Кейинчалик ўша йилга “Фақиҳлар йили” деб ном берилди.
Бобомурод Эрали
тайёрлади.
“Ҳидоят” журналининг 2026 йил 4-сонидан
http://hidoyatuz.taplink.ws
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 