Абул Олия раҳимаҳуллоҳдан Аллоҳ таолонинг «...улар намозларини “унутиб” қўядилар» (Моъун сураси, 5-оят) оятининг тафсири ҳақида сўрашганда, унинг ҳузурида Ҳасан Басрий раҳматуллоҳи алайҳи ҳам бор эди. Абул Олия: “У намозида хато қилиб, унда бошқа нарсалар тўғрисида ўйлайдиган киши”, деди. Ҳасан Басрий: «Тўхта, балки бу намозини унутиб, вақтини чиқариб юборадиган кишидир. Чунки Аллоҳ таоло “намозларини” деган, “намозларида”, демаган. Агар сен айтганингдек бўлганида, “улар намозларида унутиб қўярдилар”, деган бўларди», деди.
Бу қусур фақат етарлича яқийни ва тақвоси бор кишиларнигина четлаб ўтган. Улар Аллоҳни таниган, чин севган кишилардир. Улар нафснинг бўйнини узганлар. Аллоҳнинг эшигига етиб борганлар. Эшикдан кириб, Унинг ҳузурида турганлар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан ривоят қилинади: “Оқилларнинг уйқуси ва оғзи очиқ юришлари қандай яхши. Улар аҳмоқларнинг бедорлиги ва ижтиҳодига нечун ҳавас қилсинлар? Ахир тақво ва яқийн эгасининг бир зарра мисқоли Ер юзи тўла алданганлардан афзалдир”.
Аслиддин РАҲМАТУЛЛАЕВ
Баъзида дунёнинг турли минтақаларида чигирткалар кўпайиб, шаҳар ва қишлоқларни, экин майдонларини қоплайди. Сонини аниқлаб бўлмайдиган даражада кўп бўлган чигирткалар галаси одамлар онгида турли фикрларни пайдо қилади.
Чигирткалар Аллоҳ таоло томонидан юборилган “аламли азоб” ёки Қиёмат аломати” эмасми деган фикрлар ҳам бўлади. Табиатнинг бундай ҳодисаси тарихда кўплаб кузатилган бўлса-да, бугунги авлод учун янгилик бўлиши мумкин. Маълумки, аввалги қавмларнинг баъзилари “чигиртка балоси” билан жазоланган.
Аллоҳ таоло Қуръони каримда чигирткалар ҳақида шундай марҳамат қилади:
“...Қабрлардан кўзлари қўрқинчга тўлган ҳолда, худди ёйилган чигирткага ўхшаб чиқиб келурлар.” (Қамар сураси, 7-оят).
Бундан ташқари, уларнинг ҳаракат йўналиши кейинги оятда баён қилинган:
“Чақирувчига қараб бўйинларини чўзиб, шошилиб борурлар...” (Қамар сураси, 8-оят).
Қиёмат кунидаги қайта тирилишни тушунтириш учун Аллоҳ таоло томонидан чигиртка мисолининг келтирилиши бежиз эмас. Зеро, бу ҳашаротлар ердан кўтарилганда сўнг улкан галаларга айлана бошлайдилар. Биргина чигиртка тўдаси 1200 квадрат километр майдонга ёйилиш хусусиятига эга. Шундан сўнг, улар ягона бир йўналишни танлаб, биргаликда уча бошлайдилар.
Уларнинг улкан жамоаси бутун осмонни қоплаб олишга қодир. Бу ҳолат Қиёмат кунидаги манзарани эслатади. Ўша куни вафот этган беҳисоб инсонлар худди шу каби ер остидан чиқиб келадилар ва муайян бир йўналиш бўйлаб гала-гала бўлиб югурадилар.
Хулоса қилиб айтганда, бу воқеани Қиёматнинг кўринишларидан бир лаҳза деб тафаккур қилиш мумкин.
Мўминлар учун Қиёмат қоим бўлмасдан аввал ўз амалларини қайта тарозига тортиб кўриш учун Аллоҳ таолодан берилган бир ибратдир. Гарчи чигиртка бир ҳашорат бўлса-да, ақлли одамларни тафаккурга чорлайди.
Тошкент ислом институти
катта ўқитувчиси Пўлатхон Каттаев