Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
27 Август, 2026   |   14 Рабиъул аввал, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
04:20
Қуёш
05:44
Пешин
12:25
Аср
17:07
Шом
19:08
Хуфтон
20:28
Bismillah
27 Август, 2026, 14 Рабиъул аввал, 1448

Салафлар ва халафларнинг фарқини биласизми?

27.01.2023   3158   6 min.
Салафлар ва халафларнинг фарқини биласизми?

Салаф – сўзи луғатда “аждодлар”, “аввал яшаб ўтганлар” маъноларида ишлатилади. Диний истилоҳда эса, “ўтган солиҳ зотлар” деган маънода ишлатилади.

Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳу дан ривоят қилинган ҳадиси шарифда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “Одамларнинг яхшилари менинг замонимдагилардир, сўнг уларга яқин бўлганлар, сўнг уларга яқин бўлганлардир. Сўнгра шундай инсонлар келадики, уларнинг гувоҳликлари қасамларидан, қасамлари эса гувоҳликларидан ўзиб кетади”.

Аввалги уламоларимиз ушбу ҳадиси шариф асосида Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам замонларида ва улардин кейинги икки даврда яшаган мусулмонларни “салафи солиҳ”, яъни “солиҳ аждодлар” деб аташган. Улардан кейингиларга эса, бу иборани ишлатишмайди, балки улардан кейингиларга “халафлар”, яъни “кейингилар” атамасини қўллайдилар.

Охирги йилларда мазкур “салаф солиҳларга эргашамиз” шиорини ниқоб қилиб ўзлари жарангдор ялтироқ исмлар қўйиб мўъминларни асл исломдан чалғитадиган оқимлар ва мутаассиб фирқалар ҳам кўпайиб кетди. Ўшалардан бири – бугунги кунда ўзларини “салафийлар” деб атаб ҳаммани ўзлари томонга жалб қилаётган, ислом оламида нотинчлик бузғунчиликларга сабаб бўлаётган – “сохта салафийлар”дир.

Хўп “салафийлик” ўзи нима? Улар ҳар қандай янгиликни бидъатга чиқариб, фиқҳий мазҳабларини , тасаввуфни инкор қиладилар, арзимас сабаблар билан уларнинг йўлларига юрмайдиган мўъмин-мусулмонларни кофирга чиқарадилар.
14 асрдан бери маълум бир мазҳабларда ибодат қилиб келаётган мусулмонларни, уламоларини адашган деб, кеча пайдо бўлган ҳаётида қаттиқ танқидларга учраган ўз раҳнамоларини сўзларини тўғри ҳисоблайдилар. Бу тоифа аслида ҳижрий тўртинчи аср, милодий ўнинчи асрда пайдо бўлган. Уларнинг ғоявий раҳнамоси асосан ҳижрий еттинчи асрда яшаб ўтган Ибн Таймия ҳисобланади. Улар ўзларини Ҳанбалий мазҳабига эргашамиз, деб айтишсада, бу мазҳабга ҳам кўп масалаларда янгиликлар киритишга ҳаракат қилганлар. Ибн Таймия замонасида кўп танқидларга учраган бир неча бор зиндонбанд ҳам қилинган.

Ҳижрий ўн иккинчи асрга келиб “салафийлар” Араб ярим оролида ўз қарашларини бир мунча жонлантиришга эриштилар. Бу ишни асосан ота-онаси, ака-укаларига қарши бориб ўз фикрига асосан фатво бериб юборавериши билан машҳур бўлган Муҳаммад ибн Абдулваҳҳоб амалга оширди.

Милодий йигирманчи асрнинг 1970-1980 йилларида асли касби соатсоз бўлган, тайинли бир устоздан таълим олгани аниқ бўлмаган Носириддин Албоний деган шахс “салафийлик”ни янада оммалаштирган. Бу “сохта салафийлар”нинг устозлари яшаб ўтган даврларни тадқиқот қилинса, ўша даврнинг кўплаб уламолари уларга раддиялар бериб қаттиқ танқид қилишган. Масалан, Ибн Таймиянинг шогирди ўз устозини эътиқоди дуруст эмаслигини айтиб бундай нотўғри йўлидан қайтишга чорлаб мактуб ёзган.

Ибн Таймиянинг Пайғамбар алайҳиссалом, саҳобий ва авлиёларнинг қабрларини зиёрат қилиш, тавҳид, Аллоҳнинг макони, такфир (мусулмонни кофирга чиқариш) ва бошқа кўплаб ақидавий масалаларда бутун ислом олами тан олган Мотуридия ва Ашъария эътиқод йўналишларига зид эканлиги ўша давр мусулмонлари ўртасида кескин раддиялар битилишга сабаб бўлган.

Муҳаммад ибн Абдулваҳҳобни бўлса юқорида айтганимиздек ўз отаси ва акаси қилаётган ишини нотўғрилигини эълон қилиб китоб ёзишган. Шунингдек, дунёни қайта бўлиб олиш, ўз мустамлакаларини кенгайтиришни мақсад қилган Европа давлатларини мусулмон давлатларини парчалаб уларнинг моддий ресурсларига эга чиқиш ҳаракатида сохта салафийлар каби фирқалардан “унумли” фойдаландилар. Бу борада Буюк Британия разведкачиси, собиқ ҳарбий хизматчисининг “Мистер Ҳемпернинг хотиралари” деб номланган китобида Муҳаммад ибн Абдулваҳобдан ўз мустамлакачилик мақсадларини ривожлантириш йўлида қандай фойдаланганларини ёзиб ўтган.

Салафийлик даъво қилаётганларни уларнинг ишларини яхшилаб ўрганиб чиқилса, бу даъво пуч эканлигини оддий инсон ҳам тушуниб етаверади. Уларнинг биз саҳоба ва тобеъинлар йўлига эргашамиз, бизнинг йўлимиз салафлар йўли, деган оддий даъволарини олиб қаралса, бу асоссиз даъво. Чунки Пайғамбар алайҳиссалом ва саҳобаларга тобеъинларга уларга яқин замонда яшаб ўтган Имом Абу Ҳанифа, Имом Шофеъий , Имом Молик, Имом Аҳмад Ҳанбал раҳматуллоҳи алайҳимлар албатта Қуръони каримни, Ҳадиси шарифни улардан кўра яхшироқ тушунишган ва уларга амал қилувчи саҳоба ва тобеъин зотларни бевосита таълимларини олганлар. Улар тўғрисида ўз замонларида ва ундан кейин ҳам бирон бир адолатли олим танқид ёки инкор қилмаган. Лекин У Ибн Таймиями, Муҳаммад Ибн Абдулваҳҳобми, Албонийми ўз замонида қаттиқ танқидга учраган ота-оналари улардан воз кечган ҳолатлари юз берганига тарих гувоҳ, хўш шундан кейин ҳам уларни тўғри эътиқодда деб эргашиб бўладими?

Улар тўрт аҳли сунна вал жамоа мазҳабларини танқид қилиб Исломни тафриқага солган деб даъво қилишсада, ўзлари яна бир муросасиз мазҳаб, фирқа ташкил қилаётганларини тан олгилари келмайди. Исломни шафқатсиз, муросага келмайдиган дин сифатида намоён қилиш билан ўзларини ким эканликларини кўрсатиб бўлдилар. Ер юзининг қайси бурчагида уларнинг тарфдорлари кўпайса ўша жойда биродаркушлик урушлари, турли низолар бўлиб ўтмоқда. Ироқ Сурия Жазоир, Миср, Афғонистон фожеалари фикримизга яққол далил бўлади.

Ҳурматли ўқувчи! Номи ялтироқ, кўриниши чиройли шиор кўтарган ҳар қандай янги оқим ва фирқаларга эргашиб кетишдан эҳтиёт бўлишимиз керак. “Ҳизбут таҳрири Исломий”, яъни исломни озод қилиш партияси, “Имом Бухорий аскарлари”, “Туркистон ислом ҳаракати”, “Таблиғчилар”, “Суннатга ёрдам қилиш жамоаси” қаранг ташқаридан қараганда чиройли кўринсада, у оқимларнинг ҳар бири мусулмонлар тепасига қанча мусибатларни келтириб чиқарди. Бундай фожеали ҳолатларни ўзимиз ҳам бошимиздан ўтказдик.

Пайғамбар алайҳиссалом ҳадиси шарифларида: “Мўъмин киши бир (газанда) уясидан икки марта (ўзини) чақтирмайди”, – деб марҳамат қилганлар. Келинг “Дўстнинг эскиси яхши” деган халқ ҳикматига асосланган ҳолда ҳали бирор нотўғри ҳолати қайд этилмаган, минг йиллардан бери мусулмонларнинг деярли учдан иккиси оғишмай амал қилиб келаётган, юртимизда ҳам қадимдан жорий бўлиб келган Ҳанафий мазҳабини маҳкам ушлаган ҳолда амал қилайлик, тинч осойишта ибодатларимиз бажараётганимизга шукрона қилайлик.

Адхамжон Абдураҳмонов,
Поп туман “Саиджалолхўжа”
жоме масжиди имом ноиби

МАҚОЛА
Бошқа мақолалар
Мақолалар

Ўзбекистон халқининг 35 та АНЪАНАВИЙ ҚАДРИЯТИ

20.08.2026   39493   39 min.
Ўзбекистон халқининг 35 та АНЪАНАВИЙ ҚАДРИЯТИ

Ўзбекистон халқининг

35 та АНЪАНАВИЙ ҚАДРИЯТИ

 

Бугун азиз Ватанимизнинг ҳар бир фарзандининг юраги ҳапқириб турибди. Негаки, биз Она-юртимизнинг энг улуғ, энг азиз айём – Мустақиллик байрамини, Ўзбекистон Республикаси истиқлолини қўлга киритганининг 35 йиллик шодиёналарини катта тантана қилаяпмиз. 

Жаннатмакон юртимиз, муқаддас Ватанимиз, доно халқимизнинг диний қадриятлари, миллий анъаналари ниҳоятда бисёр, беқиёс ва бетакрор бўлса-да, қутлуғ айём арафасида дориломон кунларга етказгани учун яна ва яна шукр қилиш мақсадида бу йил Мустақиллигимизни 35 йиллигини нишонлаётганимиз учун фақат 35 тасинигина зикр қилмоқчимиз:

 

 

1)       Оила муқаддаслиги – жамиятнинг мустаҳкам асоси.

2)       Ота-онага ҳурмат – ота-онани эъзозлаш ва уларнинг хизматларини қадрлаш.

3)       Меҳмондўстлик – меҳмонни очиқ чеҳра ва очиқ кўнгил билан кутиб олиш.

4)       Меҳнатсеварлик – ҳалол меҳнат ва касб-ҳунарни қадрлаш.

5)       Катталарга ҳурмат – оқсоқоллар ва нуронийларни эъзозлаш.

6)       Тинчликсеварлик – тинч-тотув ҳаётга интилиш.

7)       Анъаналарни асраш – миллий урф-одат ва удумларни сақлаш ҳамда давом эттириш.

8)       Маънавият – юксак ахлоқ ва миллий-диний қадриятларга ҳурмат.

9)       Поклик – уйда, кийимда, танада ва кўнгилда озодаликка риоя қилиш.

10)      Дастурхон саховати – меҳмонни саховат ва меҳр билан кутиб олиш.

11)      Қўшничилик қадриятлари – маҳаллада аҳиллик ва ўзаро ёрдам.

12)      Ёрдамга тайёрлик – яқинлар ва муҳтожларга мурувват кўрсатиш.

13)      Камтаринлик – одобли ва камтарона ҳаёт кечириш.

14)      Ёш авлодга ғамхўрлик – фарзандлар тарбиясига алоҳида эътибор бериш.

15)      Аёлларга ҳурмат – она, рафиқа, опа-сингилларни қадрлаш.

16)      Таълимга интилиш – илм олиш ва билимни қадрлаш.

17)      Ор-номус – ҳалоллик ва виждон билан яшаш.

18)      Маросимларга риоя – миллий маросим ва оилавий удумларни эъзозлаш.

19)      Сўзга содиқлик – ваъдага вафо қилиш.

20)      Матонат ва сабр – қийинчиликларга бардош билан ёндашиш.

21)      Ҳунармандчиликни қадрлаш – миллий ҳунар ва устачилик анъаналарини асраш.

22)      Табиатга меҳр – ер, сув ва атроф-муҳитни авайлаш.

23)      Бағрикенглик – турли миллат, дин ва маданият вакилларига ҳурмат билан муносабатда бўлиш.

24)      Одоб-ахлоқ – юксак муомала маданиятига амал қилиш.

25)      Миллий байрамларни эъзозлаш – Наврўз, ҳайитлар ва Мустақиллик байрамини қадрлаш.

26)      Адолат – ҳалоллик, тенглик ва қонун устуворлигини қадрлаш.

27)      Ўтганларни ҳам қадрлаш бу дунёдан ўтганларни эҳтиром ва чиройли амаллар билан эъзозлаш.

28)      Тил ва маданиятни асраш – ўзбек тили ва миллий меросни эъзозлаш.

29)      Ватанпарварлик – Ватанни севиш ва унинг равнақига ҳисса қўшиш.

30)      Миллатлараро тотувлик – турли миллат ва элат вакиллари ўртасида аҳилликни мустаҳкамлаш.

31)      Жамоавийлик – ҳамжиҳатлик ва ўзаро ҳамкорлик.

32)      Миннатдорчилик – қилинган яхшиликни қадрлаш.

33)      Устозга ҳурмат – устозларни эъзозлаш ва уларнинг меҳнатини қадрлаш.

34)      Миллий кийимлар – миллий маданият ва одоб тимсоли сифатида қадрлаш.

35)      Аждодларга ҳурмат – тарихий мерос ва миллий илдизларни эъзозлаш.

* СИЗ яна қўшишингиз мумкин...

*** ЭНГ муҳими: йўқотиб қўйишдан олдин уларнинг ҚАДРИГА етиш !!!

 

☼    Қуръони карим ояти карималари;

☼    Жаноби Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг муборак ҳадиси шарифлари;

☼    динимиз асослари;

☼    шариатимиз аҳкомлари;

☼    шарқона одобларимиз;

☼    мазҳабимиз меъёрлари;

☼    жамиятшунослик алоқалари;

☼    одамгарчилик муносабатлари;

☼    инсоний туйғулар;

☼    руҳшунослик сир-асрорлари;

☼    юртимиз урф-одатлари;

☼    ўзбекчилик қоидалари;

☼    маданиятимиз ахлоқлари;

☼    инсоний ақл ва ахлоқий нормалар;

☼    доно мақолларимиз;

☼    миллий анъаналаримиз;

☼    диний қадриятларимиз;

☼    халқимиз онг-тафаккури;

☼    миллатимиз менталитети,

☼    анъанавий фалсафаси;

☼    ўзбек халқининг илғор қадриятлари;

☼    улуғларимиз ҳикматлари;

☼    доно халқимиз дунёқараши;

☼    мусулмончилигимиз кўрсатмалари

 

а с о с    в а   н е г и з л а р и д а

 

–     улуғ аждодларимиздан давом этиб келаётган дуру гавҳар ривоятлари ва ноёб ҳикматлари,

–     буюк ота-боболаримиздан эшитиб келаётган тилло билан тенг панд-насиҳатлари ва бетакрор ҳикоялари,

–     меҳрибон ота-оналаримиздан ўрганиб келаётган гавҳар ўгитлари ва мислсиз сўзлари,

–     элимиз таниган ва халқимиз тан олган устозларимиздан таълим олиб келаётган зар тушунчалари ва бебаҳо илмлари,

–     жаннатмакон юртимиз – муқаддас Ватанимиз таълим масканларида таралаётган дурдан аъло фанлар ва беқиёс билимлар,

–     замонавий олимларнинг билимлари, турли соҳа мутахассисларининг ажойиб кашфиётлари,

–     бугунги кунда ва доим керак бўладиган ҳаётий масалалар, долзарб мавзулар, қизиқарли маълумотлар ҳамда халқимиз орасида эътироф этилган мезонлар

дан

улуғ устозларимиз (ота-она, устоз, раҳбар, ўзидан ёши катта, улуғ инсон, табаррук одамлар)нинг кенг, чуқур ва унумли истифода этиб, бизларга батафсил тақдим этаётган доно халқимизнинг анъанавий қадриятларини асраб авайлаш – ҳам бурчимиз, хам фарзимиз, ҳам қарзимиз!

 

Бу рўйхатни яна кўплаб давом эттириш мумкин... Бироқ фикримизни мухтасар қилган ҳолда Аллоҳдан Ўзбекистон халқининг бундай фазилатлари янада кўпайишини, юртимиз тинч, осмонимиз мусаффо, халқимизга сиҳат-саломатлик, оилаларимизга бахт-саодат сўраб қоламиз. 

 

Аллоҳ таборака ва таоло ҳар бир хонадонга соғлик-саломатлик, тинчлик-хотиржамлик, илоҳий файз-барака, кўпдан-кўп яхшиликлар ато этсин!

Илоҳо жаннатмакон юртимиз тинчлиги, муқаддас Ватанимиз равнақи, доно халқимиз саломатлиги ва фаровонлиги учун, муборак динимиз камолоти ҳамда масжиду-мадрасаларимизни ободлиги учун муҳтарам Юртбошимизнинг доно раҳбарликлари остида, ҳукуматимиз томонидан оқилона олиб борилаётган хайрли, савобли ишларни амалга ошириш мақсадида вилоятларимиз раҳбарлари ҳамда шаҳар ва туман раҳбарларининг бошчиликларидаги меҳнаткаш халқимиз олиб бораётган барча хайрли, яхши, савобли ишларда Аллоҳ таоло Ўзи мададкор бўлсин! Турмушимиз обод, хирмонларимиз мўл, оилаларимиз мустаҳкам, болаларимиз ҳар томонлама соғлом, маънавиятимиз юксак бўлсин!

Меҳрибон Парвардигоримиз доно халқимизни доимо турли хил ўринларда ҳар хил шаклларда қилаётган яхши, хайрли, чиройли, савобли ишларини Ўз даргоҳи илоҳийсида қабул айласин! Илоҳо халқимизга тинчлик-хотиржамлик, сиҳат-саломатлик, оилаларимизга файзу илоҳий, бахт-саодат, тўкин-сочин дастурхонлар насиб қилсин! Меҳрибон Парвардигоримиз Ўзи – эшитиб турувчи, кўриб турувчи ва билиб турувчи Зот! Ҳаммаларимизнинг дилларимиздаги ниятларимизни, қалбимиздаги орзуларимизни ва барча ҳожатларимизни ўйлаганимиздан ҳам афзали-зиёдаси билан раво қилсин!

Илоҳо деҳқончиликларимизга ва касб-корларимизга хайр-барака бериб, ишларимизда кўпдан-кўп омадлар, муваффақиятлар ва беҳисоб хурсандчиликлар ато этиб, икки дунёда ҳам азизу мукаррам айласин!

 

Иброҳимжон домла ИНОМОВ

Мақолалар