08 Ноябр, 2026, 28 Жумадул аввал, 1448
08 Ноябр, 2026, 28 Жумадул аввал, 1448
"Тинчлик, миллатлар ва динлараро бағрикенглик, Ватанни ардоқлаш, оилани муқаддас санаш каби ғояларни тарғиб қилувчи динимиз номига доғ тушурган ва бутун жаҳон халқлари нигоҳида ислом динини “терроризм дини”га айлантиришга хизмат қилаётган ва мусулмонларни ислом цивилизацияси ривожига қўшган тарихий хизматини йўққа чиқараёзган сохта салафийлик XXI асрда мусулмонлар бошига келган энг катта мусибат бўлди. Бу оқим кўплаб уламоларнинг жонига қасд қилиш, худкушлик, тинч аҳолини қириб ташлаш, вояга етмаган болаларни қўлига қурол бериш, олимларни қадрсизлантириш каби мусулмончиликка умуман тўғри келмайдиган сифатларга эгалиги билан мусулмонларни жаҳон ҳамжамияти олдида қадрсизланишига хизмат қилди.
Сохта салафийлар “тасаввуф – бу куфр”, “мазҳабга эргашиш — ширк”, “васила – ширк”, “Аллоҳ таоло осмонда” каби кўплаб фитнага сабаб бўлувчи мавзулар орқали ўсиб келаётган ёш авлоднинг ақлини заҳарлашга ҳаракат қилдилар ва озми-кўпми жамиятни пароканда қилиш, олимларни қадрсизлантириш ва ёшларни ўз йўлларига оғдириш каби жирканч мақсадларга эришишга интилдилар. Салафийларнинг “Аллоҳ таоло осмонда” деган ақидавий фитнаси мусулмонлар орасида тафриқаланишни келтириб чиқаришга сабаб бўлган мавзулардан биридир.
Рисолат даврига назар солинса, Расулуллоҳ алайҳис-салом, у кишидан сўнг саҳобаи киромлар мусулмонларга: “Аллоҳ таоло юқорида” деб эътиқод қилинглар” деб буюрмаганликлари кўзга ташланади. Чунки, у пайтда мусулмонлар орасида “Аллоҳ таоло осмондами, ердами?” деган савол ёки қарашга ўрин йўқ эди. Чунки улар Аллоҳ таолони Қуръон ва ҳадис асосида содда ва асосли тарзда танир эдилар ҳамда эътиқоддан чалғитувчи ақидавий масалалардан ўзларини олиб қочар эдилар. Шунинг учун ҳам Ҳасан Басрий раҳматуллоҳи алайҳ тавҳид илмида илмий суҳбат қилмочи бўлсалар, салоҳиятсиз инсонларни суҳбатдан четлатар эдилар.
Имом Аҳмад раҳматуллоҳи алайҳ айтади: “Аллоҳ таоло Ўзини ўзи ёки Расулуллоҳ васф этган нарса билан сифатланади. Бунда Қуръон ёки ҳадисга қўшимча қилмаймиз. Аллоҳ у ила васф этилган нарса шаксиз ҳақ деб биламиз. Шу билан бир қаторда ” (Унга ўхшаш бирор нарса йўқ) деб эътиқод қиламиз. Унинг сифатлари ва феълларини ўхшаши йўқ. Нуқсон ва яратилганликни англатувчи барча нарсадан Аллоҳ азза ва жалла покдир.”.
Имом Шофеъий Имом Моликдан нақл қилган ривоятда, “Расулуллоҳ умматга истинжо ўргатиб, тавҳидни таълим бермасликлари мумкин эмас. У зот ҳадисда: “Ла илаҳа иллаллоҳ” дейиш билан киши мусулмон бўлади деб айтганлар. Лекин бирор ҳадисда Аллоҳ таолога юқори томонни, яъни осмонни нисбатини бериш тавҳидга алоқадор, деб айтилмаган” дейдилар.
Имом Шофеъий: “Ақлли кишига Аллоҳ таолони бирор нарсага ўхшатиш ҳаром ва бу мавзуда чуқур кетиш ҳам” деганлар. Саҳоба ва тобеъинларнинг ҳаётига назар солинса, ақида масаласида улар жуда ҳассос бўлганликлари кўзга ташланади, яъни бу мавзуда улар ўзаро баҳс қилмаганлар. Ақида баҳсига оми халқни жалб қилмаганлар ва минбарларда нозик ақидавий масалаларни мавзу сифатида гапирмаганлар. Сохта салафийлар эса, мусулмонлар орасида мазҳабсизликни сингдириш мақсадида ўз издошларига биринчи кунданоқ “Аллоҳ таоло осмонда”, “васила ҳаром”, “Аллоҳ таолонинг қўли, юзи мавжуд” каби ақидавий масалаларни тизимли баён қилиб келадилар. Ҳолбуки, бу чин салафларнинг йўлига зиддир. Сохта салафийларнинг “Аллоҳ таоло осмонда” деган эътиқодий қарашлари ҳақида сўз юритишдан олдин, аҳли сунна вал жамоанинг эътиқодини баён қилиш ва мусулмонлар эътирофига сазовар бўлган салафи солиҳларнинг мавзу бўйича қарашларини келтириб ўтиш ўринлидир. Зеро, биринчи сингдирилган фикр, у қандай бўлишидан қатъий назар ўқувчи онгига албатта у ёки бу жиҳатдан таъсир қилади. Аллох таоло юртимизни энг кучли ва билимли булган эртамиз келажакларини узинг асрагин.
Мингбулоқ тумани “Мулла Абдурахмон” жоме
Масжиди имом хатиби: Шерзодбек Ахмедов.
Инсоният тарихининг қайси бир даврига назар ташламайлик, миллатнинг мавжудлиги, унинг ўзига хослиги ва маънавий қиёфасини белгиловчи энг бош омил бу — унинг тили эканига гувоҳ бўламиз. Тил шунчаки алоқа воситаси эмас, балки халқнинг маданияти, дунёқараши, ўтмиши ва келажагини ўзида мужассам этган жонли хазинадир. Ўзбек тили асрлар давомида турли мураккаб синовларни, ижтимоий-сиёсий тўфонларни бошидан кечириб, бугунги кунда мустақил давлатимизнинг расмий байроғи, мадҳияси ва герби каби муқаддас рамзларидан бирига айланди.
1989-йил 21-октябр куни ўзбек тилига давлат тили мақомининг берилиши мамлакатимиз тарихида миллий мустақилликка эришиш йўлидаги энг улкан ва дадил қадамлардан бири бўлган эди. Мазкур сана жамиятимиз ҳаётида ҳар йили нафақат расмий байрам, балки ўзликни англаш, аждодлар меросига эҳтиром кўрсатиш ва келажак пойдеворини мустаҳкамлаш куни сифатида кенг нишонланади. “Имом Термизий” ўрта махсус ислом таълим муассасаси каби диний-маърифий масканлар зиммасига ҳам бугунги кунда давлат тилининг жамиятдаги ўрнини мустаҳкамлаш, унинг илмий салоҳиятини ошириш борасида муҳим вазифалар юкланган.
Ислом дини инсониятга ато этилган барча неъматларга алоҳида масъулият билан ёндашишни буюради. Ер юзида турли миллат ва элатларнинг мавжудлиги, уларнинг ўзаро фарқли тилларда сўзлашиши тасодиф ёки оддий ижтимоий ҳодиса эмас, балки тўғридан-тўғри Яратганнинг ҳикмати ва Унинг улуғворлигига далолат қилувчи оят-белгидир. Аллоҳ таоло Қуръони каримнинг Рум сураси 22-оятида шундай дейди: “Унинг белгиларидан (яна бири) - осмонлар ва Ерни яратиши ва сизларнинг тилларингиз ва рангларингизни хилма-хиллигидир. Албатта, бунда барча оламлар учун аломатлар бордир”.
Ушбу илоҳий каломдан маълум бўладики, тилларнинг хилма-хиллиги инсоният томонидан сунъий равишда яратилган эмас, балки коинотнинг яралиши каби юксак низом ва илоҳий ирода маҳсулидир. Демак, ҳар бир халқ ўз она тилини сақлаши, уни асраб-авайлаши ва ривожлантириши Яратганнинг бу буюк неъматига шукрона келтиришнинг бир кўринишидир. Зеро, ҳар бир лисон ўзида муайян бир қавмнинг асрий тажрибаси ва маданий бойлигини омонат сифатида сақлайди.
Каломнинг гўзаллиги ва тилнинг софлиги инсоннинг ички маънавий дунёсини, унинг иймоний комиллигини кўрсатувчи муҳим мезондир. Ислом дини ҳар бир мўминни ўз тилидан фақат яхшилик, маърифат ва чиройли сўзларни чиқаришга тарғиб қилади. Бу борада Пайғамбаримиз Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламдан кўплаб саҳиҳ ҳадислар ворид бўлган.
Имом Бухорий ва Имом Муслим ўзларининг саҳиҳ тўпламларида Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар: “Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган бўлса, яхши гапни гапирсин ёки сукут сақласин”.
Ушбу ҳадис инсоннинг сўзлашув маданиятини унинг эътиқоди билан узвий боғламоқда. Яхши сўз, гўзал нутқ ва лисоний мукаммаллик жамиятда фитна ва бузғунчиликнинг олдини олади. Тилдан ўринли фойдаланиш, адабий тил меъёрларига риоя қилиш ва сўзларни аслига мувофиқ ишлатиш ҳам ўз навбатида мулоқот маданиятининг олий намунасидир.
Бугунги ўзбек адабий тилининг шаклланиши ва ривожланиш тарихи Мовароуннаҳр заминидаги буюк илмий-маданий юксалишлар билан чамбарчас боғлиқдир. Маълумки, ўрта асрларда ушбу минтақада араб ва форс тиллари илм-фан ҳамда шеърият тили сифатида кенг қўлланган бўлса-да, туркий халқларнинг ўз тили ҳам чуқур ижтимоий-маданий асосга эга эди.
Маҳмуд Қошғарийнинг “Девону луғатит турк” асари туркий тилнинг бойлиги, лексик имкониятлари ва араб тилидан қолишмаслигини исботлаш йўлидаги илк улкан илмий қадам эди. Кейинчалик, Темурийлар ренессанси даврида ҳазрат Алишер Навоий ўзининг “Муҳокаматул-луғатайн” (Икки тил муҳокамаси) асари орқали туркий тилнинг нақадар жозибадор, бой ва чуқур маъноларни ифодалашга қодир лисон эканини илмий асосда мукаммал исботлаб берди. Навоий бобомиз ўз она тилида бетакрор шоҳ асарлар яратиб, уни жаҳон адабиёти даражасига кўтарди. Демак, бугунги давлат тилимиз — шунчаки оддий сўзлашув тили эмас, балки буюк мутафаккирлар, фақиҳлар ва алломаларнинг илмий ва ижодий меҳнати синган юксак меросдир.
Ҳар қандай мустақил давлатнинг ўзига хос суверенитет белгилари бўлади. Тил — давлатнинг сиёсий, ижтимоий ва маданий мустақиллигини таъминловчи энг бош қуролдир. Давлат тили жамиятдаги барча миллат ва элатларни ягона давлат тузилмаси ва умумий мақсадлар атрофида бирлаштирувчи воситадир. Конституциямизда ўзбек тилининг давлат тили сифатидаги мақоми қатъий белгилаб қўйилганлиги мамлакатимизда қонун устуворлиги ва миллий манфаатларнинг ҳимоясидир.
Жамият ҳаётида, давлат бошқарувида, расмий иш юритишда, халқаро алоқаларда ўзбек тилининг кенг қўлланиши миллий ғуруримизни юксалтиради. Шу боис, ҳар бир фуқаро, айниқса, давлат идораларида фаолият юритаётган масъул шахслар адабий тил меъёрларига қатъий риоя қилишлари шарт. Давлат тилининг мавқейини ошириш — миллий мустақилликни мустаҳкамлаш билан баробардир.
Бугунги кунда жаҳон глобаллашуви шароитида тилимиз ўзининг соф жозибасини йўқотмаслиги учун ҳар қачонгидан ҳам кўпроқ эътибор талаб қилинмоқда. Жамиятимиз ҳаётида лисоний маданият билан боғлиқ айрим камчиликлар кўзга ташланмоқда. Кўчалардаги реклама баннерлари, дўконлар номланиши, оммавий ахборот воситалари ва ижтимоий тармоқлардаги имло хатолари, чет тилидан кириб келаётган ва тилимизда муқобили бор сўзларнинг ўринсиз қўлланиши ачинарли ҳолдир.
“Тилга эътибор — элга эътибор” деган шиор шунчаки баландпарвоз гап эмас. Ким ўз миллатининг тилини ҳурмат қилмаса, у ўз элини, миллий қадриятларини ҳам ҳурмат қилмаган бўлади. Давлат тилини тоза сақлаш, ёшлар онгига сохта ва сунъий сўзларни киритмаслик — бугунги кун зиёлилари, педагоглари ва айниқса, диний уламоларнинг асосий вазифаларидан биридир. Биз ёш авлодга она тилида тўғри ва равон гапиришни, уни қадрлашни ўргатишимиз лозим.
Хулоса қилиб айтганда, ўзбек тили — халқимизнинг ўтмиши, бугуни ва келажагини боғловчи энг гўзал ва мустаҳкам маънавий кўприкдир. Уни асраш, бойитиш ва жамият ҳаётидаги мавқейини юксалтириш ҳар бир ватандошимизнинг, хусусан, илм аҳлининг муқаддас бурчидир. 21-октябр — Ўзбек тили байрами куни муносабати билан барчамиз она тилимиз софлиги учун масъул эканлигимизни чуқур ҳис этмоғимиз лозим.
Тилимиз яшаса — миллатимиз яшайди, давлатимиз барқарор бўлади. Она тилимизнинг нуфузи ва гўзаллиги ҳеч қачон сўнмасин, у келажак авлодларга муносиб омонат сифатида соф ва бой шаклда етказилса, аждодларимиз руҳи шод, келажагимиз эса буюк бўлади.
Шаҳзод Эшбоев,
“Имом Термизий” ўрта махсус ислом таълим муассасаси ўқитувчиси
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа