07 Ноябр, 2026, 27 Жумадул аввал, 1448
07 Ноябр, 2026, 27 Жумадул аввал, 1448
"Тинчлик, миллатлар ва динлараро бағрикенглик, Ватанни ардоқлаш, оилани муқаддас санаш каби ғояларни тарғиб қилувчи динимиз номига доғ тушурган ва бутун жаҳон халқлари нигоҳида ислом динини “терроризм дини”га айлантиришга хизмат қилаётган ва мусулмонларни ислом цивилизацияси ривожига қўшган тарихий хизматини йўққа чиқараёзган сохта салафийлик XXI асрда мусулмонлар бошига келган энг катта мусибат бўлди. Бу оқим кўплаб уламоларнинг жонига қасд қилиш, худкушлик, тинч аҳолини қириб ташлаш, вояга етмаган болаларни қўлига қурол бериш, олимларни қадрсизлантириш каби мусулмончиликка умуман тўғри келмайдиган сифатларга эгалиги билан мусулмонларни жаҳон ҳамжамияти олдида қадрсизланишига хизмат қилди.
Сохта салафийлар “тасаввуф – бу куфр”, “мазҳабга эргашиш — ширк”, “васила – ширк”, “Аллоҳ таоло осмонда” каби кўплаб фитнага сабаб бўлувчи мавзулар орқали ўсиб келаётган ёш авлоднинг ақлини заҳарлашга ҳаракат қилдилар ва озми-кўпми жамиятни пароканда қилиш, олимларни қадрсизлантириш ва ёшларни ўз йўлларига оғдириш каби жирканч мақсадларга эришишга интилдилар. Салафийларнинг “Аллоҳ таоло осмонда” деган ақидавий фитнаси мусулмонлар орасида тафриқаланишни келтириб чиқаришга сабаб бўлган мавзулардан биридир.
Рисолат даврига назар солинса, Расулуллоҳ алайҳис-салом, у кишидан сўнг саҳобаи киромлар мусулмонларга: “Аллоҳ таоло юқорида” деб эътиқод қилинглар” деб буюрмаганликлари кўзга ташланади. Чунки, у пайтда мусулмонлар орасида “Аллоҳ таоло осмондами, ердами?” деган савол ёки қарашга ўрин йўқ эди. Чунки улар Аллоҳ таолони Қуръон ва ҳадис асосида содда ва асосли тарзда танир эдилар ҳамда эътиқоддан чалғитувчи ақидавий масалалардан ўзларини олиб қочар эдилар. Шунинг учун ҳам Ҳасан Басрий раҳматуллоҳи алайҳ тавҳид илмида илмий суҳбат қилмочи бўлсалар, салоҳиятсиз инсонларни суҳбатдан четлатар эдилар.
Имом Аҳмад раҳматуллоҳи алайҳ айтади: “Аллоҳ таоло Ўзини ўзи ёки Расулуллоҳ васф этган нарса билан сифатланади. Бунда Қуръон ёки ҳадисга қўшимча қилмаймиз. Аллоҳ у ила васф этилган нарса шаксиз ҳақ деб биламиз. Шу билан бир қаторда ” (Унга ўхшаш бирор нарса йўқ) деб эътиқод қиламиз. Унинг сифатлари ва феълларини ўхшаши йўқ. Нуқсон ва яратилганликни англатувчи барча нарсадан Аллоҳ азза ва жалла покдир.”.
Имом Шофеъий Имом Моликдан нақл қилган ривоятда, “Расулуллоҳ умматга истинжо ўргатиб, тавҳидни таълим бермасликлари мумкин эмас. У зот ҳадисда: “Ла илаҳа иллаллоҳ” дейиш билан киши мусулмон бўлади деб айтганлар. Лекин бирор ҳадисда Аллоҳ таолога юқори томонни, яъни осмонни нисбатини бериш тавҳидга алоқадор, деб айтилмаган” дейдилар.
Имом Шофеъий: “Ақлли кишига Аллоҳ таолони бирор нарсага ўхшатиш ҳаром ва бу мавзуда чуқур кетиш ҳам” деганлар. Саҳоба ва тобеъинларнинг ҳаётига назар солинса, ақида масаласида улар жуда ҳассос бўлганликлари кўзга ташланади, яъни бу мавзуда улар ўзаро баҳс қилмаганлар. Ақида баҳсига оми халқни жалб қилмаганлар ва минбарларда нозик ақидавий масалаларни мавзу сифатида гапирмаганлар. Сохта салафийлар эса, мусулмонлар орасида мазҳабсизликни сингдириш мақсадида ўз издошларига биринчи кунданоқ “Аллоҳ таоло осмонда”, “васила ҳаром”, “Аллоҳ таолонинг қўли, юзи мавжуд” каби ақидавий масалаларни тизимли баён қилиб келадилар. Ҳолбуки, бу чин салафларнинг йўлига зиддир. Сохта салафийларнинг “Аллоҳ таоло осмонда” деган эътиқодий қарашлари ҳақида сўз юритишдан олдин, аҳли сунна вал жамоанинг эътиқодини баён қилиш ва мусулмонлар эътирофига сазовар бўлган салафи солиҳларнинг мавзу бўйича қарашларини келтириб ўтиш ўринлидир. Зеро, биринчи сингдирилган фикр, у қандай бўлишидан қатъий назар ўқувчи онгига албатта у ёки бу жиҳатдан таъсир қилади. Аллох таоло юртимизни энг кучли ва билимли булган эртамиз келажакларини узинг асрагин.
Мингбулоқ тумани “Мулла Абдурахмон” жоме
Масжиди имом хатиби: Шерзодбек Ахмедов.
Устозлик мақоми қанчалик юксак даража эканини Расулуллоҳ алайҳиссаломнинг биргина ҳадис шарифлари орқали билиб олишимиз мумкин. Абдуллоҳ ибн Амр розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадис шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар:
“إنما بُعِثْتُ مُعَلِّمًا” яъни “мен муаллим – устоз қилиб юборилдим”. Ушбу ривоятдан устозларнинг даражаси энг олий мартаба экани намоён бўлади. Буюк саҳобалардан Али розияллоҳу анҳу устоз ҳақида: “менга бир ҳарф ўргатган кимсанинг қулиман, у хоҳласа мени сотиб юборади, хоҳласа қул қилиб ишлатади”, - деганлар. Навоий бобомиз ҳам устозлар ҳақида ўз байтларида дедилар: “Ҳақ йўлинда ким санга бир ҳарф ўқутмиш ранж ила, айламак бўлмас адо, онинг ҳақин юз ганж ила”. Дунёдаги барча мол-у мулкни бир қилиб илм берган устозга ўқитган илми эвазига дейилса, ўргатган илми тугул устознинг таълим жараёнида чеккан заҳматининг ўзига ҳам арзимас ва етарли бўлмас экан. Аллоҳ таоло устознинг этагини тутиб унга эргашиш вожиб амал эканини Ўз оятида баён етиб, шундай марҳамат қилади: “Менга йўналганларнинг йўлига эргаш…” (Луқмон сураси 15-оят). Яъни: Аллоҳ таоло Ўз оятларида менга йўналган, яъни тўғри йўлда юрган ва Расулларнинг ҳақиқий издошлари бўлмиш устозларга эргашиб уларнинг этагини маҳкам тут демоқда. Демак, биз устозга эҳтиром кўрсатсак тўғридан-тўғри энг биринчи муаллим Расулуллоҳ алайҳиссаломга ҳурмат кўрсатган бўламиз. Инсоннинг илмга етиши ва олим бўлишидаги асосий йўл бу – устоздир!. Талаба устозининг камчиликларини излаши ёки уни ёнида бўлганида ҳурмат қилиши уёқда турсин, ҳатто устоз ҳақида ёмон гумонда бўлиш ҳам зарардир. Бунга Имом Раббонийнинг ҳаётидан “Ат-Тасаввуф вас-сулук” асарида келган бир мисолни келтирсак: Талаба устозини, ўзига энг манфаатли зот деб билиши керак. Чунки, ботиний салоҳият ва маърифат мана шу устоз тарафидан ҳосил бўлади. Агар бошқа жиҳатларга эътибор қаратса, устознинг файзу баракасидан маҳрум бўлади. Устоз аллома бўлмаслиги мумкин. Лекин, талаба учун энг фойдали инсондир. Ёш болага ўз онаси бошқаларга нисбатан меҳр-шафқатли бўлади. Шу билан бирга бошқа аёллар ақл ва фазлда ундан афзал бўлиши мумкин. Ана шу каби талаба ҳам ўз устозидан бошқалардан олмаган манфаатни олади. Талаба учун устози ҳақидаги чиройли гумони миқдорича файзу футуҳлар эшиги очилади. Шайх Мужаддид Алфис-Соний раҳимаҳуллоҳ жуда ҳам кам гап эдилар. Бир киши У зотга бир марта: “Бизга насиҳат қилинг манфаат олайлик, эй саййидим!” — деди. Шунда у зот: “Бизнинг сукутимиздан фойда олмаган инсон, суҳбатимиздан асло манфаат олмас” — дедилар. Ҳазрат Мужаддид Алфис-Соний раҳимаҳуллоҳ айтадилар: “Биз бир йўлдаги уч биродар талаба едик. Аммо, устозимиз ҳақидаги гумонларимиз турлича эди. Бир шеригим: “Устоз комил зот. Лекин, ўзгани камолотга етказолмайди” — деб ўйларди. Иккинчиси еса: “Устоз комил. Лекин, соҳиби иршод эмас” — деб ўйларди. Мен: “Агар бу умматдан бирор киши учун муваффақият бўлса, у комил шайхдир” — деб ўйлардим, мана шу чиройли гумоним сабаб, Аллоҳ таоло мени Мужаддид Алфис-Соний (Иккинчи минг йилликнинг авлиёси) даражасига танлаб олди!”.
Баъзан устозларимиз бизга қаттиққўллик қилсалар бу аслида ёмон кўриш эмас, балки бу муҳаббатдир. Бу ҳақида Шайхул-машойих Зулфиқор Аҳмад Нақшбандий раҳимаҳуллоҳ ўзларининг “Ат-Тасаввуф вас-сулук” асарида шундай келтирадилар: Устознинг қаттиққўллиги ва койиши сабаб, талаба ранжимасин ва устоз ҳақида ноўрин фикрларга бориб, устозни тарк этмасин. Чунки, устознинг танбеҳлари шогирдни сайқаллаб, жило беради. Боғбон ўз боғидаги дарахтларнинг ортиқча шохларини кесади, натижада униб-ўсиши гўзал, кўриниши чиройли бўлади. Табиб ҳам, беморнинг жароҳатини ёриб, касал теккан аъзони даволаб, сўнг инсон тузалиши учун жароҳатни тикиб қўяди. Ҳудди шу каби устоз ҳам ўз шогирдига меҳр ва раҳмат ила муомала қилади. Гоҳида койиб беради, гоҳ қаттиққўллик қилади. Талаба мақтовга сазовор сифатлар билан безаниши учун. Устознинг ботиний касаллик ила бемор бўлган шогирдни койиши, заҳарга қарши дори кабидир. Чунки, устоз ихлос билан тарбия бериш мақсадида талабаларни койийди.
Хулоса қилиб айтганда, устозларни улуғлаш бевосита Расулуллоҳ алайҳиссаломни икром қилишдир. Бу эса талабанинг илми янада зиёда бўлиши йўлидаги муҳим омил саналади. Устозларнинг койиши эса, руҳимизнинг ислоҳи, униб-улғайишимиз йўлидаги ҳақиқий шифобахш малҳамдир.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати
1. Қуръони карим.
2. Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф, “Тафсири ҳилол”, Ҳилол нашр, Тошкент. 2008.
3. Имом Бурҳониддин Зарнужий, “Таълим ул-мутаъаллим тариқ ат-таъаллум”, Рамадон, Индонезия. 2009.
4. Муҳаммадбобур Муҳиддинов ва Муҳаммадюнус Муҳаммадмусо, “Ҳар мўминнинг орзуси”, Мурувватли-дил пресс, 2026.
"Ҳасанхон қори" жоме масжиди
имом-хатиби
Нажмиддин домла Ҳасанов
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа