"Тинчлик, миллатлар ва динлараро бағрикенглик, Ватанни ардоқлаш, оилани муқаддас санаш каби ғояларни тарғиб қилувчи динимиз номига доғ тушурган ва бутун жаҳон халқлари нигоҳида ислом динини “терроризм дини”га айлантиришга хизмат қилаётган ва мусулмонларни ислом цивилизацияси ривожига қўшган тарихий хизматини йўққа чиқараёзган сохта салафийлик XXI асрда мусулмонлар бошига келган энг катта мусибат бўлди. Бу оқим кўплаб уламоларнинг жонига қасд қилиш, худкушлик, тинч аҳолини қириб ташлаш, вояга етмаган болаларни қўлига қурол бериш, олимларни қадрсизлантириш каби мусулмончиликка умуман тўғри келмайдиган сифатларга эгалиги билан мусулмонларни жаҳон ҳамжамияти олдида қадрсизланишига хизмат қилди.
Сохта салафийлар “тасаввуф – бу куфр”, “мазҳабга эргашиш — ширк”, “васила – ширк”, “Аллоҳ таоло осмонда” каби кўплаб фитнага сабаб бўлувчи мавзулар орқали ўсиб келаётган ёш авлоднинг ақлини заҳарлашга ҳаракат қилдилар ва озми-кўпми жамиятни пароканда қилиш, олимларни қадрсизлантириш ва ёшларни ўз йўлларига оғдириш каби жирканч мақсадларга эришишга интилдилар. Салафийларнинг “Аллоҳ таоло осмонда” деган ақидавий фитнаси мусулмонлар орасида тафриқаланишни келтириб чиқаришга сабаб бўлган мавзулардан биридир.
Рисолат даврига назар солинса, Расулуллоҳ алайҳис-салом, у кишидан сўнг саҳобаи киромлар мусулмонларга: “Аллоҳ таоло юқорида” деб эътиқод қилинглар” деб буюрмаганликлари кўзга ташланади. Чунки, у пайтда мусулмонлар орасида “Аллоҳ таоло осмондами, ердами?” деган савол ёки қарашга ўрин йўқ эди. Чунки улар Аллоҳ таолони Қуръон ва ҳадис асосида содда ва асосли тарзда танир эдилар ҳамда эътиқоддан чалғитувчи ақидавий масалалардан ўзларини олиб қочар эдилар. Шунинг учун ҳам Ҳасан Басрий раҳматуллоҳи алайҳ тавҳид илмида илмий суҳбат қилмочи бўлсалар, салоҳиятсиз инсонларни суҳбатдан четлатар эдилар.
Имом Аҳмад раҳматуллоҳи алайҳ айтади: “Аллоҳ таоло Ўзини ўзи ёки Расулуллоҳ васф этган нарса билан сифатланади. Бунда Қуръон ёки ҳадисга қўшимча қилмаймиз. Аллоҳ у ила васф этилган нарса шаксиз ҳақ деб биламиз. Шу билан бир қаторда ” (Унга ўхшаш бирор нарса йўқ) деб эътиқод қиламиз. Унинг сифатлари ва феълларини ўхшаши йўқ. Нуқсон ва яратилганликни англатувчи барча нарсадан Аллоҳ азза ва жалла покдир.”.
Имом Шофеъий Имом Моликдан нақл қилган ривоятда, “Расулуллоҳ умматга истинжо ўргатиб, тавҳидни таълим бермасликлари мумкин эмас. У зот ҳадисда: “Ла илаҳа иллаллоҳ” дейиш билан киши мусулмон бўлади деб айтганлар. Лекин бирор ҳадисда Аллоҳ таолога юқори томонни, яъни осмонни нисбатини бериш тавҳидга алоқадор, деб айтилмаган” дейдилар.
Имом Шофеъий: “Ақлли кишига Аллоҳ таолони бирор нарсага ўхшатиш ҳаром ва бу мавзуда чуқур кетиш ҳам” деганлар. Саҳоба ва тобеъинларнинг ҳаётига назар солинса, ақида масаласида улар жуда ҳассос бўлганликлари кўзга ташланади, яъни бу мавзуда улар ўзаро баҳс қилмаганлар. Ақида баҳсига оми халқни жалб қилмаганлар ва минбарларда нозик ақидавий масалаларни мавзу сифатида гапирмаганлар. Сохта салафийлар эса, мусулмонлар орасида мазҳабсизликни сингдириш мақсадида ўз издошларига биринчи кунданоқ “Аллоҳ таоло осмонда”, “васила ҳаром”, “Аллоҳ таолонинг қўли, юзи мавжуд” каби ақидавий масалаларни тизимли баён қилиб келадилар. Ҳолбуки, бу чин салафларнинг йўлига зиддир. Сохта салафийларнинг “Аллоҳ таоло осмонда” деган эътиқодий қарашлари ҳақида сўз юритишдан олдин, аҳли сунна вал жамоанинг эътиқодини баён қилиш ва мусулмонлар эътирофига сазовар бўлган салафи солиҳларнинг мавзу бўйича қарашларини келтириб ўтиш ўринлидир. Зеро, биринчи сингдирилган фикр, у қандай бўлишидан қатъий назар ўқувчи онгига албатта у ёки бу жиҳатдан таъсир қилади. Аллох таоло юртимизни энг кучли ва билимли булган эртамиз келажакларини узинг асрагин.
Мингбулоқ тумани “Мулла Абдурахмон” жоме
Масжиди имом хатиби: Шерзодбек Ахмедов.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
1400 йил умматни ушлаб турган йўлни ташлаб, қаерга бормоқчисиз?
Бугун мусулмон жамиятида тез-тез учрайдиган бир даъво бор:
“Биз Қуръон ва суннат билан юрамиз, мазҳаб шарт эмас”.
Бу гап ташқаридан чиройли, жозибали эшитилади. Аммо чуқурроқ ўйлаб кўрайлик:
Ҳақиқатан ҳам мазҳабсиз юриш мумкинми?
Агар мумкин бўлса, у қаерга олиб боради?
Келинг энг содда савол-жавоб услубида кўриб чиқамиз.
1. Мазҳаб ўзи нима?
Мазҳаб – бу Қуръон ва суннатни тушуниш мактаби.
Имом Абу Ҳанифа, Имом Молик, Имом Шофиъий, Имом Аҳмад ибн Ҳанбал каби буюк мужтаҳидлар:
минглаб оят ва ҳадисларни,
саҳобалар фатволарини,
араб тили қоидаларини,
насҳ-мансуҳ, умумий-хусусий масалаларни тизимли, илмий усулда жамлаб, умматга йўл кўрсатиб беришган.
Мазҳаб – Қуръон ва суннатнинг ўзи эмас, балки уларни тўғри тушуниш калити.
2. “Мазҳаб шарт эмас” деган одам аслида нимани даъво қилмоқда?
У дейди:
“Мен ўзим ҳадисни очиб ўқийман, ўзим ҳукм чиқараман”.
Савол:
— Араб тилини мукаммал биладими?
— Ҳадисларнинг саҳиҳ-заифини ажрата оладими?
— Қайси ҳадис қайси ҳолатга тегишли эканини биладими?
— Қайси оят қайси оят билан чегараланганини биладими?
Агар йўқ бўлса – у илмга эмас, нафсига эргашмоқда. Агар фаразан шу илмларга соҳиб бўлса борми, шубҳасиз мазҳабга эргашиш лозимлигини эътироф қилади.
Аллоҳ таоло марҳамат қилади: “Агар билмасангиз, зикр аҳлидан сўранг” (Наҳл сураси, 43-оят).
Зикр аҳли – олимлар, мужтаҳидлар. Мазҳаб ана шу “зикр аҳли”нинг илмий меросидир.
3. Саҳобалар ҳақида нима дейсиз? Саҳобалар:
Ибн Масъуд фиқҳи,
Ибн Умар фиқҳи,
Зайд ибн Собит фиқҳи билан танилган.
Тобеъинлар саҳобаларга тақлид қилган.
Тўрт имом эса ана шу саҳобалар фиқҳини тартибга солди.
Демак, мазҳаб кейин чиқиб қолган бидъат эмас, балки саҳобалар йўлининг давомидир.
4. Мазҳабсизлик нимага олиб келади?
Бугун мазҳабсизликни даъво қилувчилар орасида:
бири ниятни шарт эмас дейди,
бири жамоат намозини енгил санайди,
бири бошқасини адашган, ҳатто кофир дейди.
Бу ниманинг натижаси?
Бир мезон йўқлигининг натижаси.
Мазҳаб бўлмаганда: ҳар ким ўзича “Қуръон ва суннат”ни тушунади, дин парча-парча бўлади, ихтилоф фитнага айланади.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганлар: “Ўтган умматлар ихтилоф сабабли ҳалок бўлди” (Имом Аҳмад ривояти)
Мазҳаб – ихтилофни тартибга солувчи ҳимоя девори.
5. Имом Абу Ҳанифа раҳимаҳуллоҳ нима учун Имоми Аъзам деб эътироф этилади?
У зот:
40 йил бомдод намозини хуфтон таҳорати билан ўқиган,
500 мингдан ортиқ ҳадисни билган,
Шундай зотнинг илмий тизимини менсимаслик – кибр эмасми? Ҳа, кибр бўлса, кибр эгасида соғлом илм бўлмайди.
6. Мазҳаб – мажбурий эмасми?
Ҳа, мазҳаб – зарурат.
Худди:
тиббиётда шифокорга эргашгандек,
қурилишда муҳандисга ишонгандек.
Аммо огоҳ бўлинг: Дин – тажриба қилинадиган соҳа эмас.
7. Хулоса: Мазҳабсиз қайга бормоқчисан?
Мазҳабдан воз кечган одам:
ўзини имомлардан устун қўяди,
билмаган ҳолда фатво беради,
охир-оқибат динни ўз нафсига мослаб олади.
Мазҳабга эргашиш – кўр-кўрона тақлид эмас,
балки илмга, тажрибага ва уммат йўлига ҳурматдир.
Савол очиқ қолади:
1400 йил умматни ушлаб турган йўлни ташлаб, бемазҳаб қаерга бормоқчи?!
Нуриддин ҲАМРАҚУЛОВ,
Яккасарой тумани “Раҳимжон ҳожи ота” жоме масжиди имом ноиби