08 Ноябр, 2026, 28 Жумадул аввал, 1448
08 Ноябр, 2026, 28 Жумадул аввал, 1448
"Тинчлик, миллатлар ва динлараро бағрикенглик, Ватанни ардоқлаш, оилани муқаддас санаш каби ғояларни тарғиб қилувчи динимиз номига доғ тушурган ва бутун жаҳон халқлари нигоҳида ислом динини “терроризм дини”га айлантиришга хизмат қилаётган ва мусулмонларни ислом цивилизацияси ривожига қўшган тарихий хизматини йўққа чиқараёзган сохта салафийлик XXI асрда мусулмонлар бошига келган энг катта мусибат бўлди. Бу оқим кўплаб уламоларнинг жонига қасд қилиш, худкушлик, тинч аҳолини қириб ташлаш, вояга етмаган болаларни қўлига қурол бериш, олимларни қадрсизлантириш каби мусулмончиликка умуман тўғри келмайдиган сифатларга эгалиги билан мусулмонларни жаҳон ҳамжамияти олдида қадрсизланишига хизмат қилди.
Сохта салафийлар “тасаввуф – бу куфр”, “мазҳабга эргашиш — ширк”, “васила – ширк”, “Аллоҳ таоло осмонда” каби кўплаб фитнага сабаб бўлувчи мавзулар орқали ўсиб келаётган ёш авлоднинг ақлини заҳарлашга ҳаракат қилдилар ва озми-кўпми жамиятни пароканда қилиш, олимларни қадрсизлантириш ва ёшларни ўз йўлларига оғдириш каби жирканч мақсадларга эришишга интилдилар. Салафийларнинг “Аллоҳ таоло осмонда” деган ақидавий фитнаси мусулмонлар орасида тафриқаланишни келтириб чиқаришга сабаб бўлган мавзулардан биридир.
Рисолат даврига назар солинса, Расулуллоҳ алайҳис-салом, у кишидан сўнг саҳобаи киромлар мусулмонларга: “Аллоҳ таоло юқорида” деб эътиқод қилинглар” деб буюрмаганликлари кўзга ташланади. Чунки, у пайтда мусулмонлар орасида “Аллоҳ таоло осмондами, ердами?” деган савол ёки қарашга ўрин йўқ эди. Чунки улар Аллоҳ таолони Қуръон ва ҳадис асосида содда ва асосли тарзда танир эдилар ҳамда эътиқоддан чалғитувчи ақидавий масалалардан ўзларини олиб қочар эдилар. Шунинг учун ҳам Ҳасан Басрий раҳматуллоҳи алайҳ тавҳид илмида илмий суҳбат қилмочи бўлсалар, салоҳиятсиз инсонларни суҳбатдан четлатар эдилар.
Имом Аҳмад раҳматуллоҳи алайҳ айтади: “Аллоҳ таоло Ўзини ўзи ёки Расулуллоҳ васф этган нарса билан сифатланади. Бунда Қуръон ёки ҳадисга қўшимча қилмаймиз. Аллоҳ у ила васф этилган нарса шаксиз ҳақ деб биламиз. Шу билан бир қаторда ” (Унга ўхшаш бирор нарса йўқ) деб эътиқод қиламиз. Унинг сифатлари ва феълларини ўхшаши йўқ. Нуқсон ва яратилганликни англатувчи барча нарсадан Аллоҳ азза ва жалла покдир.”.
Имом Шофеъий Имом Моликдан нақл қилган ривоятда, “Расулуллоҳ умматга истинжо ўргатиб, тавҳидни таълим бермасликлари мумкин эмас. У зот ҳадисда: “Ла илаҳа иллаллоҳ” дейиш билан киши мусулмон бўлади деб айтганлар. Лекин бирор ҳадисда Аллоҳ таолога юқори томонни, яъни осмонни нисбатини бериш тавҳидга алоқадор, деб айтилмаган” дейдилар.
Имом Шофеъий: “Ақлли кишига Аллоҳ таолони бирор нарсага ўхшатиш ҳаром ва бу мавзуда чуқур кетиш ҳам” деганлар. Саҳоба ва тобеъинларнинг ҳаётига назар солинса, ақида масаласида улар жуда ҳассос бўлганликлари кўзга ташланади, яъни бу мавзуда улар ўзаро баҳс қилмаганлар. Ақида баҳсига оми халқни жалб қилмаганлар ва минбарларда нозик ақидавий масалаларни мавзу сифатида гапирмаганлар. Сохта салафийлар эса, мусулмонлар орасида мазҳабсизликни сингдириш мақсадида ўз издошларига биринчи кунданоқ “Аллоҳ таоло осмонда”, “васила ҳаром”, “Аллоҳ таолонинг қўли, юзи мавжуд” каби ақидавий масалаларни тизимли баён қилиб келадилар. Ҳолбуки, бу чин салафларнинг йўлига зиддир. Сохта салафийларнинг “Аллоҳ таоло осмонда” деган эътиқодий қарашлари ҳақида сўз юритишдан олдин, аҳли сунна вал жамоанинг эътиқодини баён қилиш ва мусулмонлар эътирофига сазовар бўлган салафи солиҳларнинг мавзу бўйича қарашларини келтириб ўтиш ўринлидир. Зеро, биринчи сингдирилган фикр, у қандай бўлишидан қатъий назар ўқувчи онгига албатта у ёки бу жиҳатдан таъсир қилади. Аллох таоло юртимизни энг кучли ва билимли булган эртамиз келажакларини узинг асрагин.
Мингбулоқ тумани “Мулла Абдурахмон” жоме
Масжиди имом хатиби: Шерзодбек Ахмедов.
Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтида 21 октябрь – Ўзбек тили байрами куни ҳамда ўзбек тилига давлат тили мақоми берилганининг 37 йиллиги муносабати билан «Давлат тили – миллий маънавиятимиз тимсоли» мавзусида маънавий-маърифий давра суҳбати ўтказилди.
Тадбирдан мақсад талаба-ёшларда она тилига ҳурматни ошириш, уларни ўзбек тилининг тарихи, миллий давлатчилигимиз ва маънавий ҳаётимиздаги ўрни билан таништириш, давлат тилига оид ислоҳотларнинг моҳиятини кенг тушунтиришдан иборат бўлди.
Давра суҳбатини институтнинг «Ижтимоий фанлар ва тиллар» кафедраси ўқитувчиси Ш.Бадиев олиб борди. У 1-босқич талабаларига ўзбек тилининг тарихий тараққиёт босқичлари, совет давридаги тил сиёсати, давлат тили мақоми учун олиб борилган саъй-ҳаракатлар ҳамда мустақиллик йилларида она тилимиз нуфузини ошириш борасида амалга оширилган ислоҳотлар ҳақида батафсил маълумот берди.
Тадбирда тил ҳар бир миллатнинг маънавий қиёфаси, тарихий хотираси, миллий ўзлиги ва маданий меросини сақлаб қолувчи энг муҳим омиллардан бири экани таъкидланди. Халқнинг асрлар давомида шаклланган урф-одатлари, қадриятлари, илмий тафаккури ва маънавий бойликлари авлоддан-авлодга, аввало, она тили орқали етказилади.
Маърузада совет даври тил сиёсатига алоҳида тўхталинди. Бу даврда рус тилининг давлат бошқаруви, олий таълим, илм-фан ва айрим расмий иш юритиш соҳаларидаги мавқеи кучайиб бориб, ўзбек тили ижтимоий ҳаётнинг муайян йўналишларида чекланган имкониятлар билан қўлланилгани тарихий мисоллар орқали тушунтирилди. Ёзув тизимининг бир неча бор ўзгартирилгани, жумладан, араб ёзувидан лотин графикасига, кейинчалик кирилл алифбосига ўтилиши миллий ёзма меросни ўрганишга ва авлодлар ўртасидаги маънавий-маданий узвийликка таъсир кўрсатгани қайд этилди. Шу билан бирга, маърузачи ўзбек тилида адабиёт, матбуот ва илмий фаолият ривожланганини, бироқ тилларнинг расмий ва ижтимоий мавқеида тенгсизлик мавжуд бўлганини ҳам таъкидлади.
Айниқса, 1989 йил 21 октябрда «Давлат тили ҳақида»ги Қонуннинг қабул қилиниши халқимиз маънавий ҳаётидаги муҳим тарихий воқеа сифатида эътироф этилди. Қонун билан ўзбек тилига давлат тили мақоми берилиши миллий ўзликни англаш, она тилига ҳурматни кучайтириш ва унинг давлат ҳамда жамият ҳаётидаги ўрнини мустаҳкамлаш йўлидаги муҳим қадам деб баҳоланди.
Мустақиллик йилларида давлат тилининг ҳуқуқий мақомини мустаҳкамлаш, нуфузини ошириш, таълим, маданият, илм-фан ва давлат бошқарувида ундан фойдаланиш имкониятларини кенгайтириш борасида амалга оширилган ишларга эътибор қаратилди. Жумладан, ўзбек тилининг давлат тили сифатида Ўзбекистон Республикаси Конституциясида мустаҳкамлангани, 1995 йилда «Давлат тили ҳақида»ги Қонуннинг янги таҳрири қабул қилингани, 2019 йил 21 октябрдаги «Ўзбек тилининг давлат тили сифатидаги нуфузи ва мавқеини тубдан ошириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Президент фармонининг аҳамияти ҳақида маълумот берилди. 2020 йилда 21 октябрнинг «Ўзбек тили байрами куни» этиб белгиланиши ҳам она тилимиз мавқеини юксалтиришга қаратилган муҳим ташаббуслардан бири экани таъкидланди.
Давра суҳбатида ўзбек тилининг бой илмий ва адабий мероси ҳақида ҳам сўз юритилди. Маҳмуд Кошғарий, Юсуф Хос Ҳожиб, Алишер Навоий ва Бобур каби буюк аждодларимизнинг туркий тиллар, адабиёт ва маънавият ривожига қўшган ҳиссаси эътироф этилди. Алишер Навоийнинг туркий тилнинг бой ифода имкониятларини намоён этган ижоди ва «Муҳокамат ул-луғатайн» асарининг тилшунослик тарихидаги аҳамияти алоҳида қайд этилди. Алломаларимиз қолдирган мерос она тилимиз нафақат кундалик мулоқот воситаси, балки юксак илмий, адабий ва фалсафий тафаккурни ифодалашга қодир тил эканини кўрсатиши таъкидланди.
Шунингдек, диний таълим муассасалари талабалари учун ўзбек адабий тили меъёрларини пухта ўзлаштириш, фикрни аниқ, равон ва мантиқий ифодалаш, диний-маърифий тушунчаларни кенг жамоатчиликка содда ва тушунарли тилда етказиш алоҳида аҳамиятга эга экани айтилди. Келажакда диний-маърифий соҳада фаолият юритадиган мутахассислар араб тили ва ислом илмларини пухта эгаллаш билан бирга, ўзбек тилининг луғавий бойлиги, услубий имкониятлари ва нутқ маданиятини ҳам чуқур ўзлаштиришлари зарурлиги қайд этилди.
Глобаллашув, рақамли технологиялар ва ижтимоий тармоқлар шароитида она тили софлиги, имло меъёрлари ва нутқ маданиятини сақлаш масаласига ҳам эътибор қаратилди. Ёшларнинг давлат тилида саводли ёзиши, адабий тил меъёрларига амал қилиши ва интернетда ҳам она тилига ҳурмат билан муносабатда бўлиши муҳим маънавий масъулият экани таъкидланди. Бошқа тилларни ўрганиш ва ўзбек тилига ҳурмат бир-бирига зид эмаслиги, аксинча, кўп тиллилик замонавий билимларни эгаллаш ва халқаро илмий мулоқотда иштирок этиш имкониятларини кенгайтириши айтилди.
Тадбир якунида она тилини асраб-авайлаш, унинг бой имкониятларидан тўғри фойдаланиш, миллий илмий-маънавий меросни чуқур ўрганиш ва келажак авлодларга етказиш ҳар бир зиёли ва ёш мутахассиснинг муҳим бурчи экани таъкидланди.
Мазкур давра суҳбати талабаларнинг ўзбек тили тарихи ва давлат тили сиёсатига оид билимларини бойитиш, миллий ўзликни англаш туйғусини мустаҳкамлаш ҳамда она тилига ҳурмат-эҳтиромни юксалтиришга хизмат қиладиган муҳим тарбиявий тадбирлардан бири бўлди.
Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти Матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа