Шунингдек машҳур олимлардан Хусайн Воиз Кошифий «Ахлоқи муҳсиний» асарида фарзандлар тарбиясида муҳим бўлган исломий қадриятларга тўхталиб: "Фарзанд Ҳақ таолонинг омонатидир. Ота-онадан маҳшар вақтида бу омонат ҳақи талаб қилинади. Бу омонат гўёки ойна - бутун борлиқ кўзгуси, аввалидир. Ҳақиқат жавоҳири уни нимага хоҳласа, ўшанга мойил қилиши мумкин.” Шундай маслаҳатлардан сўнг ҳаммада бир савол туғулади «Биз интернет ва ижтимоий тармоқ турларидан фойдаланмаслигимиз керакми? Жавоб ўлароқ айтамизки йўқ фойдаланинг илло бугунги кунда улардан фойдаланмасликни иложи ҳам йўқ, фақат бир нарсани унутманг вертуал оламга сиз эмас вертуал олам сизга ҳизмат қилсин.»
Ҳиндистоннинг сиёсий арбоби Махатма Ганди ўз даврида шундай ёзган эди: «Мен уйимнинг эшик ва деразаларини маҳкам беркитиб ўтира олмайман. Чунки унга тоза ҳаво кириб туриши керак. Шу баробарида эшик ва деразаларимдан кираётган ҳаво довул бўлиб, хонадонимни ағдар-тўнтар қилиб, ўзимни йиқитиб ташлайдиган даражада очиб ҳам қўя олмайман». Бу сўзларни бугунги ахборот асрида турли маълумотларнинг кириб келиши, у ёки бу минтақада тўғри эътиқодга салбий ёки ижобий таъсир этиши маъносида қўллаш ҳам мумкин. Шунинг учун ҳам ёшларда интернетнинг яхши томонларидан унумли фойдаланиш, ёмон таъсирларидан ўзларини ҳимоя қила олиш имунитетини шакллантириш зарур. Шу ўринда Фитратнинг ушбу сўзлари ёдимизга тушади «Тарбия уч қисмдан иборат: бадан тарбияси, ақлий тарбия, ахлок тарбияси.»
Виртуал оламдаги ахборот хуружидан ҳимояланиш учун мустақил фикрга эга бўлишимиз лозим. Биз ёт ғоялардан ўзимизни ҳимоя қилишига эътибор беришимиз керак, яъни ҳар бир инсон учун мустақил фикр зарур. Мустақил фикрга эга бўлган инсонгина яхши ёки ёмон маълумотнинг моҳиятига етиб, уларга қарши куч топа олади.
Биз замон билан ҳам нафас бўлишга чақирган ҳолда, вертуал оламнинг энг тўғри йўллари ва керакли малумотларидан тўлақонли фойдаланиш ва уларни унумли сарфлаш тарафдоримиз илло вақт оз илм эса жуда кўп.
Акрамов Козимхон
Кеч ухлаш соғлиққа бир қанча хавф туғдиради.
Жигар ва бошқа аъзолар ўзини тиклай олмайди. Инсон организмидаги барча аъзолар тунда, айниқса, соат 22:00–02:00 оралиғида фаол тикланиш жараёнига киришади. Хусусан, жигар соат 23:00 дан кейин танани фаол тозалаш (детоксикация) вазифасини бажаради. Агар инсон у пайтда ухламаган бўлса, вазифа тўлиқ бажарилмайди. Бу эса чарчоқ, безовталик, тушкунликка олиб келади.
Гормонлар мувозанати бузилади. Уйқу вақтида, айниқса, соат 22:00–01:00 орасида ўсиш гормони (мелатонин ва соматотропин) ишлаб чиқарилади. Бу гормонлар иммунитетни кўтариш, тери ва ҳужайраларни тик лаш, стрессни камайтиришга хизмат қилади. Агар ухлаш кечикса, бу гормонлар кама йиб боради.
Ақлий фаолият сусаяди. Эътиборни жамлаш, эслаб қолиш қобилиятининг пасайиши айнан ўз вақтида ухламаслик билан боғлиқ. Оқибатда иш унумдорлиги ёмонлашиб, сифатли ўқишга ҳам салбий таъсир қилади.
Руҳий мувозанат бузилади. Соат 23:00 дан кейин ухлайдиган инсонларда депрессия, қўрқув, руҳий заифликлар кўп кузатилади.
Юрак уриш мувозанати ёмонлашади.
Сўнгги йилларда юракқон томир касалликлари ҳам кўпайиб, ҳам “ёшариб бормоқда”. Кам ва ўз вақтида ухламаслик юракни зўриқтириб, умрнинг қисқаришига сабаб бўлмоқда. Юракни даволаш учун ўз вақтида ухлаш керак.
Энг фойдали уйқу эса соат 22:00 дан 05:00 гача бўлади. Чунки айнан шу соатларда уйқу фазалари мукаммал кечади.
Интернет манбалари асосида тайёрланди.
“Ҳидоят” журналининг 2025 йил 8-сонидан
http://hidoyatuz.taplink.ws