Ibn Taymiya tarafdan “Islomni qayta jonlantirish, salaflar yo'liga qaytish” shiorlari ostida, unga qadar butun musulmon ummatida bo'lmagan yangi fikrlar, mujtahidlar ijmo'siga xilof qarashlar, to'rt mazhab ulamolarining na fiqhiy va na aqidaviy asoslariga mos bo'lgan hukmlar oshkor qilina boshladi. Tarixchilarga ko'ra, Ibn Taymiyaning aqidaviy va fiqhiy masalalarda mujtahidlar kengashi—ijmo'ga xilof nazariyotlari umumiy hisobda oltmishga yaqin masalada bo'lgan. (Ijmo'ga xilof fikr bildirish—bu harakat ahli sunna ulamolari tomondan ba'zi o'rinlarda kufr, ba'zi o'rinlarda bid'at-zalolat, deb baholanadi va islomda qattiq qoralanadi.)
Masalan, uning fikricha, Allohning kalomi qadim va azaliy emas balki, hodis Alloh tomondan yaratilgan edi. Rosululloh sollallohu alayhi va sallamning muborak qabrini ziyoratiga borish (agarcha, ibn Taymiyaga qadar, qarib sakkiz asrdan beri butun Islom olamida bu amal joriy bo'lishiga qaramasdan) bid'at va zalolatdir. Shuningdek, Rosulullohning tug'ilgan kunlarini nishonlamoq—mavlid bayrami ham bid'at va foydasizdir. Rosulullohdan qolgan asori atiqalarni tabarrukan asrab-avaylamoq go'yoki shirkdir.
Soxta salafiylar har qanday yangilikni bid'at deb hisoblab, fiqhiy mazhablarni inkor qiladilar, ularga ergashganlarni qoralaydilar. Aslida ular ergashayotgan “mujtahid”lar solih salaflar qatoriga kirmaydi. Chunki Ibn Taymiyya va Ibn Qayyum Abu Hanifa (rahmatullohi alayh)dan deyarli olti yuz yil keyin yashab o'tishgan. Demak, «salafiy” oqimining ikki imomini solih salaflardan olti asrlik tafovut ajratib turibdi. Oradan shuncha uzoq vaqt o'tgan bo'lishiga qaramay, “Soxta salafiylar” bu ikki shaxsning ta'limotini juda katta e'tibor bilan o'rganib, amal qilishadi.
Shuningdek, salafiylar orasida oxirgi yillarda fiqhiy va hatto aqidaviy ahkomlarda ham Alboniy fikrlariga murojaat qilish holatlari birlamchi odatga aylandi. “Salafiylik” oqimi rahnamolaridan biri Nosir Alboniyning to'rt mazhab aqidasi va fiqhiga xilof ravishda chiqargan bemaza fatvolarini hukmingizga havola etamiz:
1. Mushafi sharifni o'pish bid'at va zalolatdir.
2. Qur'on tilovatidan keyin “sodaqolllohul azim” deb aytishlik bid'atdir.
3. Hayzli ayollar Qur'on o'qishlari mubohdir.
Tolibjon Sharipov
«Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar» Xalqaro mediaforumi ishtirokchilari 27 avgust kuni Samarqandga yo‘l oladi. Ular yangidan bunyod etilgan Imom Buxoriy yodgorlik majmuasi, Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi hamda Imom Buxoriy nomidagi Innovatsion muzey bilan tanishadi. Kunning ikkinchi yarmida esa ishtirokchilar uchun shaharning tarixiy-madaniy meros obyektlari, jumladan, YUNЕSKOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan yodgorliklar bo‘ylab maxsus dastur tashkil etiladi, xabar bermoqda iccu.uz.
Yodgorlik majmuasi Samarqand viloyati Payariq tumanida, buyuk muhaddis va ilohiyotshunos Muhammad al-Buxoriyning (810–870) dafn etilgan joyida joylashgan. U «Sahihi Buxoriy» to‘plami muallifi bo‘lib, mazkur asar sunniy islomdagi eng mo‘tabar hadis to‘plamlaridan biri hisoblanadi.
Keng ko‘lamli rekonstruksiyadan so‘ng majmua 2026 yil bahorida ziyoratchilar uchun qayta ochildi. Uning umumiy hududi 45 gektarni tashkil etadi. Bu yerda 10 ming kishilik masjid, ma’muriy va xizmat ko‘rsatish binolari, 154 ustunli ayvon, 14 ta moviy gumbaz va balandligi 75 metr bo‘lgan to‘rtta minora barpo etilgan. Rekonstruksiyadan so‘ng majmuaning kunlik qabul qilish quvvati 12 ming nafardan 65 ming nafargacha oshdi.
Majmuaning markaziy qismlaridan biri — to‘qqizta pavilondan iborat yangi Imom Buxoriy Innovatsion muzeyidir. Ekspozitsiya allomaning hayoti, hadisshunoslik tarixi va uning ilmiy merosiga bag‘ishlangan. Shuningdek, muzeyda Qur’onda zikr etilgan payg‘ambarlar, Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning Makka va Madinadagi hayoti hamda yozma hadis to‘plamlarining shakllanish tarixi haqida ma’lumotlar berilgan.
Majmua yaqinida Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ham faoliyat yuritadi. Markaz islom ilmiy va qo‘lyozma merosini, jumladan, Markaziy Osiyoning o‘rta asr olimlari asarlarini o‘rganish, ilmiy tadqiqotlar va tarjimalar tayyorlash, shuningdek, xalqaro ilmiy almashinuvni rivojlantirish bilan shug‘ullanadi.
Majmuaga tashrifdan so‘ng forum ishtirokchilari tarixiy Samarqand bilan tanishadi. Shaharning asosiy me’moriy yodgorliklari qatoriga Registon, Bibixonim masjidi, Shohi Zinda majmuasi va Go‘ri Amir maqbarasi kiradi. YUNЕSKO ushbu to‘rt obyektni 2001 yilda «Samarqand — madaniyatlar chorrahasi» nomi bilan Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan tarixiy shaharning asosiy yodgorliklari sifatida e’tirof etadi.
Samarqand bosqichi 24–28 avgust kunlari Toshkent va Samarqand shaharlarida bo‘lib o‘tadigan «Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar» Xalqaro mediaforumi dasturining bir qismi bo‘ladi.
Press-slujba Upravleniya musulman Uzbekistana