Sayt test holatida ishlamoqda!
17 Sentabr, 2026   |   6 Rabi`us soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:45
Quyosh
06:05
Peshin
12:18
Asr
16:40
Shom
18:33
Xufton
19:49
Bismillah
17 Sentabr, 2026, 6 Rabi`us soni, 1448

Tavassul qilish joizmi?

20.08.2021   1656   4 min.
Tavassul qilish joizmi?
O'zlarini sof salaflar yo'lidan yurganligini da'vo qilib kelayotgan soxta salafiylar tavassul borasida ahli sunna val jamoa aqidasiga zid ravishda tavassulni shirk, tavassul etuvchilarni esa mushrik deb ayyuhannos solishmoqda. 
Aslida tavassul bu – Alloh taoloning sifatlari, solih amallar, tirik va vafot etgan ulug' insonlarni vosita qilib Allohdan hojat so'rashdir. Vasila sifatida gohida qilinadigan solih amallar, Alloh taoloning roziligi uchun bajarilgan toat-ibodatlar Parvardigorning dargohiga yaqinlashtiruvchi kuchli vosita bo'lsa, ba'zan esa Alloh nazdida yuksak martabaga ega bo'lgan obro'-e'tiborli solih bandalar Yaratgan huzurida vosita va vasila bo'ladilar.
 
Qur'oni karimda: «Ey iymon keltirganlar! Allohdan qo'rqingiz va Unga (yaqinlashtiruvchi savobli ishlardan) vasila (vosita) izlangiz hamda Uning yo'li (toati)da jiddu jahd qilingiz, toki (oxiratda) najot topgaysiz!» (Moida surasi, 35-oyat) deyiladi.
Anas ibn Molik roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Fotima binti Asad roziyallohu anho vafot etganida uning qabriga tushib: «Hayot beradigan va o'ldiradigan Allohdir. Doimo barhayot, o'lmaydigan Zot, onam Fotima binti Asadni mag'firat qil, hujjatini aytishini nasib et, kirar joyini keng qil. Payg'ambaring haqqi va o'zimdan oldingi payg'ambarlar haqqi bilan», deb duo qildilar» (Imom Tabaroniy rivoyati). 
Bu hadisda Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam tomonlaridan o'tgan payg'ambarlar hurmati bilan ochiq-oydin tavassul qilingani ko'rinadi. Tiriklarni vasila qilish mumkin lekin vafot etganlarni vasila qilish mumkin emas deganlarga ham bu qat'iy va aniq javobdir.
 
Alloma Imom Shavkoniy «Tuhfatuz zokiriyn» kitobida tavassulning joiz ekanini batafsil bayon etgan va hamda tavassul to sahobalar davridan ijmo'an qabul qilingan amal ekanini bir qancha dalillar bilan keltirib o'tgan (Imom Shavkoniy. «Tuhfatuz zokiriyn», 138-bet).
 
Afsuslar bo'lsinki, tavassulni inkor etadiganlar na bu kabi oyat-hadislarga va na mujtahid ulamolarning so'zlariga quloq tutadilar. Ularning da'volariga ko'ra hech bir kishini tavassul qilish joiz emas va bunga mutlaqo yo'l qo'yilmaydi. Ular har bir qilmoqchi bo'lgan amallari yoki gapirmoqchi bo'lgan so'zlariga Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning, sahobai kiromlarning yoxud buyuk mujtahidlarning emas balki o'zlarining g'oyaviy rahnamolari bo'lmish Ibn Taymiya (1263–1328) rahmatullohi alayhning fikrlariga tayanadilar va buni shak-shubhasiz to'g'ri deb e'tiqod qiladilar.
Haqiqatni tan olib aytadigan bo'lsak, ular o'z rahnamolarining tavassul borasida aytgan gaplaridan mutlaqo bexabar ko'rinadi, shekilli. Aks holda bu kabi bo'lmag'ur da'volar bilan olamga jar solib, o'zlariga ergashuvchilarning boshini qotirmagan bo'lardi.
 
Buyuk tarixchi, mufassir va muhaddis Ibn Kasiyr (1301–1373) rahimahulloh o'zlarining «al-Bidoya van-nihoya» nomli kitoblarida Ibn Taymiya rahmatullohi alayhning: 
«Allohdan boshqa hech kimdan yordam so'ralmaydi. Nabiydan ham ibodat ma'nosida yordam so'ralmaydi.  Lekin u bilan tavassul qilish mumkin va undan Allohga shafoatchi bo'lishligini (tashaffu') so'rasa bo'ladi», degan so'zlarini keltirib o'tganlar  (Ibn Kasiyr. «al-Bidoya van-nihoya». 14-jild. 45-bet).
 
Mana haqiqat oydinlashdi: Ibn Taymiya rahmatullohi alayh ham ahli sunna val jamoa e'tiqodiga xos va mos fikrni aytgan ekanlar. Ushbu jamoa e'tiqodiga ko'ra, albatta, Alloh taolodan boshqa hech kimdan madad so'ralmaydi. Hatto Payg'ambarlardan ham. Ammo Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamni duoda vasila qilish, u zotning qiyomat kunida shafoatchi bo'lishlarini so'rashga hech qanday mone'lik yo'q. Aksincha bu marg'ub va mahbub amallardandir.
 

Erkin QUDRATULLOH

MAQOLA
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Iordaniya OAV O‘zbekistonning mustaqillik yillaridagi taraqqiyoti haqida yozmoqda

07.09.2026   52215   5 min.
Iordaniya OAV O‘zbekistonning mustaqillik yillaridagi taraqqiyoti haqida yozmoqda

Iordaniyaning yetakchi ommaviy axborot vositalarida O‘zbekiston Nodirjon Turg‘unovning mamlakatimiz mustaqilligining 35 yilligiga bag‘ishlangan intervyusi chop etildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.

Suhbat Iordaniya Milliy axborot agentligi (Petra), “Al Rai” gazetasi, shuningdek, “Hala”, “Roya News”, “Jafra News”, “AlAnbat News”, “Johina News”, “Nabzal Balad”, “Al Qubba News” yangiliklar agentliklari va Arab axborot agentliklari federatsiyasi tomonidan keng yoritildi.

Intervyuda elchi O‘zbekiston va Iordaniya o‘rtasidagi munosabatlar jadal rivojlanib, keng qamrovli yo‘nalishlarni qamrab olayotganini ta’kidladi. Ikki tomonlama hamkorlik o‘zaro hurmat, ishonch va xalqlarimiz o‘rtasidagi tarixiy yaqinlik tamoyillariga asoslangani alohida qayd etildi.

Nashrda Iordaniya Qirolining 2025 yilda O‘zbekistonga amalga oshirgan davlat tashrifi alohida ahamiyatga ega bo‘lgani ta’kidlandi. Tashrif davomida O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev bilan o‘tkazilgan muzokaralar ikki tomonlama munosabatlarni rivojlantirishda muhim bosqich bo‘ldi. Elchi ayni bosqichda asosiy ustuvor vazifa oliy darajada erishilgan kelishuvlarni amalda ro‘yobga chiqarishni ta’minlashdan iborat ekaniga urg‘u berdi. Shu munosabat bilan so‘nggi vaqtlarda bir qator yuqori darajadagi delegatsiyalarning o‘zaro tashriflari amalga oshirildi.

Suhbatda Prezident Shavkat Mirziyoyev va Qirol Abdulla II ning iqtisodiyotni modernizatsiya qilish, investitsiyalarni jalb etish, ta’lim va inson kapitalini rivojlantirish, yoshlar uchun imkoniyatlarni kengaytirish, madaniyatlararo muloqotni ilgari surish hamda mintaqaviy barqarorlikni ta’minlash masalalaridagi yondashuvlari o‘xshash ekani qayd etildi. Siyosiy hamkorlik haqida to‘xtalib, elchi O‘zbekiston va Iordaniya muntazam muloqot olib borayotgani, BMT, Islom hamkorlik tashkiloti va boshqa xalqaro maydonlarda yaqindan hamkorlik qilayotganini bildirdi.

Savdo-iqtisodiy hamkorlikni rivojlantirishga ham alohida e’tibor qaratildi. Elchi 2025 yilda o‘zaro tovar aylanmasi hajmi avvalgi yilga nisbatan deyarli ikki baravarga oshganini ma’lum qildi. Shuningdek, 2026 yil aprel oyida o‘tkazilgan O‘zbekiston va Iordaniya o‘rtasidagi Hukumatlararo komissiyaning birinchi yig‘ilishi muhim ahamiyat kasb etgani ta’kidlandi. Unda ishbilarmon doiralar o‘rtasidagi aloqalarni faollashtirish, qo‘shma ko‘rgazmalar tashkil etish va Ishbilarmonlar kengashi faoliyatini yo‘lga qo‘yishga kelishib olingan. Iordaniya vakillariniyg Toshkent xalqaro investitsiya forumidagi ishtiroki ikki mamlakat kompaniyalari o‘rtasida bevosita aloqalarni mustahkamlash uchun qo‘shimcha imkoniyat bo‘ldi.

Transport aloqalarini rivojlantirish kontekstida Amman va Toshkent o‘rtasida to‘g‘ridan to‘g‘ri aviaqatnovlar yo‘lga qo‘yilgani olqishlandi. Joriy yilning 1 iyulidan e’tiboran “Royal Jordanian” aviakompaniyasi ikki davlat poytaxtlari o‘rtasida haftasiga ikki marta muntazam reyslarni amalga oshirishni boshladi. Shuningdek, O‘zbekiston va Iordaniya fuqarolari uchun o‘zaro vizasiz rejimning joriy etilishi turizm va ishbilarmonlik aloqalarini rivojlantirishda muhim qadam bo‘ldi.

Turistik salohiyat haqida gapirganda, elchi O‘zbekiston Samarqand, Buxoro va Xiva kabi dunyoga mashhur tarixiy shaharlarga ega ekanini, Iordaniya esa Amman, Petra va Vadi-Ram kabi noyob qadamjolarni taklif etishini ta’kidladi. Kelgusi hamkorlikning istiqbolli yo‘nalishlari sifatida farmatsevtika, sog‘liqni saqlash, qishloq xo‘jaligi, sanoat kooperatsiyasi, raqamlashtirish, logistika, ta’lim, madaniyat va islom merosi sohasidagi tadqiqotlar belgilandi.

O‘zbek-iordan munosabatlarining gumanitar tarkibiy qismiga to‘xtalinganda, 2026 yil 8 iyul kuni Iordaniyaning Fatvolar bo‘yicha bosh boshqarmasi va O‘zbekiston musulmonlari idorasi huzuridagi Fatvo markazi o‘rtasida hamkorlik memorandumi imzolangani qayd etildi. Bundan tashqari, to‘g‘ridan to‘g‘ri aviaqatnov va vizasiz rejim sharoitida ziyoratni tarixiy va madaniy obyektlarga tashrif bilan uyg‘unlashtirgan “Umra plyus” formatida qo‘shma turistik dasturlarni ishlab chiqish imkoniyati ta’kidlandi.

Mamlakatimizning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi haqida so‘z yuritar ekan, elchi “O‘zbekiston — 2030” Strategiyasi mamlakatning uzoq muddatli taraqqiyot qarashlarini aks ettirishini bildirdi. Ta’kidlanganidek, ilk bor mamlakat yalpi ichki mahsuloti 145 milliard dollardan oshdi, eksport hajmi 33,4 milliard dollarga yetdi, jalb qilingan xorijiy investitsiyalar esa 43,1 milliard dollarni tashkil etdi. Qashshoqlik darajasi 5,8 foizgacha kamaydi.

Shuningdek, joriy yilda O‘zbekiston davlat mustaqilligining 35 yilligini nishonlayotgani, so‘nggi yillar iqtisodiyot, davlat boshqaruvi, sud-huquq tizimi, ta’lim va sog‘liqni saqlash sohalarida tub islohotlar davri bo‘lgani ta’kidlandi.

Intervyu yakunida elchi O‘zbekiston taraqqiyotining navbatdagi bosqichidagi asosiy ustuvor yo‘nalishlarni ko‘rsatib o‘tdi. Ular orasida iqtisodiy o‘sish va mehnat unumdorligi sifatini oshirish, innovatsiyalar va “yashil” energetikani rivojlantirish, suv resurslaridan oqilona foydalanish va inson kapitalini yuksaltirish o‘rin olgan. Ushbu jarayonlar xalqaro sheriklar, jumladan Iordaniya uchun ham investitsiyaviy va texnologik loyihalarni amalga oshirishda yangi imkoniyatlar ochadi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari