E'tirof etilgan mazhablarni inkor etish (mazhabsizlik) oqibatida Qur'oni karim va hadisi shariflardan xohishga ko'ra hukm olish kelib chiqadi. Bu bilan mazhabni inkor qiluvchilar o'ziga xos hukm olish yo'lini “ixtiro” qilgan bo'lishadi. Bu hol, o'z navbatida, yangi mazhabni da'vo qilishdir. Bu haqda suriyalik mashhur olim Muhammad Sayyid Ramazon Butiy rahimahulloh: “Mazhabsizlik dindan chiqishga olib boradigan ko'prikdir”, deganlar.
Qur'oni karim va hadisi shariflardan o'zboshimchalik bilan yangi hukm chiqarish musulmonlarni kufrda ayblash, musulmonlar qonini to'kishni halol hisoblash, bog'iylik (ya'ni, hukumatga qarshi chiqish), dahshatga solish, obod joylarni vayron qilish, fitna qo'zg'ash kabi dinimizda man qilingan ishlarga olib bormoqda.
Mazhablarni inkor etuvchi buzg'unchi oqimlarda kuzatilayotgan fojealardan, e'tirof etilgan fiqhiy mazhablar va aqidaviy ta'limotlarni tan olmaslik oqibatida kelib chiqadigan xatarlardan ommani ogoh etib turish burchimizdir.
1-xatar.Musulmonni kofir deyish.
Ahli sunna va jamoa ulamolari nazdida biror musulmonni kofirga chiqarish mumkin emas. Bu (takfir) juda og'ir oqibatlarga olib keladi. Halifalik zamonlarida paydo bo'lgan xavorijlar birinchi bo'lib musulmonlarni kufrda ayblashi natijasida bir qancha musulmonlar, jumladan, Hazrat Ali roziyallohu anhu qatl etildilar.
“Qibla ahllaridan birortasini gunoh tufayli kofir sanamaymiz” degani Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam keltirgan barcha narsaga imon keltirib, dinning asosiy ruknlaridan biror narsani inkor qilmagan odamni katta yo kichik gunoh tufayli kofir deb hukm chiqarmaymiz, deganidir.
Alloh taolo katta gunoh qilgan odamni mo'minlardan hisoblab: “Agar mo'minlardan ikki toifa o'zaro urushib qolsa, darhol ularni yarashtiring”(Hujurot surasi, 9-oyat), deya, oxirida: “...mo'minlar og'a-inilardir. Og'a-inilaringizni kelishtirib qo'yinglar...” (Hujurot surasi, 10-oyat) deb marhamat qilgan.
Alloh taolo boshqa bir oyatda aytadi: “Albatta, yaxshiliklar yomonliklarni ketkazadi”(Niso surasi, 114-oyat). Bu mo'min kishi yaxshilik qilsa, yomonliklari o'chiriladi, deganidir.
Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamdan bu xususda quyidagi hadis sobit bo'lgan: “Kim bizning namozimizni o'qisa, qiblamizga yuzlansa, qurbonligimizni esa, u musulmondir. Bizning foydamiz u uchun ham foydadir va bizga ziyon narsa unga ham ziyondir”(Imom Buxoriy rivoyati).
Har qanday so'z yoki buzuq ish kufrga dalolat qilavermaydi. Musulmon kishini kofir deb hukm qilish uchun katta ilm bilan birga nihoyat darajada daqiq taftish qilish kerak bo'ladi. Shu bois, takfir masalasi faqat muftiy va qozilar hal qiladigan masalalardan hisoblanadi.
Ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday dedilar: “Agar bir kishi birodarini “Ey kofir!” desa, batahqiq bu so'zi ikkisidan biriga qaytadi. Agar aytganidek bo'lmasa, uning o'zi kofir bo'ladi”(Imom Buxoriy rivoyati).
2-xatar. Musulmonlar rahbarlariga qarshi chiqish.
Musulmonlar rahbarlariga qarshi chiqish bog'iylikdir. Agar bog'iylar haq ustidagi rahbarga qarshi chiqqan paytda o'ldirilsa, ularga janoza o'qimaslik haqida fuqaholar fatvo berishgan.
Tahoviyning aqida kitobida quyidagilarni o'qiymiz: “Podsholarimiz va rahbarlarimizga qarshi, garchi zulm qilsalar ham, xuruj qilmaymiz, ularni duoibad ham qilmaymiz. Ularga itoat etishni Allohga itoat etish jumlasidan, ya'ni, farz deb bilamiz. Gunoh ishlarga buyursagina itoat etmaymiz. Ularning haqqiga yaxshi duolar qilib turamiz” (“Aqoid” matnlari. Shayx Abdulaziz Mansur tarjimasi).
Dalil: “Ey imon keltirganlar! Allohga itoat etinglar. Payg'ambarga va o'zlaringizdan (bo'lmish) boshliqlarga itoat etinglar!”(Niso surasi, 59-oyat).
Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Kim menga itoat qilsa, batahqiq, Allohga itoat qilibdi. Kim menga isyon qilsa, batahqiq, Allohga isyon qilibdi”, deganlar (Imom Buxoriy, Imom Muslim rivoyati).
3-xatar.Nohaq qon to'kish.
“Kim bir mo'minni qasddan o'ldirsa, uning jazosi jahannamdir. Unda abadiy qolur. Unga Allohning g'azabi va la'nati yog'ilur. Va Alloh unga ulkan azobni tayyorlagandir”(Niso surasi, 93-oyat).
Mo'min kishini qasddan o'ldirish qul ozod qilish yo xun to'lash bilan ham yuvib bo'lmaydigan katta jinoyat va gunohdir. Mo'min mo'minni qasddan o'ldirish bir aybsiz jonga qo'shib, imondek ulug' ne'mat tufayli vujudga kelgan din qardoshini ham o'ldirishdir. Shu bois ham qisqagina bir oyatda bu jinoyatchiga boshqa hech kimga tayin qilinmagan oliy jazolar – jahannamda abadiy qolish, Allohning g'azabiga va la'natiga duchor bo'lish va u Zot tayyorlab qo'ygan ulkan azob va'da qilinmoqda.
Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Bir musulmonning o'ldirilishi Allohning huzurida dunyoning tugashidan ham og'irroqdir”, deganlar.
“Ana o'sha (ilk qotillik) tufayli Isroil avlodiga shunday hukmni bitib qo'ydik: “Biror jonni o'ldirmagan yoki Yerda (buzg'unchilik va qaroqchilik kabi) fasod ishlarni qilmagan insonni o'ldirgan odam xuddi hamma odamlarni o'ldirgan kabidir. Unga hayot baxsh etgan (o'limdan qutqarib qolgan) odam esa barcha odamlarni tiriltirgan kabidir” (Moida surasi, 32-oyat).
Anas roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam: “Uch narsa imonning aslidandir: “Laa ilaha illalloh” degan kimsaga tegmaymiz; gunohi tufayli uni kofirga chiqarmaymiz, amali tufayli uni Islomdan chiqarmaymiz”, dedilar (Imom Abu Dovud rivoyati).
Alloh taolo barchamizni O'zi rozi bo'ladigan amallarda, to'g'ri e'tiqodda sobitqadam qilsin!
Farrux HUDOYBYeRDIYeV,
O'zbekiston musulmonlari idorasi Kutubxonasi mutaxassisi
Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.
Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.
Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.
Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.
Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.
Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.
«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.
Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.
«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.
Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.
Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.
«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.
Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.
«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.
Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.
«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.
Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.
Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.
Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor.
iccu.uz