Yaqinda bir akamiz qo'ng'iroq qilib: “Malibu” oldim, moshina to'yiga kel”, dedi g'ururlanib. U kishini yangi ulov bilan qutladim. Biroq topish-tutishi haminqadar odamning mashina olgani kishida biroz ishtiboh uyg'otdi.
Keyin bilishimcha, akamiz o'g'li bilan arzonroq “Damas” ilinjida mashina bozoriga tushadi. Qimmat avtomobillar yonidan o'tayotib tanishimiz o'g'liga: “Bunaqa mashina minmay o'tib ketaman, shekilli”, deya o'pkalaydi. O'g'il: “Otamni bir xursand qilay” deya, biroz eskiroq “Malibu”ni bo'lib to'lash sharti bilan sotib oladi. “Damas” uchun yig'ilgan pulni boshlang'ich to'lovga berib, ota-bola uyiga “Malibu” minib qaytishadi. Buni ko'rgan oiladagilar ham, qishloq ahli ham hayron.
Afsuski, oilaning quvonchi uzoqqa cho'zilmadi. Ulovning oylik to'lovi ularni qiynab qo'ydi. Shunda akamiz mashinani sotmoqchi bo'ldi. Ammo u ancha arzonga narxlandi. Oxiri uyini garovga qo'yib, bankdan kredit olib mashina pulini to'ladi.
Oramizda bunday qurbi etsa-etmasa, orzu-havas deb o'zini qiyin ahvolga solib qo'yadiganlar juda ko'p. Ayniqsa, to'y-hasham, uy-joy, mashinayu turli buyumlar olishda bu yaqqol ko'rinadi.
Mol-dunyo to'plash bugun aksar kishilarning hayot mazmuniga aylangan. Hamma ham yaxshi yashagisi, uylarini hashamatli, to'ylarini dang'illama qilgisi, eng so'nggi rusumdagi avtoulov mingisi keladi. Bunday xohishlarimizning cheki yo'q. Bitta uy ikkita, oddiy mashina zo'riga, ko'p qavatli uyi hovli bo'lsin, deya tinmayotganlar qancha. Ularga etishish uchun ertayu kech mehnat qilayotganlar bisyor.
Bugun xorijga ishga ketayotgan ayrim kishilarda ham shu hol. Boshida “Kamimni bitkazib olay”, degan niyatda chetga otlanadi. Biroq ishi bitsa-da, uyiga qaytmaydi. Topayotgan pullar ko'ziga yaxshi ko'rinib, yillab yoki butkul o'zga o'lkalarda qolib ketyapti.
Bular orasida oson boyish ilinjida birovlarni chuv tushirayotgan, pora olayotgan, o'g'irlikka qo'l urayotganlar, hatto qotillikkacha borayotganlar yo'q emas.
Ichki ishlar vazirligi ma'lumotiga ko'ra, quvasoylik voyaga etmagan ikki shovvoz boylik umidida to'yxonaga o'g'irlikka tushib, maishiy texnika va qimmatbaho buyumlarni o'g'irlashgan. Huddi shunday g'ijduvonlik ١٥ yashar yigit xolasining uyidan besh ming dollardan ortiq pulni o'margan. Qing'ir yo'lni maqsad qilgan surxondaryolik kimsa ham bir necha tanishlarini xorijga ishga yuborishni va'da qilib, minglab dollar pullarni o'z xarjiga ishlatib yuborgan. Endi ular jinoyatlariga yarasha qonun oldida javob berishmoqda.
Aslida qornimiz bir kosa ovqatu yarimta nonga to'yadi yoki yashashimiz uchun bir uy-joy kifoya. Lekin orzu-havas, mol-dunyo umidi bizga tinchlik bermaydi.
Alloh taolo insonni mol-dunyo to'plash uchun emas, o'ziga itoat, ibodat qilish uchun yaratgan. Bu haqda Qur'oni karimda: «Men jin va insonni faqat O'zimga ibodat qilishlari uchungina yaratdim» (Zoriyot surasi, ٥٦-oyat), deya marhamat qilingan.
Afsuski, aksariyatimizning asosiy maqsadimiz orzu-havas bo'lib qolgan.
Alloh taolo Qur'oni karimda: “Bilingki, albatta, bu dunyo hayoti o'yin, ko'ngil ermagi va zeb-ziynatdan, o'zaro faxrlanishdan, mol-mulkni va bola-chaqani ko'paytirishdan iboratdir... Bu dunyo hayoti g'ururga ketkazuvchi matodan o'zga hech narsa emas” (Hadid surasi, ٢٠-oyat), deya marhamat qiladi. Yana bir oyatda: “Ey odamlar! Albatta, Allohning va'dasi haqdir. Bas, dunyo hayoti sizni aldab qo'ymasin...” deyilgan (Fotir surasi, ٥-oyat).
Bugun mol-dunyo bizni aldab qo'ymayaptimi? Uning ketidan quvib umrimiz o'tib ketyapti. Necha yillab yiqqan molimiz vaqti kelsa, asqatayotgani yo'q.
Yana bir gap. Qur'oni karimda: “Kimki oxirat ekinini istar ekan, Biz unga ekinni ziyoda qilurmiz. Kimki dunyo ekinini istar ekan, Biz unga o'shandan berurmiz, ammo uning uchun oxiratda nasiba bo'lmas”, deyilgan (Shuro surasi, ٢٠-oyat).
Niyatimizga yarasha harakat qilib, boyligimiz ortayotgandir. Ammo uni Alloh roziligi yo'lida ishlata olyapmizmi? .
Abu Hurayra roziyallohu anhu rivoyat qiladi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Men sizlar uchun kambag'allikdan qo'rqmayman, mol-dunyo to'plashda kimo'zar o'ynashingizdan qo'rqaman. Men sizlar (bexosdan) xato qilishingizdan qo'rqmayman, gunohni atayin sodir etishingizdan qo'rqaman”, deganlar (Imom Ahmad rivoyati).
Bugun Payg'ambarimiz sollallohu alayhi va sallam qo'rqqan ish sodir bo'layotgandek. Boylik orttirishga musobaqalashib, yon-atrofda nimalar bo'layotganidan, qarindoshlarimiz, yaqinlarimiz holidan bexabarmiz. Vaqtimiz faqat ish, pul topish bilan o'tyapti. Lekin vaqtda baraka, ishda unum yo'q. Hech ishga ulgurmayapmiz. Bu yo'lda o'zimizga jabr qilib bo'lsa-da, niyatimizga etyapmiz. Gohida halol-haromga qaraganimiz ham yo'q.
Payg'ambarimiz sollallohu alayhi va sallam: “Kimki o'z uyida tinchlikda, tani sog'lom, bir kunga etadigan taomi bor holda tong ottirsa, unga butun dunyo ne'matlari to'lig'icha berilgandek bo'libdi”, deganlar (Imom Buxoriy rivoyati).
Demak, bugun aksar yurtdoshlarimizga barcha ne'mat berilgan ekan. Faqat bunga qanoat va shukr qilish lozim.
Payg'ambarimiz sollallohu alayhi va sallam: “Ehtiyojidan ortmaydigan rizqqa ega bo'lib, Alloh bergan ana shu rizqqa qanoat qilib yashagan musulmon kishi batahqiq najot topibdi”, dedilar (Imom Muslim rivoyati). Biz ham najot topuvchilardan bo'laylik.
Hamroqul HOLBOYeV,
Bekobod tumani “Ulug'bek” jome
masjidi imom-xatibi
"Hidoyat" jurnali 11-sonidan olindi
Samarqandning yuragi boʻlgan Registon maydoni hududidagi Shayboniyxon va uning sulolasi dafn etilgan maskan ziyoratgohga aylantiriladi.
Registon majmuasi rahbari Xonqul Samarovning soʻzlariga koʻra,1960–1962-yillarda hozirgi Islom Karimov koʻchasini kengaytirish, obodonlashtirish ishlari jarayonida mazkur daxma shu hududda boʻlgan Shayboniyxon madrasasi hovlisidan Registon maydoniga – Tillakori va Sherdor madrasalari yoniga koʻchirilgan.
“Maʼlumki, mazkur hudud Amir Temur bobomiz davrida Samarqand shahrining eng muhim markazlaridan biri boʻlgan, bu hududda koʻplab madrasa va masjidlar bunyod etilgan. Jumladan, Amir Temur masjidi va uning roʻparasida Bibixonim madrasasi qad rostlagan. Keyinchalik Mirzo Ulugʻbek bobomiz tomonidan ulkan madrasa qurilgan. Balki Shayboniyxon ham ana shu ulugʻvor madrasa va masjidlarga havas qilib, ularning yonida madrasa qurgandir. Chunki, tarixiy manbalardan bilamizki, Muhammad Shayboniyxon ham ulugʻ hukmdor boʻlish bilan birga ilm-maʼrifat homiysi, ilmli inson va ijodkor sifatida Samarqandda ulkan bunyodkorlik ishlarini amalga oshirgan, koʻplab masjid va madrasalar qurdirgan. Amir Temurdan keyin qudratli davlat tashkil etib, uning chegaralarini kengaytirgan, obod qilgan”, deydi Registon majmuasi rahbari.
Tarixiy manbalarda Shayboniyxon 1510-yilda Eron shohi Ismoil Safaviy bilan boʻlgan jangda halok boʻlgach, uning boshsiz tanasi Samarqandga keltirilib, Baland Sufaga dafn qilingani yozilgan.
Baland Sufa oʻz vaqtida Shayboniyxon madrasasida boʻlgan va keyinchalik (1960–1962-yillarda) oʻz holicha Registon hududiga koʻchirilgan daxmadir.
Xonqul Samarovning qoʻshimcha qilishicha, shu paytgacha Muhammad Shayboniyxon shaxsiga munosabat ortidan bu joyga ham yetarli darajada eʼtibor qaratilmagan.
Shuningdek, u oltmish yildan ortiq vaqtdan buyon ushbu hududda turgan bu ziyoratgoh haqida oddiy odamlar, hatto koʻpchilik tarixchilarda ham ma'lumot yo'qligini, bunga sabab esa hududda hech qanday koʻrgazmali vosita yoki yozuv mavjud emasligini taʼkidlaydi.
“Yillar davomida xalqimiz ongiga Bobur ijobiy, Shayboniyxon salbiy shaxs sifatida singdirildi. Aslida esa davlatchilik tariximiz, qolaversa, adabiyotimiz rivojida bu ikki buyuk bobomizning ham oʻz munosib oʻrni, hissasi bor. Zahiriddin Muhammad Boburning oʻzi ham “Boburnoma”da bu zotning nomi haqida toʻxtalib, “Shayboq”, yaʼni “kuch-qudratli” degan taʼrif bergan. Shayboniyxon va shayboniylar tomonidan Samarqandda, umuman, ushbu mintaqada katta bunyodkorlik ishlari amalga oshirilgani haqida tarixiy manbalarda koʻplab maʼlumotlar uchraydi. Masalan, Shayboniyxon bir necha bosqichli oʻqitish tizimi joriy etib, barcha ilmlardan xabardor boʻlish uchun bola 26-yil taʼlim olishi kerak, deb hisoblagan. Ikki yillik maktab taʼlimidan soʻng har biri 8-yildan iborat uch bosqichli madrasa taʼlimini olish zarur boʻlgan”, deya maʼlumot beradi Registon majmuasi rahbari Xonqul Samarov.
Maʼlumot uchun, Shayboniyxon kuchli sarkarda, hukmdor boʻlish bilan birga ijodkor sifatida nafis gʻazal va ruboiylar, dostonlar yozgan. Jumladan, “Bahr-ul xudo” nomli dostoni va oʻgʻli valiahd Temur sultonga atalgan pand-nasihatlardan iborat kitobi mavjudligi qayd etiladi.
Tarixiy manbalarda keltirilishicha, u bobosi Abulxayrxon vafotidan keyin parokanda boʻlib ketgan qabilalarni birlashtirib, koʻchmanchi oʻzbeklar davlatini qayta tiklagan. Movarounnahr, Xorazm va Xurosonni egallab, qudratli davlat barpo qilgan. Muhammad Shayboniyxon butun mintaqani yagona bir markaz – Samarqand qoʻl ostida birlashtirgan.
O'zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati