Sayt test holatida ishlamoqda!
21 Iyul, 2026   |   7 Safar, 1448

Toshkent shahri
Tong
03:29
Quyosh
05:03
Peshin
12:34
Asr
17:38
Shom
19:55
Xufton
21:26
Bismillah
21 Iyul, 2026, 7 Safar, 1448

HAM FARZIMIZ,  HAM QARZIMIZ,  HAM BURChIMIZ!

13.05.2021   4175   11 min.
HAM FARZIMIZ,  HAM QARZIMIZ,  HAM BURChIMIZ!

Bismillahir rahmonir rahim!

«Ey imon keltirganlar! Sizlardan oldingi (ummat)larga farz qilingani kabi sizlarga ham ro'za tutish farz qilindi, shoyad (u sababli) taqvoli bo'lsangiz. Sizlardan kim bu oyda hozir bo'lsa, unda ro'za tutsin» (Baqara surasi 183-oyat) deb marhamat qilib, muborak Ramazoni sharif oyining ro'zasini sizu bizga mehr-muruvvat tariqasida farz qilgan Parvardigori olamga behisob hamdu sanolarimiz bo'lsin!

«Kim Ramazon ro'zasini imon bilan, savob umidida tutsa, o'tgan gunohlari mag'firat qilinadi»(Imom Buxoriy rivoyatlari) deb marhamat qilgan habibimiz, ko'zimiz nuri, boshimiz toji Janobi Payg'ambarimiz Muhammad Mustafo Rasululloh sallallohu alayhi va sallamga cheksiz salavot-shariflarimiz va salomlarimiz bo'lsin!

 

Qadrli yurtdoshlar!

Kechagina orziqib kutilgan “oylar sultoni” muborak Ramazoni sharifni intiqib kutib olgan edik... Bugun esa bu qutlug' oyni kuzatib qo'ymoqdamiz... Mehribon Parvardigorimizga beadad shukrlarki, muborak Ramazoni sharif ro'zasini ado etishni nasib qildi. Mo'min-musulmonlarimiz subhidamda saharlik dasturxoni atrofida jamuljam bo'lib, qalblaridagi eng buyuk orzular, ezgu maqsadlar ro'yobga chiqishini Yaratgandan so'radilar. Huddi shunday fayzli oqshomlarda iftorlik qilib, taroveh namozlariga oshiqdilar, Qur'oni karimni eshitib, ko'zlarida halqalangan yoshlar bilan Olamlar Parvardigoriga munojotlar qildilar. Zero, Muborak Ramazoni sharif oyi – duolar shak-shubhasiz ijobat bo'ladigan oydir.

Ming shukrlar bo'lsinki, bu yil mamlakatimiz bo'yicha 2000 mingdan ziyod masjidlarimizda taroveh namozlari o'qildi, 1400 ga yaqin masjidda xatmi Qur'onlar bo'lib o'tdi. Yurtimizdagi qorilarimiz yildan-yilga ko'payib borishi bilan birga, xorij mamlakatlarida, xususan, Amerika Qo'shma Shtatlari, Rossiya Federatsiyasi va Ukraina davlatlarida xatmi Qur'onga ham o'tdilar.

Halqimiz mehr-oqibat, o'zaro hurmat va hamjihatlik singari o'ziga xos zzgu fazilatlarni asrlar davomida qadrlab keladi. Ayniqsa, milliy-diniy qadriyatlarimizni asrab-avaylash va ulug'lashdek ezgu amallar so'nggi yillarda yanada rivojlanib, taraqqiy etib, yangicha ma'no-mazmun kasb etib bormoqda.

Muborak Ramazoni sharif oyi xalqimizning ma'naviy-ruhiy hayotida alohida o'rin tutadi. «O'zbekiston xalqiga Ramazon hayiti tabrik»larida muhtaram Yurtboshimiz har birimizga qarata shunday dedilar: “...Islom dini – avvalo, tinchlik va do'stlik, ahillik va birdamlik, bilim va ma'rifat dinidir. Mana shu oliy haqiqatni hech qachon esimizdan chiqarmasligimiz lozim.

Bugungi osuda hayotimizning qadriga etish, jamiyatimizda hukm surayotgan turli millatlar va elatlar, diniy konfessiyalar o'rtasidagi bag'rikenglikni, fuqarolar orasidagi o'zaro hurmat, mehr-oqibat muhitini yanada mustahkamlash barchamizning asosiy burchimizdir.

Binobarin, diniy qadriyatlarimizni, milliy o'zligimizni ulug'lab yashash bilan birga, davr talabi bo'lgan zamonaviy ilm-fan yutuqlari, axborot texnologiyalarini egallashga alohida e'tibor qaratishimiz, yosh avlodimizni umuminsoniy qadriyatlar ruhida tarbiyalashimiz kerak.

Hurmatli ulamolarimiz, imom-xatiblarimiz, ota-onalar, ustoz-murabbiylar, muhtaram nuroniylarimiz – keng jamoatchilik yaqin hamkorlikda bu borada yanada faol va samarali ish olib boradilar, deb ishonaman”.

“Men ham shu xalqning farzandiman, shu yurtning bolasiman!” degan har bir inson uchun Prezident bildirgan o'ta katta ishonch va juda ham yuksak hurmatni oqlash – ham farzi, ham qarzi, ham burchidir

Muqaddas islom dinining ustunlaridan biri bo'lgan bu fayzu barakotli oy o'zining shukuh va tarovati bilan kishilarni hidoyatga chorlaydi. Muborak Ramazon hayiti yurtimizda umumxalq bayrami sifatida nishonlanishi yurtimizda muqaddas dinimizga davlatimiz, hukumatimiz tomonidan ko'rsatilayotgan g'amxo'rlikning amaldagi yorqin ifodasidir.

Muborak Ramazoni sharif oylari davomida xayriya tadbirlari doirasida kam ta'minlangan, boquvchisini yo'qotgan, ehtiyojmand oilalarga sahovatpesha va savobtalab yurtdoshlarimiz tomonlaridan oziq-ovqat mahsulotlari etkazib berildi. Shuningdek, 9 may – Hotira va qadrlash kuni munosabati bilan Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari, mehnat faxriylari, nuroniylar holidan xabar olinib, Mehribonlik, Muruvvat va Sahovat uylariga moddiy va ma'naviy yordamlar ko'rsatildi.

Hayr-sahovat, mehr-muruvvat oyi bo'lmish muborak Ramazoni sharifda mo'min-musulmonlarning himmati baland, shijoati yuksak bo'ldi, qarindosh-urug'lar, qo'ni-qo'shnilar, keksalar, bemorlar, muhtojlar ko'ngli olinib, Alloh taolo farz qilgan zakotlar ado etilib, fitr sadaqa hamda fidyalar berildi.
Muhtaram azizlar, yil davomida mana shunday oliyhimmatlik va qo'li ochiqlik qilishda bardavom bo'laylik!

 

Muhtaram azizlar!

Muborak Ramazon hayiti – ezgu amallar ayyomidir! Uni o'zaro mehr-oqibat, bag'rikenglik va sahovat ruhida kutib olishda fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organlari, jamoat tashkilotlari juda ham faol ishtirok etmoqdalar.

Ushbu ulug' ayyom millatimiz ma'naviyatiga xos mehr-oqibat, ahillik, o'zaro hurmat-izzat singari fazilatlarni yurtdoshlarimiz qalbida yanada mustahkamlab, yosh avlod ongiga singdirib, ertangi kunimizning yanada charog'on bo'lishini, ezgu maqsadlarimiz ijobatini ta'min etish uchun qulay fursatdir. Shu bois, eng katta boylik – tinchlikni mustahkamlash, uni doimo asrash har birimizning burchimizdir!

Muborak Ramazon hayitining xalqimiz ma'naviy hayotida tutgan o'rni va ahamiyatini targ'ib etish, yosh avlodni istiqlol g'oyasiga sadoqat, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat ruhida tarbiyalashga qaratilgan targ'ibot tadbirlari tashkil etildi.

Chinakam Qur'on va sabr oyi, ibodat oyi bo'lgan muborak Ramazoni sharifning fayzi, shukuhi kelasi muborak Ramazoni sharif oyigacha tatisin. Bu oyda kurrai zaminga butun borliqdan rahmat nurlari, mag'firat nurlari yog'iladi, chunki fayzli Ramazon oqshomlarida masjidlarimiz to'lib-toshib, taroveh namozlarida Qur'on tilovatlari o'qiladi.

Bu oyda er yuziga barakot yog'iladi. Chunki muborak Ramazoni sharifning imtiyozlaridan foydalanib, ajru savoblarni minglab chandon oshirib olish niyatida zakot, fitr, fidya kabi moliyaviy ibodatlar, sadaqalar, xayru ehsonlar aynan shu oyda ko'proq ado etiladi. Alloh taoloning sinovida matonat ko'rsatayotgan muhtojlar, ko'ngli yarimlar, rizqi tor odamlarga mehr-muruvvat ko'rsatiladi, bemorlar, nuroniy otaxon-onaxonlar ziyorat qilinadi, arazlashganlar yarashtiriladi.

Bir oylik ertayu kech qilingan ana shunday qizg'in ibodatlarga mukofot o'laroq, gunohlarimiz mag'firat qilinib, aybu nuqsonlarimiz kechirilib, ularning o'rnilariga behisob-behisob savoblar yoziladi. Shuning uchun ham bu oyning avvali – rahmat, o'rtasi – mag'firat, nihoyasi esa – do'zaxdan najotdir.

Alloh taoloning eng ulug' farishtasi Hazrati Jabroil alayhissalom aytar ekanlar:

"Agar Alloh taolo menga “daryo, dengiz, okeanlarda qancha suv borligini o'lchab kel”, desa, o'lchab kela olaman.

Agar “sahroyu, cho'llarda qancha tuproq zarrasi borligini sanab kel”, desa, sanab kela olaman.

Agar dunyodagi hamma o'simlik va daraxtlardagi barglarini sonini sanashni buyirsa, uni ham uddasidan chiqaman...

Lekin Muhammad sallallohu alayxi vasallamning ro'zador ummatlariga beriladigan savobini aslo sanay olmadim!"

Mehribon Parvardigorimiz hammalarimizga ham mana shunday ulug' va beqiyos savoblaridan ato etsin!

Barcha yurtdoshlarimizni muborak Ramazon hayiti bilan samimiy qutlaymiz! Alloh taolo bu ulug' oyda o'qilgan Qur'on tilovatlari sharofatidan yurtimizga fayzu ilohiy, xayr-baraka yog'dirsin!

Muhtaram azizlar, bunday fazilatli ulug' muborak kunlarni g'animat bilib, yurtimizning, el-xalqimizning, oilamizning, yaqinlarimizning, Yer yuzidagi barcha insonlarning haqlariga Yaratgandan yaxshi tilaklar so'raylik...

Mehribon Parvardigorimiz oilaviy hayot, o'qish, ish, dehqonchilik, kasb-korlarimizda ko'pdan-ko'p omadlar, muvaffaqiyatlar, xayr-barakalar, baxt-saodatlar, xursandchiliklar ato etsin!

Halqimiz boshidan koronavirus balosini tezroq ko'tarsin! Yurtimizni tinch, osmonimizni musaffo, xalqimiz hayotini, turmushini bundan-da ma'mur va farovon aylasin! Mehribon Parvardigorimiz kelasi muborak Ramazoni sharif oylariga ham sihat-salomatlikda, tinchlik-xotirjamlikda, huzur-halovatda, bag'ributunlikda etishimizni nasib qilsin!

Iloho jannatmakon yurtimiz tinchligi, aziz Vatanimiz ravnaqi, dono xalqimiz salomatligi va farovonligi, muborak dinimiz kamoloti yo'lida olib borilayotgan barcha xayrli ishlarda Alloh taolo madadkor bo'lsin!

Parvardigori olam barcha bemorlarimizga O'zi shifosini bersin!

Koronavirus infektsiyasini tez fursatda daf etib, turli balo-qazo, ofatu kulfat, dardlardan, turli viruslardan O'zi asrasin!

 

Ibrohimjon  INOMOV,

O'zbekiston musulmonlari idorasi raisi o'rinbosari

 

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Hadislar ham vahiyga asoslangandir

20.07.2026   3231   7 min.
Hadislar ham vahiyga asoslangandir

(vahiyning ta’rifi va turlari)

Hadis Alloh taolo O‘z payg‘ambari Muhammad sollallohu alayhi vasallamga yuborgan vahiy hamda dinda ergashilishi vojib bo‘lgan hujjat hisoblanadi. Bu xususda Nabiy alayhissalom: “Menga Qur’on bilan birga uning mislicha (ilm va hikmat) berildi”, deb aytganlar. Shu bois sunnatga sahobalar davridan buyon butun ummat ijmo qilgan (kelishib qabul etgan) bo‘lib, biror olim unga na qarshi chiqqan va na shubha qilgan.


Biroq keyingi asrlarda bu masala bo‘yicha shubha-gumonlar uyg‘otuvchi turli guruhlar va shaxslar paydo bo‘ldi. Ular sunnatni vahiy sanamay, uning islomiy qonunchilik manbai emasligini da’vo qiladi. Bunday toifa vakillarining fikricha, go‘yo Alloh taolo Muhammad sollallohu alayhi vasallamga Qur’ondan boshqa hech narsa nozil qilmagan.


Shunday buzuq qarash egalari bugun ham yo‘q emas. Demak, odamlar ongini ularning fitnakor fikrlaridan himoya qilish, botil da’volarning tagi puch ekani ko‘rsatib berish bugun ham dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda. Xususan, bu masalaga bag‘ishlangan avvalgi maqolada hadislar ham Kur’oni karim singari Allohning muhofazasida ekani naqliy va aqliy dalillar orqali bayon qilingan edi (https://muslim.uz/oz/e/post/47287-hadislar-ham-alloh-muhofazasidadir). Bundan kelib chiqadiki, hadis vahiyga asoslanmaganda edi, uni oxirzamonga qadar ilohiy himoyaga olishga zarurat bo‘lmasdi.


Ushbu maqolada vahiyning ta’rifi va turlariga to‘xtalishga qaror qildik. Bu safar payg‘ambarlik Kitob nozil bo‘lishi bilan emas, balki Alloh tanlagan bandasiga vahiy kelishi bilan amalga oshishini bayon qilamiz. Shu asosda vahiyning qiroat qilinadigan (Qur’on) va qiroat qilinmaydigan (hadis) turlarini sharhlab o‘tamiz.


“Vahiy” so‘zi “maxfiy va tezkor xabar berish”, “ishora qilish” yoki “ilhom berish” ma’nolarini anglatadi. Payg‘ambarlar va valiy zotlar haqidagi oyatlarda ishlatilgan “vahiy” so‘zining aksari shu ikki ma’noga tayanadi.


Rog‘ib Isfahoniy o‘zining “Mufradot” asarida bunday deydi: “Vahiyning asli (ma’nosi) “tezkor ishora” demakdir. Bu ramz yo ishora ko‘rinishidagi so‘z, biror tovush, tana a’zolari harakati va yoki yozuv orqali sodir bo‘lishi mumkin. Alloh taoloning nabiylari va valiylariga yo‘llagan kalomi ham vahiy deyiladi”. Sho‘ro surasining 51-oyatiga ko‘ra, ushbu jarayon bir necha turga bo‘linadi: “Inson bilan Alloh (bevosita) so‘zlashishi joiz emas. Faqat vahiy orqali yo parda ortidan yoki elchi (farishta) yuborib, izni bilan xohlagan narsani vahiy qilishi mumkin. Albatta, U (sha’ni) oliy va hikmat sohibidir”.


Demak, vahiy rasul yo nabiyga quyidagi ko‘rinishlarda nozil bo‘ladi.


Ko‘rinadigan elchi orqali. Bunga Jabroil alayhissalom muayyan suratda kelib, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga so‘zlarini eshittirishi misol bo‘ladi.


Bevosita so‘zlashish. Muso alayhissalom kabi so‘zlovchini ko‘rmay turgan holda, aytganlarini tinglash.


Qalbga solish. Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Ruhul quds (Jabroil alayhissalom) qalbimga soldi”, deganlaridek.


Ilhom. Muso alayhissalomning onasiga emizish buyurilgani kabi.


Tush orqali. Nabiy alayhissalom: “Vahiy uzildi, faqat bashorat qoldi. U – mo‘minning tushi”, deb marhamat qilganlar


Rog‘ib Isfahoniyning so‘zlariga ko‘ra, “vahiy” ilhom va tushni, “parda ortidan” iborasi so‘zlovchi ko‘rmasdan eshitishni, “elchi yuborib” esa Jabroil alayhissalomning muayyan bir suratda kelishini anglatadi. “Allohning nabiylarga yo‘llagan kalomi vahiydir” degan gapdan ma’lum bo‘ladiki, “vahiy” so‘zi ham xabar berish jarayoniga, ham yuborilgan xabarning o‘ziga nisbatan ishlatiladi. Shundan kelib chiqib, ayrim olimlar vahiyni bunday ta’riflagan: “U – xoh bevosita, xoh bilvosita bo‘lsin – aynan Alloh taoloning huzuridan ekanligi qat’iy sobit bo‘lgan ma’rifatdir”.


Ulamolar vahiyning qirqdan ortiq ko‘rinishini sanab o‘tishgan bo‘lsa-da, ularning barchasi Alloh taolo Qur’oni karimda belgilagan quyidagi to‘rt asosiy shaklga borib taqaladi:


1. Jabroil alayhissalomning o‘z asliy qiyofasida ko‘rinishi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday holatga ikki marta duch kelganlar – bir marta Yerda, bir marta osmonda ko‘rganlar. Bu haqda Najm surasida bayon qilingan.


2. Jabroil alayhissalomning inson qiyofasida kelishi. Uni boshqa odamlar ham ko‘rgan. Ko‘pincha Dihya Kalbiy roziyallohu anhu suratida, ba’zan notanish a’robiy ko‘rinishida namoyon bo‘lgan.


3. Jabroil alayhissalom Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamning qalblariga vahiyni joylashi.


4. Jabroil alayhissalomning odamlarga ko‘rinmay tushishi. Bu vahiyning eng ko‘p uchraydigan turi bo‘lib, bunda atrofdagilar farishtani ko‘rmagan, biroq Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdagi og‘ir o‘zgarishlar sezgan. U zot qattiq uyquga ketgandek holatga tushib, hatto sovuq kunlari ham peshonalaridan ter chiqib ketardi. O‘z so‘zlariga ko‘ra, bunday holat oldidan qo‘ng‘iroq ovoziga o‘xshash tovush eshitilgan. Sahobalar bu tovushni asalarilarning g‘ung‘ullashiga o‘xshatgan.


Qur’oni karimning to‘laligicha Jabroil alayhissalom vositasida nozil bo‘lgan. Bunga Shuaro surasining 192-194-oyatlari dalil bo‘ladi: “Albatta, (bu Qur’on) barcha olamlar Parvardigori tomonidan nozil qilingandir. (Ey Muhammad!) uni siz (oxirat azobidan) ogohlantirguvchilardan bo‘lishingiz uchun qalbingizga Ruhul-amin (Jabroil) nozil qildi”.


Vahiy Alloh taoloning payg‘ambarlariga yo‘llagan ilohiy xabari bo‘lib, turli ko‘rinishlarda nozil qilingan. “Jabroil menga qo‘shni haqida shunchalar ko‘p nasihat qildiki, “uni merosxo‘rlardan qilib qo‘ymasa edi” deb o‘ylab qoldim” hadisidan ham bilish mumkinki, Sunnat shunchaki insonning fikri emas, Parvardigorning O‘z elchisi orqali qilgan xitobidir, negaki, farishtalar faqat buyruqni ijro etadi, o‘z-o‘zidan biror ishga qo‘l urmaydi. Qudsiy hadislar ham bunga tasdiq bo‘ladi. Shundan kelib chiqadiki, Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamning sunnatlari ham Qur’oni karim kabi vahiyga asoslangani bois musulmonlar uchun hidoyat va shariat manbai hisoblanadi.


Mazkur dalillar shuni ko‘rsatadiki, islomni faqat Qur’on bilan cheklab, Sunnatni inkor qilish na ilmiy va na shar’iy asosga ega. Chunki Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga nozil qilingan vahiy nafaqat qiroat qilinadigan Qur’on, balki ummatga dinni tushuntirib beruvchi Sunnat orqali ham yetkazilgan. Shu sababli har bir musulmon kishi Qur’on va Sunnatni hidoyatning bir butun manbai sifatida qabul qilishi lozim.


Nurmuhammad Matkarimov,

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Hadis ilmi maktabi o‘qituvchisi,

Imom Buxoriy xalqaro ilmiy tadqiqot

markazi ilmiy xodimi

 

O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitaning 2026 yil 14 maydagi 4224 -sonli xulosasi asosida tayyorlandi

 

 

Maqolalar