Bugungi hayot go'zal, tinch, osoyishta. Lekin bu yorug' olamni zulmatga, odamlar hayotini halokatga aylantiruvchilar afsuski, qancha-qancha begunohlarni yo'ldan adashtirmoqda, xonavayron etmoqda, qonini to'kmoqda. Barcha mutassib oqimlarning da'vatlariga yaxshilab nazar tashlansa, islomga yot narsalar ekani ma'lum bo'ladi. Ular Qur'on, hadisdan «dalil» keltiradilar, lekin faqat o'z foydalari uchun ya'ni, umuman Qur'on hadis dalolat qilmaydigan ma'nolarda tushuntirmoqchi bo'ladilar», Turli xildagi e'tiqodlarni o'zlarining g'arazli maqsadlariga asos qilib olgan barcha oqim va toifalar yurtimizga har turli yo'llar bilan suqilib kirib, kishilar va yoshlarning ongini buzg'unchi aqidasini sindirishga harakat qilmoqdalar.
Bunday oqimlarning barchasi o'z yo'llariga yurmaganlarni kofirga chiqarib o'ldirishga hukm qiladilar. Aslida Islomda kim «Laa ilaaha illalloh, Muhammadur rosululloh», desa, u musulmondir. Kim Islom arkonlarini bajarsa, uni kofir deb atash joiz emas. Alloh taolo Tavba surasida: «Agar tavba qilsalar, namozni to'kis ado etsalar va zakotni bersalar, yo'llarini bo'shatib qo'yinglar. Albatta, Alloh o'ta mag'firatlidir, o'ta rahmlidir», deb marhamat qilgan (5-oyat). Ularning faoliyati oddiy halqning qiynalishi, qoni to'kilishi, muqaddas islom diniga dog' tushishidan bo'lak narsaga olib kelmagan. Ular turlicha bo'lishidan qat'iy nazar, asl maqsadi hokimiyat boylikka erishish bo'lib, sof islom ta'limotidan yiroq, faqat isyonga undovchi oqimlar bo'lib kelgan. Barcha mutassib aqidaparast oqimlar fojeasi shundaki, ular iymon, e'tiqod bilan ma'rifat, din va falsafa o'rtasidagi farq, ularning mohiyatini o'zlarining fikr doiralarida talqin qiladilar.
Shuningdek, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Sizlarga voy bo'lsin! Sho'ringiz qursin! Qaranglar, mendan keyin bir-birining bo'yniga uradigan kofir bo'lib ketmanglar», deganlar.
Boshqa bir hadisda: «Kim «Laa ilaaha illalloh», desa, mendan jonini, molini saqlabdi. Faqat haqqi bilan bo'lsa, mustasno. Ularning hisobi Allohning zimmasidadir», deganlar.
Shuningdek, Ibn Umar va Oisha onamiz roziyallohu anhum: «Ahli qiblani kofirga chiqarish yo'q», deyishgan. Ushbu masala eng xatarli masalalardandir, chunki bu erda mo'min-musulmonlarning qonini, jonini halol sanash bor, ularning hurmatini, mol-mulkini, huquqlarini oyoqosti qilish bor.
Alloh taolo Niso surasida aytadi: «Kim bir mo'minni qasddan o'ldirsa, jazosi jahannamdir. Unda mangu qoluvchidir. Alloh unga g'azab qiladir, uni la'natlaydir va unga ulkan azobni tayyorlab qo'yadir» (93-oyat).
Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Kim o'z birodariga «Ey kofir!» desa, ikkovidan biri o'sha bo'ladi», deganlar.
Alloh taolo musulmonligini e'tirof qilib turgan kishini o'ldirishdan g'oyatda qattiq ogohlantirgan. Bu haqda Niso surasida: «Agar sizdan chetlansalar va siz bilan urushmasdan, tinchlikni taklif qilsalar, Alloh sizlarga ularning ziddiga yo'l bermas» deyilgan (90-oyat).
Nabiy sollallohu alayhi vasallam qo'shnini shirkda ayblashdan va unga qarshi qilich ko'tarishdan qattiq ogohlantirganlar. U zot: «Sizlarga bo'lishidan eng xavsiragan narsam, bir kishi Qur'onni o'qib.... so'ng undan ajrab va orqasiga otib yuborib, qo'shnisiga qilich ko'targan va uni shirkda ayblashidir", deganlar.
Nafaqat qurolsiz va urush qilmagan musulmonni, balki har qanday insonni o'ldirish mumkin emas. Usoma ibn Zayd roziyallohu anhuning «Laa ilaaha illalloh» degan bir odamni o'ldirib qo'ygani haqidagi mashhur qissada Rasululloh sollallohu alayhi vasallam unga «Laa ilaaha illalloh», desa ham o'ldirdingmi?» deb qayta-qayta so'rayverganlar. Usoma roziyallohu anhu: «Ey Allohning Rasuli! U buni quroldan qo'rqqanidan, xavfsirab aytdi», deganida, u zot: «Sen uning qalbini yorib ko'rdingmi?» deganlar.
Insonlarga o'lim tilash, ular joniga qasd qilishni Islom dini qattiq qoralaydi. Alloh taolo Qur'oni karimda: “Kimki biron jonzot o'ldirmagan va u erda buzg'unchilik qilib yurmagan odamni o'ldirsa demak, guyo barcha odamlarni, o'ldiribdi, kimki unga hayot ato etsa (ya'ni o'ldirishdan bosh tortsa) demak, guyo barcha odamlarga hayot beribdi”, deydi (Moida surasi, 32-oyat). Ushbu oyat va hadisi sharifdan ko'rinib turibdiki, nohaq odam o'ldirgan insonning jazosi jahannam, Allohning la'nati va azobidir. “Islom shiorilari”ni da'vo qilayotgan buzg'unchilarning insonlar hayotiga bu qadar beparvo qarayotgani, chumoliga achingandek achinmasligi ushbu oyati karimada xabar berilgan va'idlarga ayni munosibdir.
Dinni niqob qilib olgan dinbuzarlarning eng asosiy da'volaridan biri davlat rahbariga itoat etmay “xalifalik” o'rnatishdir. Musulmon kishi Qur'oni Karim Niso surasining 59-oyati hukmiga ko'ra ishboshi va rahbarlariga bo'ysunishi zarur. Ahli sunna val jamoa aqidasida bu aniq belgilab qo'yilgan.
Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) xabar berdilar: “Kimki o'z amiridan biror noxushlik ko'rsa, bas, sabr qilsin! Chunki, kimki sulton buyrug'idan bir qarich tashqari chiqsa, johiliyat o'limida vafot etibdi” (Buxoriy, 9/7053-7054, 7143; Muslim, 3/1849). Mazkur hadisi sharifda davlat rahbariga itoat etish shartligi ta'kidlangan.
Vidolashuv hajida Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) bunday deganlar: “Rabbingizga ibodat qilinglar, besh vaqt namozingizni o'qinglar, ramazon oyi ro'zasini tutinglar, mollaringizning zakotini ado qilinglar va ishingiz egalariga itoat etinglar, (shunday qilib) Rabbingizning jannatiga kiringlar!” (Hokim, 1/19). Ushbu hadis Imom Muslim (rahimahulloh) shartiga ko'ra sahihdir.
Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Kimki ummatimga qarshi chiqsa-yu, ularning yaxshisini ham, yomonini ham urib o'ldirsa, ularning mo'minligidan parvo qilmasa, (musulmonlik va tinchlik-omonlik) ahdini qilgan kimsaning ahdiga vafo qilmasa, bas, u mendan emas va men ham undan emasman!”.
Mustahkam e'tiqod, sof aqida har bir kishi hayotining asl mohiyati bo'lishi lozim. Yurt tinchligi, osoyishtaligiga putur etkazadigan, vatandoshlarimizni chalg'itadigan yot g'oyalarga qarshi kurashish barchamizning burchimizdir. Alloh taolo bizga ato etgan tinchlik, barqarorlik va xotirjamlik kabi ulug' ne'matlar qadriga etishimiz, ularni himoya qilishimiz zarur. Tinchlik osoyishta yurtda xotirjam yashash esa katta baxtdir.
O'ktam Qurbaniyazov,
Amudaryo tumani
Shu kunlarda joylarda Vatanimiz davlat mustaqilligining 35 yilligini nishonlamoqda. O‘tgan yillarga nazar tashlasak, istiqlol nafaqat siyosiy va iqtisodiy mustaqillik, balki buyuk ajdodlar merosi va ma’naviy ildizlariga qaytish imkonini berganini yanada chuqur his etamiz.
Ayniqsa, keyingi yillarda Yangi O‘zbekistonda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan ilm-ma’rifat, diniy ta’lim va buyuk allomalarimiz merosini o‘rganish sohasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar bu borada mutlaqo yangi bosqichni boshlab berdi.
Prezidentimiz 2017 yildayoq yurtimizda shakllangan buyuk ilmiy maktablarni qayta tiklash, xususan, Samarqandda hadisshunoslik maktabini tashkil etish tashabbusini ilgari surgan edi. Oradan ko‘p o‘tmay bu ezgu g‘oya amaliy ifodasini topdi. Davlatimiz rahbarining 2018 yil 16 apreldagi «Diniy-ma’rifiy soha faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Farmoni asosida Samarqandda Hadis ilmi maktabi tashkil etildi. Shu yilning 1 noyabrida qabul qilingan Hukumat qarori bilan uning faoliyatining tashkiliy-huquqiy asoslari belgilab berildi.
Bu voqea, bizningcha, shunchaki yangi ta’lim muassasasining ochilishi emas edi. Bu – Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Dorimiy kabi buyuk muhaddislarni yetishtirgan zaminda hadis ilmining uzoq asrlik an’analarini zamonaviy asosda davom ettirish yo‘lidagi tarixiy qadam bo‘ldi.
Hadis ilmi maktabi oldiga Qur’oni karim va hadislarning asl mohiyatini teran anglaydigan, hadis ilmining ilmiy-nazariy asoslarini puxta egallagan, buyuk muhaddislarimiz merosini chuqur o‘rganadigan va mustaqil ilmiy tadqiqot olib bora oladigan yetuk mutaxassislarni tayyorlash vazifasi qo‘yildi. Eng muhimi, hadislarda mujassam bo‘lgan ezgulik, halollik, adolat, bag‘rikenglik, vatanparvarlik, ota-onaga ehtirom, inson qadrini ulug‘lash singari umuminsoniy g‘oyalarni xalqimiz, ayniqsa, yosh avlodga to‘g‘ri va ilmiy asosda yetkazish ta’lim dargohining muhim vazifalaridan biriga aylandi. Bugun Hadis ilmi maktabida ta’lim jarayoni nazariy bilim berish bilan cheklanib qolmay, amaliy mashg‘ulotlar bilan ham uzviy bog‘langan. Talabalar hadislarni taxrij qilish, ya’ni ularning asl manbalarini aniqlash, rivoyat yo‘llari va sanadlarini o‘rganish, hadis matnlarini sharhlash va ilmiy tahlil qilish, ularni mavzu va mazmuniga ko‘ra tasniflash, shuningdek, hadis manbalari va ilmiy asarlarni tadqiq qilish bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarni egallamoqdalar.
Ayni paytda, Hadis ilmi maktabining Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi bilan yonma-yon faoliyat yuritayotgani ham o‘ziga xos ilmiy-ma’rifiy muhitni yuzaga keltirmoqda. Buyuk muhaddis Imom Buxoriy hazratlarining boy ilmiy merosini o‘rganish, uni jahon ilm ahliga yetkazish, zamonaviy tadqiqotlar bilan boyitish yo‘lida amalga oshirilayotgan ishlar yoshlarimiz uchun ulkan ilmiy maktab vazifasini o‘tamoqda.
Bugun Samarqand zaminida Imom Buxoriy nomi bilan bog‘liq ulkan bunyodkorlik ishlarining amalga oshirilishi ham xalqimizning o‘z buyuk ajdodiga bo‘lgan yuksak ehtiromining ifodasidir. Imom Buxoriy majmuasining zamon talablari asosida qayta bunyod etilishi, uni ilm-ma’rifat, tarbiya va ziyorat maskaniga aylantirishga qaratilgan ishlar nafaqat yurtimiz, balki butun islom olami uchun katta ahamiyatga ega.
Yangi O‘zbekistonda diniy-ma’rifiy sohaga bo‘lgan munosabatning eng muhim jihati shundaki, ajdodlar merosi faqat tarixiy faxr sifatida emas, balki bugungi va kelajak avlod tarbiyasiga xizmat qiladigan ulkan ma’naviy xazina sifatida o‘rganilmoqda. Imom Buxoriyning ilmga sadoqati, haqiqatni izlashdagi matonati, hadislarni qabul qilishdagi yuksak ilmiy mezonlari bugungi yoshlarimiz uchun ham ibrat maktabidir.
So‘nggi yillarda yurtimizda Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy, Imom Moturidiy, Imom Termiziy, Bahovuddin Naqshband ilmiy-tadqiqot markazlari, Hadis ilmi maktabi kabi qator ilm va ma’rifat maskanlarining tashkil etilgani ham ushbu siyosatning uzviy natijasidir.
Bularning barchasi zamirida bitta buyuk maqsadni ko‘rish mumkin: ma’rifatli, o‘z tarixini biladigan, ajdodlari merosi bilan faxrlanadigan, ayni paytda zamonaviy bilim va tafakkurga ega avlodni voyaga yetkazish. Biz, Hadis ilmi maktabi jamoasi, yaratib berilayotgan bunday imkoniyatlarni katta ishonch va yuksak mas’uliyat sifatida qabul qilamiz. Chunki buyuk muhaddislar yurtida hadis ilmini o‘rganish va o‘rgatish faqat kasbiy vazifa emas, balki ajdodlar oldidagi ma’naviy burch hamdir.
Mustaqilligimizning 35 yilligi arafasida ortga nazar solib, bugungi natijalarni sarhisob qilar ekanmiz, istiqlolning qadrini yana bir bor teran his etamiz. Agar mustaqillik xalqimizga o‘z taqdirini o‘zi belgilash huquqini bergan bo‘lsa, Yangi O‘zbekistondagi islohotlar milliy va diniy-ma’rifiy merosimizni chuqur o‘rganish, uni dunyoga munosib tarzda namoyon etish uchun yangi imkoniyatlar eshigini ochdi. Endilikda bizning vazifamiz – ana shu imkoniyatlardan samarali foydalanib, Imom Buxoriy va boshqa buyuk allomalarimiz qoldirgan ilmiy merosni yanada chuqur tadqiq etish, uning insonparvarlik va ma’rifatparvarlik g‘oyalarini yosh avlod qalbiga yetkazishdir. Zero, o‘z o‘tmishini anglagan, ilmni qadrlagan va ma’rifatga tayangan xalqning kelajagi hamisha porloq bo‘ladi.
Barot Amonov, Hadis ilmi maktabi rektori.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati