بسم الله الرحمن الرحيم

الحَمْدُ لله الَّذِي أَوْضَحَ لَنَا مَعَالِمَ الصِّيَامِ وَالقِيَامِ. وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ سَيِّدِ الْأَنَامِ، وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ البَرَرَةِ الْكِرَامِ، اَمَّا بَعْدُ

RO'ZA – DINNING ARKONI

(Ro'zaga oid fiqhiy masalalar)

Hurmatli jamoat! Ma'lumki, Ramazon oyi dunyodagi barcha musulmonlar tomonidan sog'inch va katta tayyorgarlik bilan kutib olinadi. Zero Rasululloh sallallohu alayhi va sallam, U Zotning sahobalari, tobeinlar va solih insonlar Ramazon oyiga katta e'tibor berib, bu oy kelganida nihoyatda xursand bo'lishgan.

Muborak Ramazon oyi qadimdan bizning yurtimizda ham o'zgacha shukuh, jamiyatda o'zaro hurmat, mehr-oqibat, ezgulik, xayr-saxovat va shukronalik kayfiyatida o'tkaziladi.

Ushbu oyda Alloh taolo musulmonlarga ro'za tutishni farz qilib, ro'za tutganlarga ko'plab ajru savob va yuksak martabayu maqomlarni va'da qildi. Bu haqda Rasululloh sallallohu alayhi va sallam shunday marhamat qilganlar:

إِنَّ اللهَ فَرَضَ صِيَامَ رَمَضَانَ وَسَنَنْتُ لَكُمْ قِيَامَهُ فَمَنْ صَامَهُ وَقَامَهُ إِيْمَاناً وَاحْتِسَابًا خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ كَيَوْمٍ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ

(رواه الإِمامُ النسائى عن ابْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عِنْ أَبِيه، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُما)

ya'ni: “Alloh taolo Ramazon ro'zasini farz qildi va men uning qiyomini sizlar uchun sunnat qildim. Kimiki imon va ishonch bilan savob umidida ro'za tutsa va kechalari qiyomda tursa, onadan tug'ilgan kunidagidek gunohlardan pok holda chiqadi” (Imom Nasaiy rivoyatlari).

Ushbu hadisi sharifda Ramazondek buyuk fazilatlarga boy oyda faqat ro'za tutibgina kifoyalanmasdan, balki kechalari qoim bo'lib, Allohning buyuk va'dalariga sazovor bo'lishlikka targ'ib qilinmoqda.

Ro'za ibodati – Jannatdagi Rayyon eshigining kalitidir! Jannatga kirishning o'zi – katta bir saodat. Ammo o'sha jannatga Parvardigori olamning alohida e'tiboriga sazovor bo'lib, maxsus tayyorlab qo'yilgan eshikdan kirish yana bir o'zgacha baxt va sharafdir. Bu eshikdan esa faqat ro'zador bo'lganlar kira oladilar. Bu haqda Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam shunday deganlar:

إِنَّ فِى الْجَنَّةِ بَابًا يُقَالُ لَهُ الرَّيَّانُ، يَدْخُلُ مِنْهُ الصَّائِمُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لاَ يَدْخُلُ مَعَهُمْ أَحَدٌ غَيْرُهُمْ، يُقَالُ: أَيْنَ الصَّائِمُونَ؟ فَيَدْخُلُونَ مِنْهُ فَإِذَا دَخَلَ آخِرُهُمْ أُغْلِقَ فَلَمْ يَدْخُلْ مِنْهُ أَحَدٌ

(رَوَاهُ الإِمامُ مُسْلِمٌ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ رَضِىَ اللهُ عَنْهُ)

ya'ni: “Jannatda bir eshik bor, u Rayyon deb ataladi. Qiyomat kunida undan faqat ro'zadorlargina kiradilar, ulardan o'zga biror kishi ham (o'sha eshikdan) ular bilan birga kirmaydi. “Ro'zadorlar qani?” deyiladi. Ular o'sha eshikdankiradilar, ularning oxirgisi kirib bo'lganda, eshik berkitiladi. Boshqa hech kim undan kirmaydi” (Imom Muslim rivoyat qilganlar).

Muhtaram azizlar! Ro'za tutishni savobi ko'pligi va fazilatlari haqida bundan boshqa ko'plab hadisi sharif va ulamolarning o'gitlari mavjud. Shunday ekan, ro'zadorlarga va'da qilingan savoblarga erishish uchun kishi imkon qadar ro'zaga oid masalalarni bilishi kerak. Shuni inobatga olib, suhbatimiz davomida ro'za ibodatiga oid yurtdoshlarimiz tomonidan eng ko'p so'raladigan masalalarga to'xtalamiz:

• Ramazonda saharlikdan uxlab qolgan odam, o'yg'ongach oz bo'lsa ham biror narsa eb-ichib, “ro'zani niyat qilaman” desa, niyati ham, o'sha kuni tutadigan ro'zasi ham noto'g'ri bo'ladi. Shunday ekan, Ramazon oyida saharlikka uxlab qolgan odam, uyqudan turgach, ro'zani buzadigan (ya'ni eb-ichish, er-xotinlik aloqasi kabi) ishlarni qilmasdan, shu kungi ro'zani tutishni niyat qiladi. Bunday niyatni toki quyosh tikkaga kelgungacha qilish mumkin.
• Ro'zador kishi unutib esa yoki ichsa, ro'zasi ochilmaydi, lekin ro'zadorligi yodiga kelgan zahoti eb-ichishdan to'xtaydi, hatto og'zida chaynab turgan luqmani ham yutmaydi.
• Ro'zador kishi mushk, atir va boshqa xushbo'yliklarni hidlash bilan ro'zasi ochilmaydi.
• Ro'zador kishi qon oldirishi yoki birovga qon berishi mumkin. Agar qon oldirish ro'zadorni holsizlantirib qo'yadigan bo'lsa, makruh bo'ladi. Bunday ishlarni og'iz ochgandan keyinga qoldirgan yaxshiroq.
• Qasddan qayt qilmasa, ro'za ochilmaydi. Agar qasddan, o'zini-o'zi qayt qildirsa, og'iz to'la bo'lsa, ro'za ochiladi; og'iz to'la bo'lmasa, ochilmaydi. Taom og'ziga kelib, so'ng beixtiyor qaytib ketsa, ro'za ochilmaydi.
• Ro'zador biror narsani tatib ko'rsa, makruh bo'lsa-da, ro'za ochilmaydi, lekin tatib ko'rgan narsasini yutib yubormasdan, og'zidan chiqarib yuborishi darkor, aks holda ro'za ochiladi (“Raddul muhtor”).
• Ehtilom, ya'ni uyquda bulg'anish, ro'zani buzmaydi. Chunki, u o'z ixtiyori bilan bo'lmagan. Bunday holatda ro'zador g'usl qilib olishi etarli bo'ladi. 
• Ayol kishi ro'za tutayotganda hayz yoki nifos qoni kelib qolsa, ro'zasi ochiladi va qazosini tutib berishi zimmasiga lozim bo'ladi.
• Yonbosh yoki teri ostiga (ozuqa va quvvat bermaydigan) ukol olish bilan ro'za buzilmasligiga ulamolar yakdil fikr bildirganlar. “Fatovoi hindiya” kitobida shunday deyiladi: “Terining orasidan ichkariga yog' kabi narsalarning kirishi ro'zani ochmaydi. Odatiy yo'llardan boshqa joylardan terining orasiga narsa kirishi, masalan, ilon chaqib olishi (garchi tomirdan chaqsada), sovuq suvda g'usl qilish natijasida teri orasidan ichkariga suv o'tishi, ro'zani ochmasligiga barcha ulamolar ittifoq qilganlar”.

Koronavirusga qarshi emlashga kelsak, u ham teri osti va mushakka qilinadigan ukollardan biri. Buning ustiga oziqlantiruvchi emas. Yuqoridagi fatvo va hozirgi kundagi dunyo Fatvo uyushmalarining fatvolariga binoan ro'zador holda emlanish ro'zani buzmaydi.

• Ulamolarning ko'pchiligi tomir orqali qilingan ukol ro'zani buzadi deganlar.
• Ko'zga dori tomizilsa, ro'zani ochmaydi (“Fatovoi hindiya”). Zamonaviy tibbiyot ko'zdan dimoqqa yo'l borligini isbotlagan. Shuning uchun bu ishni ehtiyotan, iftordan keyinga qoldirgan ma'qul.
• Burun, quloq, orqa avrat kabi asliy yo'llardan suyuqlik, dori tomizish, klizma tufayli ichkariga yoki miyaga biror narsa etib borsa, ro'za ochiladi (“Badoyius sanoye”).
• Sepiladigan yoki til ostiga qo'yiladigan dori o'zi yoki og'iz suvi bilan aralashib ichga ketadigan bo'lsa, ro'zani ochadi. Ichga ketmaydigan, faqat og'izda qoladigan bo'lsa, faqat uning ta'mini sezish sababli yurak tinchlanadigan bo'lsa va maxsus asbob (pul'verizator) bilan og'izga sovuq havo yuboriladigan bo'lsa, ro'za ochilmaydi.
• Nafas qisishi va boshqa kasalliklarda ishlatiladigan aerozollar, agar gaz ko'rinishida bo'lsa, ro'zani ochmaydi. Agar suyuq dorilar ko'rinishida bo'lsa, tomoqdan o'tsa ro'zani buzadi. Ro'zador kishi burni bitib qolib, nafas yo'llarini ochishiga zarurat tug'ilsa, ulamolarimiz burun chetiga surtiladigan mazlardan foydalanishni tavsiya qilganlar.
• Turli surtma dorilar va shu kabi vositalarni badanga surtish bilan ro'za ochilmaydi.
• Shariatimiz ikki toifa kishilarni ro'za tutmasliklariga ruxsat berib, o'rniga Ramazonning har bir kuni uchun fidya berishga buyurgan. Bu yilgi fidya miqdori 25 000 (yigirma besh ming) so'm deb belgilandi.

1. Qarilik sababli umuman ro'za tutishga yaramaydigan, kundan-kunga jismonan zaiflashib borayotgan yoshi ulug' keksalar.
2. Surunkali kasal bo'lib, odatda tuzalishiga umid bo'lmagan va ro'za tutish ularning salomatligiga jiddiy ziyon etkazishi mumkin bo'lgan bemorlar (“Bahrur roiq”).

Afsuski, hozirgi kunda Ramazon oyida bemor bo'lib, tuzalgandan keyin qazosini tutib berishga layoqati bo'lgan ba'zi kishilar bemorliklarida ro'zaning fidyasini berib qo'yib, tuzalganlaridan keyin “men qazo bo'lgan ro'zalarimni tutmayman, chunki men fidyasini berganman” demoqdalar. Vaholanki, shariatimiz fidya berishni ularga buyurmagan, balki tuzalganlaridan keyin qoldirgan ro'zalarining qazosini tutib berishlarini farz qilgan. 

• Ro'zani qasddan buzish aslo mumkin emas! Bu katta gunoh bo'ladi! Ro'zador kishi kunduz kuni, qasddan jinsiy aloqa qilsa yoki eb-ichsa ro'zasi buzalida va kafforat vojib bo'ladi.

Muhtaram jamoat! Shuni ham unutmaslik kerakki, ahli sunna val jamoa e'tiqodimizga ko'ra, shar'iy uzrsiz ro'za tutmagan kishi gunohkor bo'lsa-da, uni imonsiz demaymiz. Keyingi paytlarda ijtimoiy tarmoqlarda ba'zi bir kishilar tomonidan ro'za va namoz kabi shariatimizda farz qilingan amallarni bajarmayotgan kimsalarni imonsizlikda ayblab, ularni kofirga chiqarib, qonini halol sanamoqdalar. Vaholanki, Islom ta'limotiga ko'ra, namoz, ro'za va zakot kabi farz amallarni bajarmaslikni o'zi bilan kishi imonidan ajralmaydi, balki bu amallarni farzligiga ishonmasa, ularni bajarish shart emas deb, inkor qilsagina, imoniga ta'sir qiladi. Ammo farzligiga ishonib, uni tasdiqlasayu dangasalik va beparvolik bilan farz amallarni bajarmasa, garchi gunohkor bo'lsa-da, imonidan ajralmaydi. 

Bu haqda Payg'ambarimiz sallallohu alayhi va sallam bunday deganlar:  “Uch narsa imonning aslidandir: “Laa ilaaha illallohu” degan kimsaga tegmaslik. Gunohi tufayli uni kofirga chiqarmaymiz. Amali tufayli uni Islomdan chiqarmaymiz” (Sunani Abu Dovud, 2532-hadis).

“Laa ilaaha illallohu Muhammadur Rasululloh” deb turgan musulmon kishini dinsizlikda ayblash mumkin emasligi haqida Imom Buxoriy rivoyat qilgan hadisi sharifda: “Rasululloh sallallohu alayhi va sallam: “Biror kishi o'z birodariga: “Ey kofir!” desa, bu so'z ikkalasidan biriga tegishli bo'ladi”, dedilar (ya'ni agar kofirlikda ayblovchi haq bo'lsa, ayblanuvchi kofirligicha qoladi. Basharti haq bo'lmasa, u holda o'zi kofir bo'ladi)”, deb ta'kidlaganlar (Imom Buxoriy, 6103-hadis). Boshqa hadisi sharifda “Buzuq va kofir bo'lmagan odamni “buzuq” va “kofir” degan odamning o'zi kofir va buzuqdir”, deyilgan (6045-hadis).

Shunday ekan, ijtimoiy tarmoqlarda o'tirib olib, musulmonlarni kofirga chiqarayotgan nodonlar ushbu hadisi shariflar borligini unutmasinlar! Shuningdek, birovlarga tuhmat qilib, oxiratlarini kuydirmasinlar!

 Mazkur hadisi shariflar va ulardan boshqa rivoyatlarni puxta o'rgangan “Ahli sunna val-jamoa” e'tiqodidagi ulamolarimizning ko'rsatmalariga ko'ra, katta (kabira) gunoh sodir etgan mo'min kishi, qilgan ishini halol sanamas ekan, kofir bo'lmaydi.

Imom Abu Hanifa rahmatullohi alayh o'zlarining “Fiqhul akbar” asarlarida mazkur masalaga quyidagicha hukm berganlar: “Biror musulmonni qilgan gunohi sababli kofirga chiqarmaymiz, garchi u kabira gunoh bo'lsa ham, basharti uni halol deb e'tiqod qilmagan bo'lsa”. Abu Ja'far at-Tahoviyning “Al-aqidatut-tahoviya” risolasida esa “Bizning Qiblamizga qarab namoz o'qiguvchilarni musulmon sanayveramiz. Shart shuki, Muhammad sallallohu alayhi va sallam keltirgan barcha ma'lumotlarni e'tirof etadigan bo'lsalar”, deyilgan.

Afsuski, ayrim yoshlarimiz Internetda nasl-nasabi, diniy ma'lumoti, kimga xizmat qilishi noma'lum kimsalarning ta'sirida vatandoshlari, hatto yaqinlarini dindan chiqqanlikda ayblayotgani juda ayanchli holatdir.

Mazkur muammoning eng og'ir jihati shundan iboratki, o'z dindoshlari, yurtdoshlari va qavm-qarindoshini kofirlikda ayblayotgan bu kabi yoshlar keyingi bosqichda “rahnamo” va “ustozlari” tomonidan go'yoki “hijrat”ga chiqish da'vosida Suriya, Afg'oniston kabi qurolli to'qnashuvlar ketayotgan o'lkalarga chorlanmoqda. Mazkur hududlarga borganlar esa begunoh odamlarni o'ldirish, bosqinchilik qilish, birovlarning uy-joyini egallab olish kabi islomda butkul harom qilingan qabih, gunohi kabira ishlarga qo'l urib, oxir-oqibatda juvonmarg bo'lib ketmoqda.

Shu nuqtai nazardan, yoshlarimizdan Internet va boshqa vositalar orqali tinch-osoyishta yashab kelayotgan musulmonlarni, ayniqsa, diniy ulamolarni kofirga chiqarib obro'sizlantirishga urinayotgan, davlat va jamiyatga qarshi fitna chiqarish, barqaror yurtni barbod qilish kabi gunoh ishlarga da'vat qilayotgan kimsalardan ogoh va ehtiyot bo'lishlarini so'raymiz.

Alloh taolo barchamizga Ramazon oyining fazilatlaridan to'liq foydalanish uchun tavfiq berib, O'zining sevimli, soim va qoim bandalaridan bo'lishimizni nasib aylasin! Omin!

Muhtaram imom-domla!Kelasi juma ma'ruzasi “Zakot – moliyaviy ibodat” haqida bo'ladi, inshaalloh.