Qadrli yurtdoshlar!

Siz, azizlarni, butun xalqimizni, xorijdagi vatandoshlarimiz va o‘zbek tilining barcha do‘stlarini 21 oktyabr – O‘zbek tili bayrami kuni bilan samimiy muborakbod etaman.

Dunyodagi eng qadimiy va boy tillardan biri bo‘lgan ona tilimiz olis ajdodlarimizdan bizga buyuk meros bo‘lib kelayotgan o‘z tilimizdir.

Biz “O‘z” degan ezgu g‘oyani tilga munosabatimizda ham ana shunday tushunamiz va joriy etamiz. Ayni shu g‘oya o‘zak tomirlarimizdan oziqlanib kelgan ona tilimizga dunyo bilan erkin muloqot qilish, zamonaviy bilimlarni o‘zlashtirish, xalqimiz ma’naviyatini yuksaltirishda yangi kuch-quvvat beradi, deb ishonamiz.

Albatta, inson aynan til orqali o‘zini anglaydi, oilasi va el-yurtiga mehr tuyg‘usini ifoda etadi. Xalqning xotirasi, bilim va tajribasi, orzu-umidlari ham tilda mujassam bo‘ladi. Davlat tilining qadri va ahamiyati haqida gapirganda, biz, avvalo, ana shu jihatlarni yetakchi o‘ringa qo‘yamiz.

Bizning buyuk ajdodlarimiz aynan ona tilimiz boyliklaridan ilhom olib, ilm va adabiyot olamida durdona asarlar yaratganlar, inson qalbi va jamiyat hayoti haqida teran fikrlar yozib qoldirganlar. Ana shu an’analarni davom ettirgan holda, o‘z tilimizning imkoniyatlarini yangi ilm, texnologiya va ijod namunalari bilan boyitish – bizning mas’uliyatli vazifamizdir.

O‘zbekiston – turli millat va elat vakillari yagona oila bo‘lib, birgalikda yangi hayot va kelajak barpo etayotgan umumiy Vatanimizdir.

O‘z tilimiz davlat tili sifatida fuqarolarimizning muloqot tiliga aylanib, ularning jamiyat hayotida faol ishtirok etishlariga xizmat qilayotgani barchamizni albatta quvontiradi.

Ayni paytda har bir insonning ona tili va madaniy qadriyatlariga hurmat va e’tibor – jamiyatdagi do‘stlik va hamjihatlikning muhim asosi ekanini ham biz yaxshi tushunamiz. Shu bois yurtimizda qoraqalpoq tili va boshqa tillarning rivojini qo‘llab-quvvatlash, o‘zbek tilini o‘rganish uchun qulay sharoitlar yaratish borasidagi ishlar o‘zaro uyg‘un va bir-birini to‘ldiradigan holda olib borilmoqda.

Davlat tilini bilish, hech shubhasiz, insonga yangi bilim va imkoniyatlar eshigini ochadi, ularda umumiy hayotimiz, istiqbolimiz uchun daxldorlik hissini kuchaytiradi. Bu borada o‘zbek tilini endigina o‘rgana boshlagan insonga samimiy munosabatda bo‘lish, uning intilishini qo‘llab-quvvatlash ayniqsa muhimdir.

Biz yoshlarimizning o‘zbek tilida teran fikrlashi, chet tillarini puxta egallashi va jahondagi ijobiy o‘zgarishlarga hamnafas bo‘lishi uchun yanada qulay sharoitlar yaratishimiz zarur. Bu borada tarjima san’ati ham alohida o‘rin tutadi. Biz tarjima orqali insoniyatning tafakkur xazinasidan eng yaxshi asarlarni o‘z tilimizga olib kiramiz, davlat tilidagi g‘oya va asarlarni esa boshqa xalqlarga yetkazamiz.

Ayniqsa, Oksford universitetidagi “O‘zbekshunoslik dasturi” kabi hamkorlik yo‘nalishlari tarjima asosidagi ana shunday muloqotning namunasi bo‘lib xizmat qilishi mumkin. Chet ellardagi o‘zbek tili o‘qituvchilari, tadqiqotchi va talabalarning qiziqishini rag‘batlantirish, ularni sifatli adabiyotlar, ta’lim resurslari bilan ta’minlashga ham alohida e’tibor qaratishimiz lozim.

Muhtaram vatandoshlar!

Tilning hayotimizdagi o‘rni, avvalo, undan qanchalik samarali foydalanish darajasi bilan bog‘liq. Bola o‘z fikrini ravon bayon eta olsa, talaba murakkab mavzuni tushungan holda o‘rgansa, fuqaro rasmiy hujjat mazmunini osongina anglasa – til taraqqiyotining natijasi aynan shunda ko‘rinadi.

Shuning uchun ta’lim sohasida asosiy e’tiborni o‘quvchining o‘qish, tushunish, gapirish va savodli yozish ko‘nikmalariga qaratishimiz kerak. O‘zbek tilini ona tili sifatida o‘rganayotgan bola bilan uni davlat tili sifatida egallayotgan o‘quvchining ehtiyojlari o‘rtasida albatta farq bor. Darslik va o‘qitish usullarini yangilashda bu albatta hisobga olinishi lozim.

Hayot tajribasi shuni ko‘rsatmoqdaki, muallimlarning malakasi, bolalar adabiyoti, kutubxonalar va zamonaviy ta’lim vositalari tilga bo‘lgan mehrni mustahkamlaydi. Oiladagi samimiy suhbat, birgalikda kitob o‘qish va bolaning savollariga e’tibor ham shu jarayonning muhim qismi. Shu ma’noda mamlakatimizda kitobxonlikni umummilliy harakatga aylantirib, bu jarayonga katta e’tibor berayotganimiz zamirida ham tilimiz rivoji haqidagi e’tibor mavjud, desak, to‘g‘ri bo‘ladi.

Davlat idoralari bu borada namuna bo‘lishi shart. Qonun, qaror, yo‘riqnoma va murojaatlarga javoblar ravon, aniq va tushunarli tilda yozilishi kerak. Fuqaro o‘zining haq-huquqi yoki majburiyatini anglash uchun ortiqcha qiyinchilikka duch kelmasligi lozim. Davlat tiliga hurmat davlat xizmatining sifatida ham ko‘rinishi kerak.

Oldimizdagi muhim vazifalardan yana biri – o‘zbek tilida zamonaviy ilmiy manbalardan foydalanish va yangi tadqiqot natijalarini bayon etish imkoniyatlarini kengaytirishdan iborat. Tibbiyot, muhandislik, iqtisodiyot va boshqa sohalarda ishonchli adabiyotlar, sifatli tarjima matnlari hamda elektron resurslarga ehtiyoj katta.

Bu borada hurmatli olimlarimiz, tilshunos, tarjimon va mutaxassislarning hamkorligi zarur. Atamalarni tanlashda ma’no aniqligi, ularning tushunarli va xalqaro ilmiy muloqot bilan bog‘liq bo‘lishiga e’tibor qaratishimiz kerak. Lug‘atlarimiz ham tilning jonli taraqqiyoti va yangi bilimlarni izchil aks ettirib borishi lozim.

Yana bir dolzarb vazifa – o‘zbek tilidan bugungi raqamli muhitda ham to‘laqonli foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishimiz zarur. Buning uchun sifatli matnlar va nutq namunalarini jamlash, elektron lug‘atlar, tarjima va tahrir vositalarini rivojlantirish alohida ahamiyatga ega.

Nutqni matnga, matnni ovozga aylantiradigan texnologiyalar ta’limda, mehnat jarayonida va kundalik hayotda odamlarga qulaylik yaratishi kerak. Bunday resurslarni tayyorlashda mualliflik huquqi va shaxsiy ma’lumotlar himoyasiga oid qoidalarga amal qilinishi lozim.

Biz barpo etayotgan inklyuziv jamiyat talablaridan kelib chiqqan holda, ulardan nogironligi bo‘lgan insonlar ham foydalana olishiga alohida e’tibor qaratishimiz zarur.

Sun’iy intellekt vositalarining davlat tilidagi sifati ularning insonga qanchalik aniq va foydali yordam berayotgani bilan baholanadi.

Yozuv va imlo masalalarida ham asosiy mezon odamlarning o‘qishi, yozishi va axborotdan foydalanishi uchun qulaylik bo‘lishi kerak. Bu boradagi yechimlar ilmiy asos, jamoatchilik bilan muloqot va amaliy tayyorgarlikka tayanishi lozim. Ta’lim, nashriyotlar va raqamli tizimlarning o‘zaro muvofiqligi, turli avlodlarning ehtiyojlari puxta hisobga olinishi zarur.

Fursatdan foydalanib, o‘z tilimiz ravnaqi yo‘lida fidokorona mehnat qilayotgan olim va tadqiqotchilarga, muallim va tarjimonlarga, adib va jurnalistlarga, noshirlar va axborot texnologiyalari mutaxassislariga samimiy minnatdorlik bildiraman. O‘zbek tilini mehr bilan o‘rganayotgan yurtdoshlarimiz va xorijlik do‘stlarimizga ham alohida tashakkur aytaman.

Ona tilimizni sevib, ardoqlab, uning shuhratini oshirishga, dunyo bilan muloqotini kengaytirishga har birimiz munosib hissa qo‘shaylik!

Siz, aziz vatandoshlarimni yana bir bor tabriklab, sizlarga sihat-salomatlik, xonadonlaringizga tinchlik va farovonlik, yutuq va omadlar tilayman.

O‘zbek tili bayrami barchamizga muborak bo‘lsin!

Shavkat Mirziyoyev,

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti