Ilm ikki yo'ldan – satrlardan va sudurdan keladi (سطوري و صدوري).
Satrlar orqali davom etadigan ilm – kitobdan kitobga ko'chadigan ilmdir.
Suduriy ilm esa qalblardan qalblarga o'tadi. Biz buni ustozdan shogirdga o'tadigan ilm nuri sifatida bilamiz. Buning uchun ustoz bilan shogird albatta bir majlisda, alhol yoki iftiroziy (masofaviy) tarzda jam bo'lmoqlari lozim.
Alloh taoloning kalomi Qur'on ham kitob bo'lib, jamiki kitoblarga sha'n berdi.
Alloh taolodan insoniyatga payg'ambarlar yuborilib, jamiki ustozlar mo''tabar bo'ldi.
Hatib Bag'dodiy rohmatullohi alayhning «Taqyidul-ilm» kitobida kelishicha, bir kishidan: «Kim bilan ulfatchilik qilasan?» deb so'ralsa, qo'llari bilan kitoblarini ko'rsatib, «Mana bular bilan», deb javob beribdi. «Insonlardan-chi?» deb so'rashsa, «Kitobning ichidagilar bilan», degan ekan (تقييد العلم/ الخطيب البغدادي).
Ha, kitob tolibi ilm uchun eng yaxshi hamrohdir. Ilmni qadrlagan kishi kitobsevar bo'ladi. Kitob tilovati ila o'tkazilgan vaqtda doimo baraka bo'ladi.
Ulug imom, mashriqning shayxi, o'zi yashagan asrdagi hadisi shariflarni jamlagan hofizlarning sayyidi, fiqh, hifz, sidq va zuhdu taqvoda mashhur bo'lgan alloma Ishoq ibn Rohuvayh rohmatullohi alayh bir beva ayolga uylangan ekanlar. U zotga: «Bir beva ayolga uylanishga sizni nima majbur qildi?» deyilsa, «Ayol kishiga uning kitoblariga uchun nikohlaniladi», deb javob beribdilar (تنكح المرأة لكتبها).
O'sha beva ayolning vafot qilgan eridan imom Shofeiy rohmatullohi alayhning kitoblari qolgan ekan (Siyari a'lomun-nubala, 10/70 – سير أعلام النبلاء 10/70).
Ammo bu borada muhim bir mulohazani esdan chiqarmaslik lozim. Yosh avlodni kitobxonlikka targ'ib qilar ekanmiz, faqat kitobning o'zi etarli emasligini, faqat kitobning o'zi ustoz bo'la olmasligini tushuntirib ketishimiz kerak.
Ibn Jamoa rohmatullohi alayh: «Eng katta balo sahifalar bilan shayx bo'lmoqdir», degan. Demak, odamlar faqat sahifalardan, kitoblarning o'zidangina ta'lim olishi katta balo ekan.
Bu borada Imom Shofeiy rohmatullohi alayhning ushbu so'zlarini keltirish mumkin:
من تفقه من بطون الكتب ضيع الأحكام
«Kimki faqat kitob o'qib faqih bo'lgan bo'lsa, hukmlarni zoye qilibdi» (تذكرة السامع والمتكلم 87).
Hulosa o'rnida imom G'azzoliy rohmatullohi alayhning «Ihyou ulumid-din» kitobida aytgan hikmatli so'zlarini keltirmoqchiman:
«Ilmni uni buzadigan, unga zarar etkazadigan narsalardan saqlamoq mol-dunyoni saqlamoqdan avloroqdir. Haqli bo'lmagan odamga ato berish zulmi haqli kishiga ato bermaslik zulmidan oz emas» (إحياء علوم الدين).
Ikrima rohmatullohi alayh: «Bu ilmning bahosi bor», dedilar. «Bahosi nima?» deyishgan edi, «Ilm uni go'zal tarzda ko'targan odamga beriladi, chunki u ilmni zoye qilmaydi», deb javob berdilar.
Bizga bularning barchasini ustozlargina o'rgatadilar. Islom dini ham shuncha asrlar osha ustoz-shogird an'anasi orqali, ustoz-shogirdlar silsilasi orqali davom etib kelmoqda.
Robbimiz taolodan jumla marhum ustozlarimizni mag'firat aylashini, hayot bo'lgan ustozlarimizni esa ofiyatda saqlashini so'rayman.
Shayx Sayyid Rahmatulloh Termiziy
Makkada bo‘lib o‘tayotgan 46-Saudiya xalqaro qorilar musobaqasining ikkinchi kunida 28 mamlakatdan 33 nafar erkak va ayol musobaqa qatnashchilari o‘zaro bellashdi.
IQNA "Saudiya axborot agentligi"ga tayanib xabar berishicha, Makkada Saudiya Arabistoni Islom ishlari, da’vat va hidoyat vazirligi shafeligida o‘tkazilgan tanlovning final bosqichi turli mamlakatlardan kelgan erkaklar va ayollar ishtirokida davom etdi.
Tadbirning ikkinchi kunida erkaklar va ayollardan iborat hakamlar hay’ati 28 mamlakatdan 33 nafar erkak va ayol ishtirokchining Qur’on tilovatiga baho berdi.
Ikki bosqichda, ertalab va kechqurun o‘tkazilgan hakamlar hay’ati Katta masjid hovlisida 17 nafar erkak va tanlov o‘tkaziladigan joydagi ayollar bo‘limida 16 nafar ayolni o‘z ichiga oldi. Shunday qilib, birinchi va ikkinchi kunlarda erkaklar va ayollar hay’ati oldida yangragan chiqishlarning umumiy soni 40 dan ortiq mamlakatdan 66 taga yetdi.
Tadbir kelasi payshanbagacha (2026 yil 20 avgust) davom etadi, bu ishtirokchilarning Saudiya Arabistonidan jo‘nab ketish kuni bo‘ladi. Qur’on ilmlari, qiroat va qiroat qoidalari bo‘yicha erkak va ayol mutaxassislardan iborat hakamlar guruhi elektron hakamlik tizimidan foydalangan holda chiqishlar, qorilar va matnni yod olgan ijrochilarni baholaydi, bu esa baholashning aniqligini oshiradi va turli yo‘nalishlarda adolatni ta’minlaydi.
Ayni paytda 133 mamlakatdan 334 nafar erkak va ayol besh yo‘nalishda, jumladan, yetti xil qiroat asosida Qur’oni Karimni to‘liq yodlash (qiroat va nazariy bilimlarni, shuningdek, tajvid qoidalarini a’lo darajada bajarish va rioya qilishni o‘z ichiga oladi); a’lo darajada ijro etish, tajvidga rioya qilish va so‘zlarni sharhlash bilan Qur’oni Karimni to‘liq yodlash; a’lo darajada ijro etish va tajvidga rioya qilish bilan Qur’oni Karimni to‘liq yodlash; a’lo darajada ijro etish va tajvidga rioya qilish bilan ketma-ket o‘n beshta juzni yodlash; a’lo darajada ijro etish va tajvidga rioya qilish bilan ketma-ket beshta juzni yodlash bo‘yicha bellashmoqda.
Tadbir 6 avgust kuni boshlangan bo‘lib, uning maqsadi yosh musulmonlarni Qur’onni yodlash va tushunishga, oyati karimalar ustida mulohaza yuritishga va halol raqobatni yaratishga undashdir.
Ushbu musobaqada u boshlanganidan beri rekord darajadagi ishtirokchilar - 133 mamlakatdan 334 kishi ishtirok etdi va umumiy sovrin jamg‘armasi 10 260 000 saudiya rialini tashkil etdi, bu musobaqa boshlanganidan beri eng yuqori miqdordir.
Mazkur musobaqada O‘zbekiston sharafini "Mir Arab" o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi, "Sayyid Muhiddin maxdum" o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi, Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti hamda "Xadichai Kubro" qizlar o‘rta maxsus islom bilim yurti talabalari himoya qilishi haqida avval xabar berilgan edi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati