Ilm ikki yo'ldan – satrlardan va sudurdan keladi (سطوري و صدوري).
Satrlar orqali davom etadigan ilm – kitobdan kitobga ko'chadigan ilmdir.
Suduriy ilm esa qalblardan qalblarga o'tadi. Biz buni ustozdan shogirdga o'tadigan ilm nuri sifatida bilamiz. Buning uchun ustoz bilan shogird albatta bir majlisda, alhol yoki iftiroziy (masofaviy) tarzda jam bo'lmoqlari lozim.
Alloh taoloning kalomi Qur'on ham kitob bo'lib, jamiki kitoblarga sha'n berdi.
Alloh taolodan insoniyatga payg'ambarlar yuborilib, jamiki ustozlar mo''tabar bo'ldi.
Hatib Bag'dodiy rohmatullohi alayhning «Taqyidul-ilm» kitobida kelishicha, bir kishidan: «Kim bilan ulfatchilik qilasan?» deb so'ralsa, qo'llari bilan kitoblarini ko'rsatib, «Mana bular bilan», deb javob beribdi. «Insonlardan-chi?» deb so'rashsa, «Kitobning ichidagilar bilan», degan ekan (تقييد العلم/ الخطيب البغدادي).
Ha, kitob tolibi ilm uchun eng yaxshi hamrohdir. Ilmni qadrlagan kishi kitobsevar bo'ladi. Kitob tilovati ila o'tkazilgan vaqtda doimo baraka bo'ladi.
Ulug imom, mashriqning shayxi, o'zi yashagan asrdagi hadisi shariflarni jamlagan hofizlarning sayyidi, fiqh, hifz, sidq va zuhdu taqvoda mashhur bo'lgan alloma Ishoq ibn Rohuvayh rohmatullohi alayh bir beva ayolga uylangan ekanlar. U zotga: «Bir beva ayolga uylanishga sizni nima majbur qildi?» deyilsa, «Ayol kishiga uning kitoblariga uchun nikohlaniladi», deb javob beribdilar (تنكح المرأة لكتبها).
O'sha beva ayolning vafot qilgan eridan imom Shofeiy rohmatullohi alayhning kitoblari qolgan ekan (Siyari a'lomun-nubala, 10/70 – سير أعلام النبلاء 10/70).
Ammo bu borada muhim bir mulohazani esdan chiqarmaslik lozim. Yosh avlodni kitobxonlikka targ'ib qilar ekanmiz, faqat kitobning o'zi etarli emasligini, faqat kitobning o'zi ustoz bo'la olmasligini tushuntirib ketishimiz kerak.
Ibn Jamoa rohmatullohi alayh: «Eng katta balo sahifalar bilan shayx bo'lmoqdir», degan. Demak, odamlar faqat sahifalardan, kitoblarning o'zidangina ta'lim olishi katta balo ekan.
Bu borada Imom Shofeiy rohmatullohi alayhning ushbu so'zlarini keltirish mumkin:
من تفقه من بطون الكتب ضيع الأحكام
«Kimki faqat kitob o'qib faqih bo'lgan bo'lsa, hukmlarni zoye qilibdi» (تذكرة السامع والمتكلم 87).
Hulosa o'rnida imom G'azzoliy rohmatullohi alayhning «Ihyou ulumid-din» kitobida aytgan hikmatli so'zlarini keltirmoqchiman:
«Ilmni uni buzadigan, unga zarar etkazadigan narsalardan saqlamoq mol-dunyoni saqlamoqdan avloroqdir. Haqli bo'lmagan odamga ato berish zulmi haqli kishiga ato bermaslik zulmidan oz emas» (إحياء علوم الدين).
Ikrima rohmatullohi alayh: «Bu ilmning bahosi bor», dedilar. «Bahosi nima?» deyishgan edi, «Ilm uni go'zal tarzda ko'targan odamga beriladi, chunki u ilmni zoye qilmaydi», deb javob berdilar.
Bizga bularning barchasini ustozlargina o'rgatadilar. Islom dini ham shuncha asrlar osha ustoz-shogird an'anasi orqali, ustoz-shogirdlar silsilasi orqali davom etib kelmoqda.
Robbimiz taolodan jumla marhum ustozlarimizni mag'firat aylashini, hayot bo'lgan ustozlarimizni esa ofiyatda saqlashini so'rayman.
Shayx Sayyid Rahmatulloh Termiziy
Xalqaro media maydonida yo‘lga qo‘yilayotgan yangi hamkorliklar va ilmiy-madaniy loyihalar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro faoliyatini yangi bosqichga olib chiqmoqda. Yaqinda o‘tkazilgan “Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar” xalqaro mediaforumi doirasida boshlangan hamkorliklarning keyingi bosqichi sifatida Parij shahridagi YUNЕSKO Bosh qarorgohida maxsus taqdimot, xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya va ko‘rgazma o‘tkazish rejalashtirilgan. Mazkur loyihalarning natijalari va ularga tayyorgarlik jarayoni O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi Ilmiy kengashining navbatdagi yig‘ilishida muhokama qilindi.
Yig‘ilishda Ilmiy kengash a’zolari, olim va tadqiqotchilar hamda tegishli yo‘nalishlar uchun mas’ul xodimlar ishtirok etdi.
Unda dastlab xalqaro mediaforumning natijalari tahlil qilindi. Qayd etilganidek, mazkur forum Markazning xalqaro axborot va ilmiy maydondagi faoliyatini kengroq namoyish etish, xorijiy jurnalistlar, media ekspertlar, olim va tadqiqotchilar bilan yangi professional aloqalarni yo‘lga qo‘yish uchun muhim muloqot maydoni bo‘ldi.
Forum davomida Markazning ilmiy-tadqiqot salohiyati, O‘zbekiston hududida shakllangan islomiy ilm-fan va madaniyat merosi, shuningdek, ushbu merosni zamonaviy media vositalari orqali xalqaro auditoriyaga yetkazish imkoniyatlari yuzasidan fikr almashildi. Xorijiy OAV vakillarining Markaz faoliyatiga bildirgan qiziqishi hamda o‘zaro muloqotlar kelgusidagi hamkorliklar uchun yangi imkoniyatlarni shakllantirgani ta’kidlandi.
Shu munosabat bilan forum doirasida yo‘lga qo‘yilgan aloqalarni izchil davom ettirish, xalqaro va mahalliy ommaviy axborot vositalari bilan tizimli hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, Markazning ilmiy loyihalari va tadqiqotlarini xalqaro auditoriyaga kengroq yetkazish bo‘yicha kelgusidagi vazifalar belgilab olindi.
Ilmiy kengash yig‘ilishida Markazning xalqaro ilmiy-madaniy hamkorligini yangi bosqichga olib chiqishga qaratilgan istiqbolli loyihalardan biri — Parij shahridagi YUNЕSKO Bosh qarorgohida o‘tkazilishi rejalashtirilayotgan maxsus taqdimot, xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya va ko‘rgazma loyihasiga tayyorgarlik masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Mazkur tadbirlar orqali Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan bunyod etilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ilmiy-tadqiqot faoliyati, mamlakat hududida shakllangan ilm-fan, ma’rifat, madaniyat va tarixiy merosning jahon sivilizatsiyasi taraqqiyotidagi o‘rnini xalqaro ilmiy jamoatchilikka kengroq tanitish maqsad qilingan.
Ayni paytda loyiha doirasida xalqaro olim va tadqiqotchilarni tadbirlarga jalb etish, ilmiy muassasalar, xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, taqdimot va konferensiya dasturini shakllantirish, shuningdek, ko‘rgazma ekspozitsiyalarini ilmiy va mazmun jihatdan tayyorlash bo‘yicha ishlar olib borilmoqda.
Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi direktori Komiljon Shermuhammedov Parijdagi tadbirlarga tayyorgarlik jarayoni haqida ma’lumot berdi:
“Fransiyadan 50 ga yaqin olim va tadqiqotchiga taklifnomalar yuborilgan. Shuningdek, boshqa xalqaro tashkilotlar va ilmiy muassasalar vakillarini jalb etish bo‘yicha ham tegishli ishlar amalga oshirilmoqda.
Tadbirning yana bir muhim qismi — YUNЕSKO Bosh qarorgohida tashkil etiladigan ko‘rgazma loyihasi. Besh ekspozitsiyadan iborat ko‘rgazma orqali O‘zbekiston hududida shakllangan ilm-fan, madaniyat va tarixiy merosning muhim jihatlarini xalqaro jamoatchilikka namoyish etish rejalashtirilgan. Ko‘rgazma uchun 35 ta muhim artefakt va 200 ga yaqin qadimiy kitob, shuningdek, tarixiy obidalar maketlarini taqdim etish bo‘yicha ishlar olib borilmoqda”.
Ilmiy kengash a’zolari tomonidan mazkur loyihalarning mazmun-mohiyati, ilmiy asoslanganligi va ularni xalqaro auditoriyaga taqdim etish usullari yuzasidan ham fikr almashildi.
Xususan, ko‘rgazma ekspozitsiyalarini shakllantirishda tarixiy manbalarning ilmiy qiymati, artefaktlarning tarixiy ahamiyati va ularning O‘zbekiston hududidagi islom sivilizatsiyasi taraqqiyoti bilan bog‘liq jihatlarini aniq va ishonchli ma’lumotlar asosida yoritish muhimligi qayd etildi.
Shuningdek, xalqaro auditoriyaga taqdim etiladigan materiallarda O‘zbekiston zaminida yuzaga kelgan ilmiy maktablar, buyuk allomalarning jahon ilm-fani va madaniyati rivojiga qo‘shgan hissasi hamda bugungi kunda ushbu ilmiy-ma’rifiy merosni o‘rganish va ommalashtirish borasida amalga oshirilayotgan ishlar keng qamrab olinishi zarurligi ta’kidlandi.
Yig‘ilish yakunida xalqaro mediaforumda erishilgan natijalarni amaliy loyihalar bilan davom ettirish, xorijiy OAV va ilmiy muassasalar bilan hamkorlikni yanada kengaytirish, Parij shahridagi YUNЕSKO Bosh qarorgohida o‘tkazilishi rejalashtirilgan tadbirlarga tayyorgarlik ishlarini yuqori saviyada tashkil etish hamda Markazning ilmiy-tadqiqot faoliyati va O‘zbekistonning boy islomiy ilmiy-madaniy merosini xalqaro miqyosda keng targ‘ib qilish bo‘yicha tegishli vazifalar belgilab olindi.
iccu.uz