Eng go'zal g'azal sharhi:
ne o'tkarmakdurur
Madfaning ayvonig'a
ko'k gunbazidin irtifo'.
“Maskaning, oxir-oqibat borar manziling tuproqdir. Shundoq ekan, dafngohing, ya'ni qabring ayvoniga ko'k gumbazdan baland bino ko'targaning – yuksak maqbara qurganing nimasi? Buning nima nafi bor?”
Nuh surasi 17–18-oyatlarida aytiladi (ma'nosi): “Alloh, nabotot kabi, sizlarni erdan undirib chiqardi. So'ngra sizlarni yana unga qaytarur va yana (mahshar kuni qabrlardan tiriltirib) chiqarur”.
IZOH. “Alloh, nabotot kabi, sizlarni erdan undirib chiqardi”, ya'ni: «Otangiz Odam alayhissalomni tuproqdan yaratdi» (Jalolayn tafsiri). Oyatlarda kelganidek, qabrdan tirilib chiqishlar oxiratdagi tirilishdir.
* * *
“Tazkiratul-avliyo” kitobidan: “Naqldirki, Hasan Basriy hazratlari bir gal bir janozaga bordi. Mayyitni dafn qilganlaridan keyin Hasan mozor boshida o'tirib, shu qadar yig'ladiki, tuproq loy bo'ldi. So'ngra dedi: «Ey insonlar! Ishning avali ham, oxiri ham lahaddir! Qarangiz, dunyo manzilining oxiri qabrdir, oxirat manzilining boshi ham qabrdir. Zero (aytilgandir)ki: «Qabr – oxirat manzillaridan bir manzildir». Oxiri shu lahad bo'lgan dunyoda qanday shod bo'lib kezarsizlar?! Nechun avali shu lahad bo'lgan olamdan qo'rqmassizlar?! Modomiki, sizlarning avvalu oxirlaringiz shu mozor ekan, ey g'aflat ahli, avvalgi va oxirgi manzil uchun hozirlik ko'ringiz!»
Mirzo Kenjabek,
“Navoiy muhabbati”
kitobidan.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam musulmonlarni uy va hovlilarni ozoda tutishga, chiqindi va axlatlarni to‘plab qo‘ymaslikka chaqirganlar. U zot alayhissalom bunday deganlar: “Albatta, Alloh xushholdir, xushhollikni suyadir. Ozodadir, ozodalikni suyadir. Karamlidir, karamni suyadir. Saxiydir, saxiylikni suyadir. Shunday ekan, hovlilaringizni ozoda tuting! Yahudiylarga o‘xshamang!” (Imom Termiziy rivoyati).
Uyda axlat to‘plab qo‘yish nafaqat diniy, balki tibbiy va psixologik jihatdan ham katta zararlarga ega. Chiqindilarni o‘z vaqtida olib chiqib tashlamaslik uy muhiti va inson salomatligiga jiddiy xavf tug‘diradi.
To‘plangan axlat suvaraklar, pashshalar, sichqon va kalamushlarni o‘ziga tortadi. Ular vabo, tif va dizenteriya kabi xavfli infeksiyalarni tashiydi.
Oziq-ovqat qoldiqlari tez chiriydi. Natijada havoda ko‘zga ko‘rinmas zamburug‘ sporalari ko‘payib, allergiya va astmani qo‘zg‘atadi.
Chirish jarayonida ammiak va vodorod sulfid kabi gazlar ajraladi. Bu gazlar bosh og‘rig‘i, ko‘ngil aynishi va nafas qisishiga sabab bo‘ladi.
Betartib va axlat to‘la uyda yashash inson miyasini toliqtiradi. Bu doimiy stress, asabiylik va surunkali charchoqni keltirib chiqaradi.
Ifloslangan havo va tartibsizlik odamning ish qobiliyatini pasaytiradi. Diqqatni bir joyga jamlash qiyinlashadi.
Davron NURMUHAMMAD