Ba'zi toifalar Ahli sunna val jamoaning ikki buyuk maktabi Ash'ariy va Moturidiylarni «jahmiy» yoki «mu'attila» deb atashadi. Bunday gap-so'zlar ko'pincha Mushabbihalar tomonidan aytiladi. Aslida, Ash'ariy-Moturidiy, Jahmiy va Mushabbihalar o'rtasidagi farq qanday? Quyida bundan xabardor bo'lamiz:
1) Jahmiylar - Alloh taoloning ilm, iroda va shu kabi sifatlarini bekor, deb aytadigan toifa. Jahmiylar Alloh taoloning sifatlarini ketkazish bilan tanilgan. Shuning uchun ham ular "Mu'attila" nomini olgan. Ularning bu gaplari botil va bekordir. Qur'oni karim va sunnati nabaviyda Alloh taoloning ism va sifatlarining bayoni kelgan. Alloh subhanahu va taolo bundan pok Zotdir!
2) Mushabbihalar - Alloh taoloning sifatlarini bor, deyishadi. Biroq, u sifatlarni hissiy ma'noga burishadi va Alloh azza va jallani yaratgan narsalariga o'xshatishadi. Ularning nazdida U jism, chegaralangan, Arshga tegib turadi va shu kabi gap-so'zlarni ko'paytirishadi. Alloh taolo bularning barchasidan oliy va pok Zotdir!
3) Ash'ariy-Moturidiylar - Alloh taoloning sifatlarini bor, deyishadi. Bu bilan mu'ttilachi Jahmiylarga xilof qilishadi. Shuningdek, bu sifatlardan ilk zehnga keladigan hissiy ma'nolarni daf qilishadi. Bu bilan esa Mushabbihalarga xilof qilishadi!
Ahli sunna val jamoaning ikki Ash'ariy va Moturidiy maktablari mana shunday vasatiylik yo'lini tanlaganlar. Bunda ularning asoslari Qur'oni karim va sunnati nabaviydir!
___________
* Ta'til so'zining ma'nosi "ketkazish", "bekor qilish" bo'lib, istilohda Alloh taolodan sifatlarini ketkazish va bekor qilish ma'nolarida ishlatiladi. Tarixda bu bilan eng ko'p Jahmiylar tanilgan.
* Tashbeh so'zining ma'nosi "o'xshatish" bo'lib, istilohda xuddi tamsil kabi Alloh taoloning Zoti va sifatlarini bandalarning sifatlariga o'xshatishdir. Bunday toifalar "Mushabbiha"lar, deb nomlanadi.
AQSH Davlat kotibining Janubiy va Markaziy Osiyo ishlari bo‘yicha yordamchisi Samir Pol Kapur O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif buyurdi, xabar bermoqda iccu.uz.
Islom sivilizatsiyasining ko‘p asrlik tarixi, uning ilm-fan, madaniyat va ma’rifat taraqqiyotiga qo‘shgan ulkan hissasi O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi ekspozitsiyalarida yaxlit va ta’sirchan tarzda namoyon etilgan. Tashrif davomida Samir Pol Kapur islomgacha bo‘lgan davr sivilizatsiyalaridan tortib, Yangi O‘zbekiston davriga qadar bo‘lgan tarixiy jarayonlarni aks ettiruvchi galereyalar, buyuk allomalarning ilmiy-ma’rifiy merosi, noyob qo‘lyozmalar, muqaddas yodgorliklar hamda zamonaviy raqamli texnologiyalar asosida yaratilgan interaktiv ekspozitsiyalar bilan yaqindan tanishdi.
Mehmon ekspozitsiyalarning mazmunan izchilligi va tarixiy jarayonlarni bir-biri bilan uzviy bog‘liq holda namoyon etish usuliga alohida e’tibor qaratdi. Uning qayd etishicha, bu yerda muzey eksponatlari orqali o‘tmish haqida ma’lumot olish bilan cheklanib qolmay, tarixiy davrlar ruhini his qilish, ular o‘rtasidagi bog‘liqlikni anglash imkoni ham mavjud.
Samir Pol Kapur o‘z taassurotlarini quyidagicha ifodaladi:
«Bu muhtasham maskan. Islom tarixi va madaniyatining asrlar davomidagi taraqqiyoti bilan yaqindan tanishish men uchun unutilmas tajriba bo‘ldi. Bu yerda tarixni shunchaki kitob sahifalari orqali emas, balki o‘z ko‘zingiz bilan ko‘rasiz, uni his qilasiz va go‘yo o‘sha davrlarning ichida bo‘lasiz. Shu bois ushbu noyob maskanni barpo etishga hissa qo‘shgan barcha insonlarga samimiy minnatdorchilik bildiraman.
Yoshlarga ham bu yerga kelishni albatta tavsiya qilaman. Chunki bu maskan nafaqat tarixni o‘rganish, balki o‘tmish bilan kelajak o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni anglash imkonini beradi. Men uchun eng esda qolarli lahzalardan biri Qur’oni karimga bag‘ishlangan golografik namoyish bo‘ldi. U menda katta taassurot va hayajon uyg‘otdi.
Menimcha, bu dargoh islom sivilizatsiyasining jahon tamadduniga qo‘shgan ulkan hissasini butun dunyoga namoyon etishga xizmat qiladi. Shuning uchun har bir inson bu yerga tashrif buyurib, ana shu boy va bebaho meros bilan shaxsan tanishishi lozim».
Pol Kapurning fikricha, Markazning ahamiyati uning tarixiy merosni namoyon etish bilangina cheklanmaydi. Ushbu maskan yosh avlod uchun o‘tmish saboqlarini anglash, ilm-fan va ma’rifatning sivilizatsiya taraqqiyotidagi o‘rnini his etish, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat ruhini shakllantirish uchun ham muhim ma’naviy-ma’rifiy maydon vazifasini o‘taydi.
Tashrif yakunida AQSH Davlat kotibining Janubiy va Markaziy Osiyo ishlari bo‘yicha yordamchisi Samir Pol Kapur Islom sivilizatsiyasi markazidan olgan taassurotlari yuksak ekanini qayd etib, ushbu maskan boy tarixiy merosni zamonaviy muzey texnologiyalari va ta’sirchan taqdimot usullari orqali jahon jamoatchiligiga yetkazishda muhim ahamiyat kasb etishini ta’kidladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati