Diyorimizda 130 dan ortiq millat va elat tinch-totuv, o'zaro hurmat-ehtirom bilan yashab kelmoqda. Ammo diniy qadriyatlarni erkinligidan g'arazli maqsadda foydalanuvchilar ham bor.
Missioner so'zi lotin tilidagi “mission” so'zidan olingan bo'lib, “yuborish”, “vazifa topshirish”, missioner esa “vazifasini bajaruvchi” degan ma'noni bildiradi. “World Book” (Jahon kitobi) entsiklopediyasida esa “Missioner – biror diniy guruh tomonidan boshqalarni o'z diniga targ'ib qilish va kiritish uchun yuborilgan kishi”, degan fikr qayd etilgan. Bu ma'lumotlardan kelib chiqib xulosa o'rnida shuni aytish mumkinki, missionerlik – bir dinga e'tiqod qiluvchi xalqlar orasida boshqa bir dinni targ'ib qilishni anglatadi.
Nasroniylik (xristianlik)da turli sektalar borligi butun dunyoda katta muammoga aylangan. Ma'lumotlarga ko'ra, o'tgan asrning oxirlarida rivojlangan mamlakatlarda mazkur dinning 1500 dan 5000 gacha turli yo'nalishlari bo'lgan. Lekin aholi ularni qabul qilmaganliklari uchun ko'p yo'nalishlari yo'qolib hozirda ayrim mamlakatlarida 170 ga yaqin sekta va ularning 800 ta shaxobchasi mavjud ekan.
Aslida Hristian dinida Pravoslavlik (ruscha-chin e'tiqod) -1054 yilda xristianlikning bo'linishi natijasida tashkil topgan.
Katoliklik (yunoncha-butun jahon) -1054 yilda xristianlikning bo'linishi natijasida tashkil topgan.
Protestantlik (lotincha-norozi bo'lish, kelishmaslik) o'rta asrlarda katoliklikdan ajralib tashkil topgach, uning o'zida turli oqimlar ko'paydi.
Ba'zi kishilar sektalar va ularga da'vat qilayotgan “Missioner”larning nima zarari bor, deyishlari mumkin. Shu jihatga e'tibor berish lozim.
Birinchidan, missionerlik bilan ma'lum bir din kirib keladi. U bilan birga o'zgacha dunyo qarash, urf – odat ham yoyila boshlaydi. Bu esa odamlar o'rtasida diniy, e'tiqodiy, g'oyaviy, fikriy bo'linish va qarama – qarshiliklarni vujudga keltiradi.
Ikkinchidan, “da'vat”lari bilan bir dinni ikkinchi dindan ustun qo'yish, o'z dindoshlariga yaxshi munosabatu, boshqa dindagilarga yomon munosabat paydo bo'ladi. Bu esa oila, qavm – qarindoshchilik hamda jamiyat birdamligiga salbiy ta'sir ko'rsatib, odamlarning oilasida, jamiyatdagi muammolarni hal qilishda, iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy sohalarda ham mojarolar bo'lishiga olib keladi.
Uchinchidan, missionerlarni makriga tushib ularning 'zolariga aylanib qolishlari, ularning buyruqlari, ko'rsatmalariga so'zsiz itoat qilishlari natijasida qabih ishlarga ham qo'l uriladi. Umuman olganda, bu uslub egalari o'z muammolari bilan kishilarni mashg'ul qildirib, mamlakatning boshqa muhim vazifalaridan aholini chalg'itishni maqsad qilib qo'ygan.
Missionerlar mamlakatimizga til, komp'yuter o'rgatish, turli – tuman o'quv markazlari yoki har xil xayriya ishlari olib boruvchi nodavlat tashkilotlari qiyofasida kirib kelishga intiladi.
Sanab o'tilgan omillarning o'ziyoq bunday sektalar va ularning da'vatchilari jamiyat va davlatga katta xavf va zarar keltirayotganini ma'lum qiladi.
Missionerlar o'z da'vatlarida o'z dini bilan ularning dini o'rtasidagi o'xshashliklarga to'xtaladi. Masalan, Iso payg'ambar Islomda ham payg'ambar sifatida tan olinadi, deydi. So'ng Iso alayhissalomning buyukligi, Qur'onning bir nechta oyatlarida zikr etilganligini aytib, Injildagi misollar bilan boyitadi. Bundan tashqari missionerlar o'zlarini kitoblarida ayrim Qur'oni karim oyatlarini ham keltirib, maqsadlari yo'lida xizmat qildirmoqchi bo'ladi. Bu holatni o'zbek tilida chop qilingan kitoblarda ham kuzatish mumkin. Missionerlarni bu qilmishlari ikki yuzlamachi ekanliklarini ko'rsatadi.
Qur'onning bir – necha oyatini xaq deb bilishsa, nega islomni qabul qilishmaydi yoki unga hujum qilishdan o'zlarini tiyishmaydi? Holbuki ular Qur'onni inkor etadilar. Unda nega Qur'onga suyanadilar, degan savol tug'iladi. Va bunga javob bitta – bu ularning qilmishlari makrdan boshqa narsa emasligi, ya'ni zohiriy amallari bilan asl maqsadlari bir emasligiga dalolatdir.
Ularning xarakatlari tagida ertangi kunga mo'ljallangan katta siyosiy nayranglar yotibdi. Bu nayranglar ortida qanday qora maqsadlar yashiringan? Mamlakatimizning asosiy aholisi islom diniga mansub bo'lib, deyarli 1500 yildan beri ajdodlarimiz musulmon bo'lib kelgan. Bugungi avlod ham butun hayoti davomida shu dinga e'tiqod qiladi. Urf – odati, ma'naviy tarixi bir xil xalqimizning yuragini parchalash, zaiflashtirish, parokanda qilish, mamlakatni doimiy nizo maydoniga aylantirib, uni hal qilishda o'zlariga muhtoj qilib qo'yish – mana ular ko'zlagan asl maqsad! Sekta da'vatchilarning ortlarida turganlar ularni mablag' bilan ta'minlash, bu diyorlarni madaniy va ma'naviy istilo qilish va o'zlari mustahkam o'rnashib olish uchun o'z makrlariga ilinganlardan foydalanadi.
Bunga tarix va tajriba guvoh. Missionerlar ayrim hududlarga alohida ahamiyat berib, u erlarda o'zlariga ergashganlar sonini ko'paytiradilar. Natijada u erlarda xalq orasida notinchliklar paydo bo'ladi. Homiylar ularni qo'llab-quvvatlashadi, oqibatda mamlakatni parchalashgacha olib boradi. Bunga misol: Sharqiy Timor o'lkasi aholisini “xristian”lashtirgandan keyin bu o'lkalarda to'polonlar paydo bo'ldi, butun g'arb olami oyoqqa turdi va Sharqiy Timorni Indoneziyadan ajratib oldi.
Missionerlarning makriga tushib qolish oson, ammo ulardan xalos bo'lish nihoyatda qiyin. Bugungi g'oyalar kurashi davrida doimo hushyor bo'lish zamonning talabidir. Shuning uchun har bir ota-ona, murabbiy, xususan imom xatiblar qolaversa, vatanga muhabbati bo'lgan fuqaro ham eng avvalo o'zi, so'ng farzandi va yoshlarni missionerlarni makri va nayrangidan ogoh qilib, ularning zararli oqibatlaridan saqlashi lozimdir.
Murabbiy yosh avlodga tarbiya berayotganida missionerlarning da'vatini qabul qilgan musulmon kofirga aylanib qolishligini alohida tushuntirishi shartdir. Bundan tashqari yoshlarni missionerlarning arzimagan yordamlariga, jumladan ishlatilgan liboslar va muddati o'tgan dorilar hamda bo'tqa va supdan iborat bo'lgan eguliklarga imonini sotmaslikni tushuntirish kerak. Aks holda, Alloh saqlasin, imonini sotgan kishi vatanini ham sotadi.
Bir kishining noto'g'ri yo'ldan qaytarib, to'g'ri yo'lni topishga sabab bo'lish bizga dunyo va undagi barcha narsalaridan yaxshi ekanligini esdan chiqarmaylik.
Aminjon Ismoilov,
Sirdaryo tumani bosh imomi
O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining 35 yilligi - xalqimiz tarixidagi eng muhim va qadrli sanalardan biri. 1991 yilda O‘zbekistonning mustaqil davlat sifatida dunyoga tanilishi xalqimizga o‘z taqdirini o‘zi belgilash, milliy qadriyatlarini tiklash va mamlakatni o‘z taraqqiyot yo‘lidan olib borish imkonini berdi. O‘tgan yillar davomida mamlakatimizda keng ko‘lamli o‘zgarishlar ro‘y berib, bugun Yangi O‘zbekistonni barpo etish yo‘lida izchil islohotlar olib borilmoqda.
Mustaqillik yillarida milliy va diniy qadriyatlarimizni tiklashga alohida e’tibor berildi. Ayniqsa, so‘nggi yillarda diniy-ma’rifiy sohadagi islohotlar yangi bosqichga ko‘tarildi. Fuqarolarning vijdon erkinligini ta’minlash, diniy ta’lim olish uchun shart-sharoitlar yaratish, diniy muassasalar faoliyatini rivojlantirish va jamiyatda diniy bag‘rikenglikni mustahkamlash bo‘yicha muhim ishlar amalga oshirilmoqda.
Bugun O‘zbekistonda islom dinining asl mohiyatini, uning ilm-ma’rifatga, insonparvarlikka, mehr-oqibat va tinchlikka da’vat etadigan ezgu ta’limotlarini o‘rganishga katta ahamiyat berilmoqda. Diniy ta’lim muassasalari faoliyati takomillashtirilib, diniy kadrlar tayyorlash va ularning kasbiy bilimini oshirish uchun yangi imkoniyatlar yaratilmoqda.
Yurtimizda islom dini rivojiga ulkan hissa qo‘shgan mashhur allomalarning ilmiy merosini o‘rganish ham ustuvor yo‘nalishlardan biriga aylandi. Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy, Burhoniddin Marg‘inoniy kabi buyuk allomalar asarlarini chuqur o‘rganish, ularning ilmiy merosini yosh avlodga yetkazish va xalqaro miqyosda keng targ‘ib etish bo‘yicha ko‘plab chora-tadbirlar amalga oshirilayotir. Bu ishlar xalqimizning milliy g‘ururini yuksaltirish bilan birga, yoshlarni ilm-fanga, ma’naviy kamolotga intilishga qiziqtiradi.
Diniy sohadagi islohotlarning yana bir muhim yo‘nalishi - diniy bag‘rikenglik va konfessiyalararo totuvlikni ta’minlashdir. O‘zbekiston ko‘p millatli va ko‘p konfessiyali davlat sifatida turli din vakillarining totuv va osoyishta hayot kechirishi uchun zarur sharoitlarni yaratmoqda. O‘zaro hurmat, sabr-toqat va totuvlik - yurtimiz tinchligi va barqarorligining muhim kafolatlaridir.
Bugungi global axborot almashinuvi davrida yosh avlodni diniy radikalizm, ekstremizm va boshqa yot g‘oyalar ta’siridan himoya qilish masalasi ham dolzarb ahamiyatga ega. Shu munosabat bilan mamlakatimizda "Jaholatga qarshi ma’rifat" tamoyili asosida keng ko‘lamli ma’rifiy ishlar olib borilmoqda. Yoshlarga diniy bilimlarni to‘g‘ri va ilmiy asosda o‘rgatish, ularda milliy qadriyatlarga hurmat, Vatanga muhabbat va boshqa xalqlarga hurmat tuyg‘ularini shakllantirish - bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir.
Mustaqillikning 35 yilligi - bu bosib o‘tgan yo‘limizga nazar tashlab, erishgan yutuqlarimizni baholab, kelajakka yangi maqsadlar bilan qadam tashlaydigan qutlug‘ sanadir. Mustaqilligimiz tufayli bugungi kunga kelib yurtimizda 2160 dan ziyod masjid, 14 ta islom ta’lim muassasasi (4 ta oliy va 10 ta o‘rta maxsus) va 5 ta ilmiy-tadqiqot markazi faoliyat ko‘rsatmoqda. Shuningdek, O‘zbekistonning 18 yoshdan yuqori bo‘lgan fuqarolari uchun Qur’oni karimni sifatli o‘qishni o‘rgatadigan o‘ttizta o‘quv kurslari ochildi. Ushbu kurslarda 100 mingdan ziyod fuqarolarimiz ta’lim olmoqda. Yana bu yil ochilgan Toshkentdagi "Islom sivilizatsiyasi markazi," Samarqanddagi "Imom Buxoriy majmuasi" nafaqat O‘zbekiston musulmonlari, balki butun ummat uchun katta ne’mat bo‘ldi. Joriy yil 2026 yil Ramazon oyida xayriya tadbirlarini o‘tkazish uchun 1 trillion so‘mdan ortiq mablag‘ ajratildi. Buning sababidan necha ming xonadonga quvonch kirib bordi. Yana "Muborak Qurbon hayiti" munosabati bilan xayriya tadbirlarini o‘tkazish uchun yana qaror chiqarilib, 700 milliard so‘mga yaqin mablag‘ ajratildi.
Diniy-ma’rifiy sohada amalga oshirilayotgan bunday islohotlar jamiyatning ma’naviy jihatdan rivojlanishiga, milliy va diniy qadriyatlarimizning saqlanishiga hamda yosh avlodning yetuk inson bo‘lib shakllanishiga samarali xizmat qilmoqda.
Mustaqillik - xalqimizga o‘z tili, tarixi, madaniyati, milliy va diniy qadriyatlarini erkin o‘rganish va rivojlantirish uchun berilgan buyuk imkoniyat. Shu bois mustaqillikni qadrlash, yurtimizdagi tinchlik va asrash, islohotlarni qo‘llab-quvvatlash va Vatan taraqqiyotiga o‘z hissamizni qo‘shish - barchamizning umumiy burchimizdir.
Mustaqilligimizning 35 yilligi xalqimizga yangi zafarlar, tinchlik, farovonlik va ma’naviy yuksalish olib kelsin! Yangi O‘zbekiston taraqqiyoti, xalqimiz birligi va yurtimizdagi tinchlik abadiy davom etsin!
Barchangizga O‘zbekiston Respublikasi Davlat Mustaqillik bayrami bilan tabriklaymiz!
Bahromiddin Razov,
Qoraqalpog‘iston musulmonlari qoziyoti qozisi
"Erkin Qoraqalpog‘iston" gazetasi 2026 yil 90-sonidan olingan
***
G‘ӘRЕZSIZLIK – DINIY-MӘRIPIY RAO‘AJLANЫO‘ HӘM MӘNAO‘IY JЕTILISIO‘DIҢ PUNDAMЕNTI
Өzbekstan Respublikasi mәmleketlik g‘әrezsizliginiң 35 jillig‘i – xalqimizdiң tariyxindag‘i yeң әhmiyetli hәm qәdirli sәnelerdiң biri. 1991-jili Өzbekstanniң g‘әrezsiz mәmleket bolip dүnyag‘a tanilio‘i xalqimizg‘a өz tag‘dirin өzi belgileo‘, milliy qәdiriyatlarin qayta tikleo‘ hәm mәmleketti өz rao‘ajlanio‘ joli menen alip bario‘ imkaniyatin berdi. Өtken jillar dao‘aminda mәmleketimizde keң kөlemli өzgerisler jүzege asip, bүgin Jaңa Өzbekstandi qurio‘ jolinda izbe-iz reformalar alip barilip atir.
G‘әrezsizlik jillarinda milliy hәm diniy qәdiriyatlarimizdi qayta tikleo‘ge ayriqsha itibar berildi. Әsirese, soңg‘i jillarda diniy-mәripiy tarao‘dag‘i reformalar jaңa basqishqa kөterildi. Puqaralardiң hүjdan yerkinligin tәmiyinleo‘, diniy bilim alio‘ ushin shәrayatlar jaratio‘, diniy mәkemelerdiң xizmetin rao‘ajlandirio‘ hәm jәmiyette diniy keңpeyillikti bekkemleo‘ boyinsha әhmiyetli jumislar әmelge asirilip atir.
Bүgin Өzbekstanda islam dininiң haqiyqiy mәnisin, oniң ilim-bilimge, adamgershilikke, mehir-aqibetke hәm tinishliqqa shaqiratug‘in iygi tәlimatlarin үyrenio‘ge үlken әhmiyet berilip atir. Diniy bilim berio‘ mәkemeleriniң xizmeti jetilistirilip, diniy kadrlardi tayarlao‘ hәm olardiң kәsiplik bilimin arttirio‘ ushin jaңa imkaniyatlar jaratilip atir.
Yelimizde islam dininiң rao‘ajlanio‘ina үlken үles qosqan ataqli alimlardiң ilimiy miyrasin үyrenio‘ de basli bag‘darlardiң birine aylandi. Imam Buxariy, Imam Termiziy, Imam Maturidiy, Burhaniddin Marg‘inaniy siyaqli ulli alimlardiң shig‘armalarin tereң үyrenio‘, olardiң ilimiy miyrasin jas әo‘ladqa jetkerio‘ hәm xaliq araliq dәrejede keңnen tanitio‘ boyinsha kөplegen ilajlar әmelge asirilip atir. Bul jumislar xalqimizdiң milliy maqtanishin arttirio‘ menen birge, jaslardi ilim-bilimge hәm mәnao‘iy kәmilikke umtilio‘g‘a qiziqtiradi.
Diniy tarao‘dag‘i reformalardiң jәne bir әhmiyetli bag‘dari – diniy keңpeyillik hәm konfessiyalar araliq tatio‘liqti tәmiyinleo‘ bolip tabiladi. Өzbekstan kөp milletli hәm kөp konfessiyali mәmleket sipatinda tүrli din o‘әkilleriniң tatio‘ hәm tinish turmis keshirio‘i ushin zәrүrli sharayatlardi jaratip atir. Өz-ara hүrmet, sabirliliq hәm tatio‘liq – yelimizdiң tinishlig‘i hәm turaqlilig‘iniң әhmiyetli kepillikleri bolip tabiladi.
Bүgingi global xabar almasio‘ dәo‘irinde jas әo‘ladti diniy radikalizm, ekstremizm hәm basqa da jat ideyalardiң tәsirinen qorg‘ao‘ mәselesi de ayriqsha әhmiyetke iye. Usig‘an baylanisli mәmleketimizde «Jәhәlatqa qarsi mәrifat» prinsipi tiykarinda keң kөlemli ag‘artio‘shiliq jumislari alip barilip atir. Jaslarg‘a diniy bilimlerdi duris hәm ilimiy tiykarda үyretio‘, olarda milliy qәdiriyatlarg‘a hүrmet, O‘atang‘a sүyispenshilik hәm basqa xaliqlarg‘a hүrmet sezimlerin qәliplestirio‘ – bүgingi kүnniң әhmiyetli o‘aziypalarinan biri.
G‘әrezsizliktiң 35 jillig‘i – bul өtken jolimizg‘a kөz juo‘irtip, jetiskenliklerimizdi bahalap, keleshekke jaңa maqsetler menen qәdem taslaytug‘in qutli sәne bolip tabiladi. G‘әrezsizligimiz sebepli bүgingi kүnge kelip yelimizde 2160tan aslam meshit, 14 islam tәlim orinlari (4 joqari hәm 10 orta arnao‘li) hәm 5 ilimiy-izzertleo‘ oraylari jumis alip barip atir. Jәne Өzbekstanniң 18 jastan joqari bolg‘an puqaralari ushin Qurani kәriymdi sapali oqio‘di үyretetug‘in otiz oqio‘ kurslari ashildi. Bul kurslarda 100 miңnan aslam puqaralarimiz tәlim alip atir. Jәne biyil ashilg‘an Tashkenttegi «Islam sivilizatsiya orayi», Samarqanddag‘i «Imam Buxariy kompleksi» tek g‘ana Өzbekstan musilmanlari ushin yemes, pүtkil үmmet ushin үlken ne’mat boldi. Biyilg‘i 2026-jilg‘i Ramazan ayinda qayirxomliq ilajlarin өtkerio‘ ushin 1 trillion artiq qarji ajiratildi. Buniң sebebinen neshshe miң shaңaraqqa quo‘anish kirip bardi. Jәne «Mүbәrek Qurban hayiti» mүnәsibeti menen qayirxomliq ilәjlarin өtkerio‘ ushin jәne qarar shig‘arildi hәm 700 milliard so‘mg‘a jaqin qarji ajiratildi.
Diniy-mәripiy tarao‘da әmelge asirilip atirg‘an bunday reformalar jәmiyettiң mәnao‘iy tәrepten rao‘ajlanio‘ina, milliy hәm diniy qәdiriyatlarimizdiң saqlanio‘ina hәm jas әo‘ladtiң jetik insan bolip qәliplesio‘ine nәtiyjeli xizmet yetip atir.
G‘әrezsizlik — xalqimizg‘a өz tilin, tariyxin, mәdeniyatin, milliy hәm diniy qәdiriyatlarin yerkin үyrenio‘ hәm rao‘ajlandirio‘ ushin berilgen ulli mүmkinshilik. Sol sebepli g‘әrezsizlikti qәdirleo‘, yelimizdegi tinishliq hәm tatio‘liqti saqlao‘, reformalardi qollap-quo‘atlao‘ hәm O‘atan rao‘ajlanio‘ina өz үlesimizdi qosio‘ — bәrshemizdiң birgeliktegi o‘aziypamiz.
G‘әrezsizligimizdiң 35 jillig‘i xalqimizg‘a jaңa jeңisler, tinishliq, pәrao‘anliq hәm mәnao‘iy ilgerileo‘ alip kelsin! Jaңa Өzbekstanniң rao‘ajlanio‘i, xalqimizdiң birligi hәm yelimizdegi tinishliq mәңgi dao‘am yetsin!
Bәrshege Өzbekstan Respublikasi Mәmleketlik G‘әrezsizlik bayrami menen qutli-mүbәrek bolg‘ay…
Baxramaddin Razov, Qaraqalpaqstan musilmanlari qaziyati qazisi