Sayt test holatida ishlamoqda!
01 Aprel, 2026   |   12 Shavvol, 1447

Toshkent shahri
Tong
04:47
Quyosh
06:07
Peshin
12:32
Asr
16:56
Shom
18:52
Xufton
20:06
Bismillah
01 Aprel, 2026, 12 Shavvol, 1447

“Bilmayman” deya olish ham ilmdir (davomi)

15.01.2021   2775   4 min.
“Bilmayman” deya olish ham ilmdir (davomi)

avvalgi qismi

Imom Buxoriy Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilgan hadisda Rasululloh solallohu alayhi vasallam: “Qachonki omonatlar zoye bo'lsa qiyomatni kutaver”, dedilar. U: “Yo Rasululloh, uning zoye bo'lishi qanday?” dedi. “Qachonki ishlar o'z ahlidan boshqaga o'tkazilsa, qiyomatni kutaver”, dedilar.

Bundan Qur'on, hadis, fatvo kabilar juda katta omonat ekanini hamda bu muborak omonatlarni zoye qilish Qiyomatning alomatlaridan ekanini bilishimiz lozim. Shu bilan birga bu omonatlardan kimningdir yoki muayyan bir siyosiy toifaning manfaatlari yo'lida fodalanish ham katta hiyonat va omonatni zoye qilishdir.

Muhammad Shayboniy rahmatullohi alayh: “Hadisni fiqhsiz amaliyotga qo'llab bo'lmaydi, fiqh ham hadisga asoslanmay mavjud bo'lmaydi”, deydilar.

Imom Shotibiy rahmatullohi alayh esa: “Albatta, dinda shiddat va chuqur ketish halokatdir. Chunki fatvo so'rovchini mashaqqat va tanglik tarafiga olib borilsa, unga din yomon ko'rinadi va oxirat yo'liga yurishdan kesilib qoladi”, deydilar.

Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhu “Ilm uchtadir: gapiruvchi Kitob (ya'ni Qur'on), Sunnat (sobit hadis) va “bilmayman” deganlar.

E'tibor qiladigan bo'lsak, Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhudek Alloh taoloning Kitobini va Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sunnatlarini juda yaxshi biladigan zot, o'z o'rnida bilmagan narsalarini darhol tan olib «bilmayman», deyish bilan faxrlanar edi.

U kishi “Bilmayman”ni ilmning uchdan biri demoqdalar. Lekin hozirgi kunda ba'zi bir kimsalar kibr va odamlarning oldida go'yoki obro'si tushib qolishidan qo'rqib va “Men haqimda nima deb o'ylashadi”, degan xavotir bilan ilmsiz ravishda fatvo berishga jur'at qilishmoqda.

Ibn Asokir rahimahulloh Ali ibn Abu Tolib roziyallohu anhudan rivoyat qilgan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Kim ilmsiz ravishda fatvo bersa, uni Osmon va Yer farishtalari la'natlashadi”, deganlar.

Demak, bundan anglashimiz lozimki, ilmsiz holda fatvo berish gunohi kabira – katta gunohlardan biridir.

Bugungi kunda ham o'tmishda bo'lgani kabi mujtahidlik martabasiga erishish mumkinligi to'g'risida turli fikrlar mavjud. Shunday bo'lsa-da, har qanday holatda ham biror bir masalaga hukm chiqarish zarur bo'lsa, avvalo mazhablar ta'limotiga tayanishimiz lozim bo'ladi. Agarda muayyan masalaning echimi ularning birortasida ham topilmasa, musulmonlarga osonlik va qulay sharoit yaratish nuqtai nazaridan muftiylar tomonidan fatvolar chiqarilishi vojib bo'ladi.

 

Davomi bor.

Manbalar asosida

Akmalxon Ahmedov tayyorladi

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Videolar

Imom Buxoriy merosi va majmuasida ma’naviyat mujassam (+video)

31.03.2026   3013   4 min.

Prezident tashrifidan so‘ng...

Hadisshunoslik ilmida ulug‘ darajaga ko‘tarilgan ajdodlarimiz merosi islom olamida hamisha qadrli sanaladi. Al-Buxoriy, Imom Muslim, Iso at-Termiziy va shu kabi boshqa ilm ahllarining ma’naviy va mantiqiy qarashlari zamonlar oshsa-da, yangi-yangi tadqiqotlarga asos bo‘lib kelmoqda. Shular ichidan “Hadis ilmida amir al-mo‘miniyn” degan sharafli nomga sazovor bo‘lgan Imom al-Buxoriy alohida e’tiborga molik olimdir.


Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan Samarqand viloyatining Payariq tumanida buyuk muhaddis bobomizning majmuasi u kishining islom olamida tutgan yuksak mavqei, salohiyatiga munosib tarzda qaytadan bunyod etildi. Ziyoratchilarga har tomonlama qulay sharoit yaratildi. 


Prezident Shavkat Mirziyoyev 19 mart kuni Imom Buxoriy majmuasiga tashrif buyurdi. Darhaqiqat, mazkur majmua chin ma’noda nafaqat Samarqandning, balki yangi O‘zbekistonning durdonasi bo‘lib qad rostladi.


– Imom Buxoriy majmuasi ilgari bir kunda 12 ming ziyoratchiga xizmat ko‘rsatgan bo‘lsa, hozir kuniga 65 ming nafar ziyoratchini qabul qilish quvvatiga ega, – dedi Imom Buxoriy majmuasi direktori Shahobiddin Arziqulov. – Maydoni 45 gektarni tashkil etuvchi majmuada 10 ming kishiga mo‘ljallangan ulkan masjid, ma’muriyat binosi, 154 ustunli, milliy uslubdagi muhtasham ayvon qurildi. Shuningdek, to‘rt yulduzli, uch yulduzli mehmonxonalar, oilaviy mehmon uylari hamda avtoturargoh barpo etildi. Mazkur obyektlar to‘liq kommunikatsiya tarmoqlari bilan ta’minlanib, hududida obodonlashtirish ishlari amalga oshirilgan.


Majmua tarkibida eng ilg‘or axborot texnologiyalari asosida 9 pavilondan iborat noyob innovatsion muzey barpo etildi. U islom olamida muhaddislar sultoni deya e’tirof etilgan Imom Buxoriyning hayoti va ilmiy merosi, islom ma’rifati rivojiga qo‘shgan hissasini namoyon etadi.


Darhaqiqat, islom tarixini, ma’rifatini yurtimizdan yetishib chiqqan buyuk olimu ulamolarning nomlarisiz tasavvur etib bo‘lmaydi. 


– Hadis ilmi haqida gap ketsa, avvalo zaminimizdan yetishib chiqqan ulamolar merosi yodimizga keladi, – dedi Imom Buxoriy jome masjidi imom noibi Muhammadshokir Nasriddinov. – Yoshligidan aql-idrokli, o‘tkir zehnli va ma’rifatga havasi kuchli bo‘lib, turli ilm-fanlarni zo‘r qiziqish bilan egallagan Imom Buxoriy hazratlari o‘n yoshidan boshlab o‘z yurtidagi turli rivoyatchilardan eshitgan hadislarni, shuningdek, Abdulloh ibn al-Muborak va Vakiy kabi olimlarning hadis to‘plamlarini mutolaa qilib, yodlagan, ustozi Shayx Dohiliy bilan hadis rivoyatchilari haqidagi qizg‘in bahslarda qatnashgan. 825 yili o‘n olti yashar al-Buxoriy onasi va akasi Ahmad bilan Hijozga yo‘l oladi. Makka va Madinani ziyorat qilib, o‘z bilimini yanada oshirish maqsadida o‘sha paytda ilm-fanning yirik markazlaridan hisoblangan Damashq, Qohira, Basra, Kufa, Bag‘dod kabi shaharlarda yashaydi. Hadis bilan bir qatorda fiqh ilmidan ham ta’lim oladi, yirik olimlar davrasida ilmiy bahslaru munozaralarda qatnashadi va dars ham beradi. Imom al-Buxoriy hayotining ko‘p qismi xorijiy ellarda, musofirchilikda o‘tadi. 


U zotning “Sahihi Buxoriy” kitobi dunyoda tan olingan eng mo‘tabar oltita hadis kitobining biridir. Alloma bobomiz 20 dan ortiq asar yozganlar. Ular to hanuz dinu diyonatimizni mustahkamlash yo‘lida islom ummatiga xizmat qilib kelmoqda. Imom Buxoriy ma’naviy merosi e’tiqodda ulkan ma’noni aks ettiradi.  Ul zotning buyuk izlanishlari, bilimi, kamoloti ziyoratchilar, jumladan, yoshlar uchun namuna bo‘lib kelmoqda. 


Davlatimiz rahbari ta’kidlaganlaridek, bu dargohni ziyorat qilib, uning ma’naviy muhitidan bahramand bo‘lgan inson, ayniqsa, yoshlar islom dinining asl ma’nosini anglab yetadi, to‘g‘ri yo‘ldan adashmaydi.

Abdulaziz RUSTAMOV, 

Yoqub MЕLIBOYEV (video),

 O‘zA

Videolavhalar