Insonlarga to'g'ri yo'lni aniq qilib ko'rsatib bergan Alloh taologa hamdu sanolar bo'lsin. “Kimga Alloh yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qilib qo'yadi” degan Payg'ambarimiz Sallallohu alayhi vasallamga durud va salovatlar bo'lsin.
Mazhab so'zi aslida arabcha “Zahaba” fe'li so'zidan olingan bo'lib yo'l, yo'nalish degan ma'noni bildiradi. Istilohda esa ahli sunnati val jamoaning to'rt imomlarining fiqhiy mazhablari tushuniladi.
Fiqhiy mazhablar 4 ga, aqidaviy mazhablar 2 ga bo'linadi. Bunda Abu Mansur Moturidiyning “Moturudiya” va Abul Hasan Ash'ariyning “Ash'ariya” mazhabi kiradi.
Ba'zi insonlar o'rtasida fiqhiy mazhablarni inkor qilib, mazhabsizlikka chaqiruvchilar ham uchrab turadi. Bunday kishilar, asosan, fiqhdan bexabar, ilm ostonasiga endigina qadam qo'ygan yoki haqiqiy ilmdan bebahra qolgan odamlar bo'ladi.Ular mazhabga ergashishni ayb va nuqson deb bilib, fiqhiy mazhabboshilarga til tekkizishgacha etib boradilar. Suriyalik mashhur olim Muhammad Sa'iyd Ramazon Butiy mazhabsizlikka chaqiruvchilarni. Islomdagi eng xatarli bid'at, deb biladilar. U kishi mazhabsizlikni dinsizlikka olib boruvchi qo'prik deb ataydilar.
Ulamolarimiz, fiqhiy mazhablar imomlari va ularning ishlarini quyidagi misol bilan tushuntiradilar:
Bu dunyodan yaxshi yashab, o'tish xuddi tog'ning cho'qqisiga eson-omon chiqishga o'xshaydi. Qur'on va Sunnat o'sha chuqqiga chiqishni ko'rsatadigan xarita va qo'llanma. Mazhab imomlari esa, ushbulardan foydalanib cho'qqiga chiqishning eng oson va bexatar yo'lini topib, belgi quyib ketgan kishilar. Mazhabni inkor qiluvchilar tog'ning tagiga kelib qullanmani olib, o'ziga yangi yo'l topib, cho'qqiga chiqishga harakat qilayotgan odamga o'xshaydi. Buning uchun kamida mazhabboshining ilmi bilan uning ilmi teng bo'lishi kerak.
Alloh taolo Qur'oni karimda shunday deydi: «Albatta» mana shu (Mening) To'g'ri yo'limdir. Unga ergashingiz! (Boshqa turli) yo'llarga ergashmangiz! Aks holda, ular sizlarni uning yo'lidan ayirib qo'yadi. Taqvoli bo'lishingiz uchun (Allohning) qilgan hukmlari mana shulardir.
Mazhablarning to'tgan yo'lllariga esa oyatdagi ,,manashu mening to'g'ri yo'limdir,, degan joyi to'g'ri keladi.
Dindan faqat o'zinig dunyoviy maqsadlari uchun foydalanishni istagan yoki Qur'on oyatlari va sunnatga qo'r-ko'rona amal qilib ulardan ko'zlangan haqiqiy ma'noni boshqa tarafga bo'rib, Islom ulamolarining yo'lini tark etgan kishi betahqiq o'ziga o'zi zulm qilgan kishidir.
Alloh taolo Qur'oni karimda: “Albatta, Alloh odamlarga biror narsada zulm (nohaqlik) qilmaydi. Lekin odamlar o'zlariga zulm qiladilar, deb marhamat etgan. Bizning yurtimizda Imomi A'zam, ya'ni Hanafiy mazhabi keng tarqalgan. Shuning uchun har bir inson ushbu mazhabga amal qilib ibodatlarini bajarsa to'g'ri yo'ldan adashmaydi. Alloh taolo barchalarimizni mazhabga amal qiladigan mo'min bandalardan qilsin.
Zafar Yahyoev,
Urgut tuman “Mirzo Ulug'bek” jomi masjidi imom-xatibi
Imom Buxoriy majmuasi nafaqat O‘zbekiston, balki butun islom olami uchun ulug‘ va muqaddas qadamjolardan biri hisoblanadi.
Hazrat Imom Buxoriydek buyuk muhaddis nomi bilan bog‘liq ushbu majmua bugun yurtimizning eng yirik ma’naviy va madaniy markazlaridan biriga aylangan. Har kuni minglab ziyoratchilar bu yerga kelib, ajdodlar merosi, ma’rifat va muqaddas tarix bilan yuzlashmoqda.
Majmua nafaqat ziyoratgoh, balki xalqimizning boy ma’naviy merosi, milliy me’morchiligi va islom sivilizatsiyasidagi o‘rnini namoyon etuvchi noyob madaniy ob’yektdir. Uni barpo etish uchun katta mehnat, yuksak mahorat va qimmatbaho qurilish materiallari sarf etilgan. Shu bois bu qutlug‘ maskanni asrab-avaylash har birimiz uchun muhim vazifadir.
Yaqinda Madaniy meros agentligi tomonidan ayrim ziyoratchilarning majmua hududida beparvo munosabatda bo‘layotgani haqida ma’lumot berildi. Ayrim holatlarda ustunlar, ayvonlar va muzey eksponatlariga ehtiyotsiz munosabatda bo‘lish, chiqindilarni duch kelgan joyga tashlash kabi holatlar kuzatilmoqda. Bu esa nafaqat ziyoratgoh ko‘rkiga, balki uning ma’naviy muhitiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Bu holat barchamizni sergaklikka chaqirishi kerak. Zero, muqaddas qadamjoga kelgan inson avvalo o‘zini munosib tutishi, tozalik va tartib-qoidalarga amal qilishi lozim. Chunki ziyoratgoh — oddiy sayrgoh emas. Bu yerda asrlar nafasi, buyuk ajdodlar ruhi va ma’rifat ziyosi mujassam.
Tozalik esa inson madaniyatining eng muhim ko‘rsatkichlaridan biri. Islom ta’limotida ham poklikka alohida ahamiyat berilgan. Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalom “Tozalik — iymonning yarmidir”, deya ta’kidlaganlar. Demak, ziyoratgoh hududida ozodalikni saqlash nafaqat fuqarolik burch, balki ma’naviy mas’uliyat hamdir.
Ayniqsa, chet ellik mehmonlar O‘zbekiston haqidagi ilk taassurotni aynan shunday muqaddas maskanlar orqali oladi. Agar ziyoratgoh ozoda, tartibli va fayzli bo‘lsa, bu xalqimizning yuksak madaniyati va ma’naviyatini namoyon etadi. Aksincha, beparvolik va tartibsizlik mamlakatimiz nufuziga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Yosh avlodni ziyoratgoh madaniyati ruhida tarbiyalash ham muhim ahamiyatga ega. Bolalar kattalardan ibrat oladi. Agar ota-ona muqaddas joyda tartibga amal qilsa, ehtiyotkor bo‘lsa, farzand ham shu ruhda tarbiya topadi. Shu bois har bir inson o‘z harakati bilan boshqalarga namuna bo‘lishi kerak.
Imom Buxoriy majmuasi — millatimiz g‘ururi va ma’naviy boyligi. Uni asrash, tozaligini saqlash va ehtirom bilan munosabatda bo‘lish har bir insonning vijdoniy burchidir. Ziyoratgohlarga bo‘lgan munosabatimiz orqali biz o‘z madaniyatimiz, ma’naviyatimiz va ajdodlar merosiga bo‘lgan hurmatimizni namoyon etamiz.
Asliddin Mustafoyev, majmua axborot xizmati rahbari.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati