Sayt test holatida ishlamoqda!
16 Sentabr, 2026   |   5 Rabi`us soni, 1448
search icon
Avvalgi sayt
ЎЗ РУ EN AR

Toshkent shahri
Tong
04:44
Quyosh
06:04
Peshin
12:18
Asr
16:41
Shom
18:35
Xufton
19:51
Bismillah
16 Sentabr, 2026, 5 Rabi`us soni, 1448
Avvalgi sayt
#search
 YouTube

Aslo cho'chimang, islom – mo''tadil din!

26.11.2020   4096   10 min.
Aslo cho'chimang, islom – mo''tadil din!

Dolzarb mavzu

Bugun, afsuski, ayrim g'alamis kimsalar muqaddas dinimizni yomonotliqqa chiqarib, dunyoning ko'pgina davlatlarida, xususan, G'arb mamlakatlarida ataylab “islomofobiya” (ya'ni, odamlarni Islomdan qo'rqitish, dindan bezdirish)ni tarqatishga chiranishmoqda.

Qo'li qonga botgan manfur, mal'un, sotqin kimsalar “jihod” niqobi ostida dunyoning arzimas matohiga uchib, tinch aholining halovatini buzish, odamlar o'rtasida sarosima uyg'otish maqsadida olomon orasida o'zini portlatayotib “Allohu akbar” deya hayqirmoqda. Din dushmanlari qayerda qing'ir ish qilmoqchi bo'lishsa, yana o'sha ulug' kalom – “Allohu akbar” yangraydi.

Tabiiyki, insonparvar, mo''tadil, o'z nomi bilan tinchlikni targ'ib qiladigan dinimizning asl mohiyatidan bexabar kimsalar Islomdan cho'chib qolishmoqda. Bu masalaning birinchi jihati.

Yana bir jihati shuki, ayrimlar (hatto aholisining aksariyati musulmon bo'lgan dityorlarda ham) ataylab dinimiz buyruqlarini kishilarga mashaqqatli qilib ko'rsatishmoqda. Bu ham kishilarni, dindan yuz o'girmasa-da, lekin Islom arkonlarini bajarishdan cho'chitmoqda.

Ho'sh, aslida ham shundaymi: ba'zilar aytayotganidek, dinimiz rostdan ham mashaqqatlimi? Islomning arkonlarini bajarish shunchalik mushkulmi?   

Islom haddan oshish va nuqsonga yo'l qo'yish o'rtasidagi mo''tadillikni tutgan din bo'lib, u eng to'g'ri yo'l sanaladi. Qur'on va sunnatdagi shariat matnlari mo''tadil yo'lni tutishga buyuruvchi va g'uluv nomi bilan to'g'ridan-to'g'ri mubolag'aga berilish yoki tajovuz, zolimlik, adovat, murosasizlik hamda chuqur ketish kabi g'uluvni ifoda etuvchi narsalardan qaytaruvchi umumiy dalillar bilan kelgan.

Keling, musulmonlarning asosiy manbai bo'lgan Kalomullohga dmurojaat qilaylik. Zero, ilohiy kalomdan oshirib bir so'z deyish bashariyat uddalaydigan ish emas.

  1. Alloh taolo aytadi: «Ey, ahli kitoblar! Diningizda haddan oshmang va Alloh haqida haqdan boshqani aytmang»(Niso surasi, 171-oyat).
  2. Boshqa bir oyati karimada: «Ey, ahli kitoblar! Diningizda haddan oshib, nohaqlik qilmang. Va oldin o'zlari adashib va ko'pchilikni adashtirib, to'g'ri yo'ldan umuman chiqqanlarning havoyi naflariga ergashmang»(Moida surasi, 77-oyat), deb marhamat qilingan.

Ushbu ikki oyatda ahli kitoblarni dinda g'uluv ketishdan qaytariqlar bordir. Qur'oni karimda ahli kitoblarga xitob qilingan har bir buyruq yoki qaytariqlarda bu ummat nazarda tutilgan bo'ladi. Chunki bu (Qur'on) bilan aslida musulmonlarga xitob qilinadi. Agar Alloh ularni g'uluv ketishdan qaytargan bo'lsa, demak, biz, birinchi navbatda, undan man etilganmiz. Ahli kitoblar orasida g'uluvga ketishning turli ko'rinishlari bor edi. Jumladan, ba'zilar Alloh taoloning yaratgan narsalari haqida g'uluvga ketishardi. Masalan,  nasroniylar Iso va uning onasi, yahudiylar esa Uzayr va buzoq borasida g'uluvga ketishdi. Ular ibodatda g'uluv ketishdi. Nasroniylar esa Alloh  biror hujjat nozil qilmagan tarkidunyochilik va undan boshqa g'uluv ko'rinishlarini o'ylab topishdi.

  Nabiy sollallohu alayhi va sallam bu ummatni  yahudiy va nasroniylar adashgani kabi g'uluvda ularga ergashishlaridan xabar berganlar. Bu esa ummat orasida ularda bo'lgani kabi g'uluvga ketish sodir bo'lishini ifoda etadi. Ularni g'uluvdan qaytarish voqelikda aynan bizga ham tegishlidir.

  1. Alloh taolo aytadi: «Ey iymon keltirganlar! Alloh sizga halol qilgan pok narsalarni harom qilmang. Haddingizdan oshmang. Albatta, Alloh haddan oshuvchilarni sevmas»(Moida surasi, 87-oyat).
  2. Yana bir oyati karimada: «Bas, sen va sen bilan tavba qilganlar mustaqiym turinglar va tug'yonga ketmanglar. Chunki U nima qilayotganingizni ko'rib turguvchidir»(Hud surasi, 112-oyat), deya amr etilgan.

Ushbu ikki oyatda g'uluv ketishdan qaytariq bor. Chunki haddan oshish – shar'iy chegaradan chiqish demak. Bu esa g'uluv ma'nosidadir, shuningdek, tug'yonga ketish ham haddan oshishdir. Ikkala oyat mo''tadillik, vasatiylik va istiqomatga buyurmoqda, g'uluv ketishdan qaytarmoqda.

Shu bilan birga, muborak hadislar ham Islom ummatining istiqomatda bo'lishi uchun muhim mayoqdir. 

  1. Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhumo aytadi: «Aqaba kunining tongida Rasululloh sallallohu alayhi va sallam ulovlari ustida turgancha menga: “Otishim uchun tosh terib ber”, dedilar. Men u zotga mayda toshlarni terib berdim. U zot: “Bu kabi toshlarni otinglar. Sizdan oldingilarni dinda g'uluv ketish halok qilgan”, dedilar (Imom Nasoiy va Ibn Moja rivoyati. Lafz Nasoiyniki, sanadi sahih).

Ushbu hadis dinda g'uluv ketishdan qaytaruvchi eng qat'iy dalillaridan biridir. Hadis shaytonga tosh otishda toshlar borasida mubolag'a qilishdan qaytarish uchun aytilgan bo'lsa-da, Nabiy sollallohu alayhi va sallam ushbu hadisni dinning barcha boblarida g'uluv ketishdan qaytarishni o'z ichiga olgan umumiy ibora bilan bayon qildilar.

Payg'ambarimiz sollallohu alayhi va sallam bizdan oldin o'tganlarni dinda g'uluvga ketib, halok bo'lganlarini bayon qilmoqdalar. Nuh qavmining halokati Allohni qo'yib, solihlarga ibodat qilishlari bo'ldi. Yahudiylarning halokatiga esa Uzayr va buzoq borasida g'uluvga ketishlari sabab bo'ldi. Ular haddan oshib, hatto payg'ambarlarni qatl qilishdi. Nozil qilingan kitoblarni buzib talqin qildilar. Nasroniylarning halok bo'lishiga Iso va uning onasi Maryam haqida g'uluvga ketish sabab bo'ldi. Ular dinga undan bo'lmagan ibodatlarni yangilik qilib kirgizishdi. Bu ummatning ham eng ko'p halokatga duchor qiluvchi omil g'uluv hisoblanadi.

  1. Abdulloh ibn Mas'ud roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Uch marta g'uluvga ketganlar halok bo'ldilar”, dedilar» (Imom Muslim rivoyati).

Abu Dovud rivoyatida esa: “Ogoh bo'ling! G'uluvga ketganlar halok bo'ldilar”, dedilar. Bu so'zni uch bor aytdilar. Imom Navaviy: “Muta'annitlar –so'z va amallarida chegaradan chiqib, haddidan oshadiganlardir”, degan.

Bu hadis yuqoridagi “Sizdan oldingilarni dinda g'uluv ketish halok qilgan” hadisining aynan ma'nosi bo'lib, uni yanada ta'kidlab kelmoqda. 

  1. Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Darhaqiqat, din engildir. Biror kishi dinni qiyinlashtirsa, uni mag'lub qiladi. Bas, to'g'ri amalda bo'linglar, yaqinlashib yuringlar, yaxshilik bashoratini beringlar. Sahar chog'ida, tushdan keyin va kechaning oxirida yordam talab qiling”, dedilar» (Imom Buxoriy rivoyati).
  2. Imom Buxoriy va Imom Muslim Abdulloh ibn Amr roziyallohu anhudan quyidagilarni rivoyat qiladilar: «Menga Payg'ambar sollallohu alayhi va sallam: “Menga xabar berilishicha, sen kechani bedor o'tkazib, kunduzning ro'zasini tutar emishsan?” dedilar. Men: “Albatta, men o'shandoq qilurman”, dedim. U zot: “Agar sen shundoq qiladigan bo'lsang, ko'zing zaiflashadi, nafsing malol oladi. Albatta, senda nafsingning ham haqi bor, ahlingning ham haqi bor. Bas, ro'za ham tut. Og'zing ochiq ham yur. Bedor ham bo'l, uxla ham”, dedilar».
  3. Abdulloh ibn Amr ibn Oss roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi va sallamdan: “Albatta, bu din mustahkamdir. Shunday ekan, uning ichiga engillik bilan kirib boring. O'zingizni Allohning ibodatidan nafratlantirib qo'ymang”, dedilar».

Hulosa qilib aytganda, dinimiz, ayrimlar o'ylaganchalik, mashaqqat emas. Islomning barcha arkonlarini bemalol bajarsa bo'ladi. Bularning hech qiyin joyi yo'q. Aslida dinimiz oson. Lekin o'zimiz uni qiyinlashtirib olamiz. Agar biz birgina Imom Buxoriy bobomiz rivoyat qilgan “Yengillashtiring, aslo qiyinlashtirmang, bashorat bering, aslo nafratlantirmang”, hadisga rioya qilganimizda edi, bugun vahima qilinayotgan “islomofobiya” ham, “dinimizdagi mashaqqatlar” ham o'z-o'zidan barham topgan bo'lar edi.

 

Nuriddin domla HOLIQNAZAROV,

Toshkent shahar bosh imom-xatibi

Boshqa maqolalar

O‘zbekiston xalqining 35 ta AN’ANAVIY QADRIYATI

20.08.2026   57011   6 min.
O‘zbekiston xalqining 35 ta AN’ANAVIY QADRIYATI

Bugun aziz Vatanimizning har bir farzandining yuragi hapqirib turibdi. Negaki, biz Ona-yurtimizning eng ulug‘, eng aziz ayyom – Mustaqillik bayramini, O‘zbekiston Respublikasi istiqlolini qo‘lga kiritganining 35 yillik shodiyonalarini katta tantana qilayapmiz. 

Jannatmakon yurtimiz, muqaddas Vatanimiz, dono xalqimizning diniy qadriyatlari, milliy an’analari nihoyatda bisyor, beqiyos va betakror bo‘lsa-da, qutlug‘ ayyom arafasida dorilomon kunlarga yetkazgani uchun yana va yana shukr qilish maqsadida bu yil Mustaqilligimizni 35 yilligini nishonlayotganimiz uchun faqat 35 tasinigina zikr qilmoqchimiz:

 

 

  1. Oila muqaddasligi – jamiyatning mustahkam asosi.
  2. Ota-onaga hurmat – ota-onani e’zozlash va ularning xizmatlarini qadrlash.
  3. Mehmondo‘stlik – mehmonni ochiq chehra va ochiq ko‘ngil bilan kutib olish.
  4. Mehnatsevarlik – halol mehnat va kasb-hunarni qadrlash.
  5. Kattalarga hurmat – oqsoqollar va nuroniylarni e’zozlash.
  6. Tinchliksevarlik – tinch-totuv hayotga intilish.
  7. An’analarni asrash – milliy urf-odat va udumlarni saqlash hamda davom ettirish.
  8. Ma’naviyat – yuksak axloq va milliy-diniy qadriyatlarga hurmat.
  9. Poklik – uyda, kiyimda, tanada va ko‘ngilda ozodalikka rioya qilish.
  10. Dasturxon saxovati – mehmonni saxovat va mehr bilan kutib olish.
  11. Qo‘shnichilik qadriyatlari – mahallada ahillik va o‘zaro yordam.
  12. Yordamga tayyorlik – yaqinlar va muhtojlarga muruvvat ko‘rsatish.
  13. Kamtarinlik – odobli va kamtarona hayot kechirish.
  14. Yosh avlodga g‘amxo‘rlik – farzandlar tarbiyasiga alohida e’tibor berish.
  15. Ayollarga hurmat – ona, rafiqa, opa-singillarni qadrlash.
  16. Ta’limga intilish – ilm olish va bilimni qadrlash.
  17. Or-nomus – halollik va vijdon bilan yashash.
  18. Marosimlarga rioya – milliy marosim va oilaviy udumlarni e’zozlash.
  19. So‘zga sodiqlik – va’daga vafo qilish.
  20. Matonat va sabr – qiyinchiliklarga bardosh bilan yondashish.
  21. Hunarmandchilikni qadrlash – milliy hunar va ustachilik an’analarini asrash.
  22. Tabiatga mehr – yer, suv va atrof-muhitni avaylash.
  23. Bag‘rikenglik – turli millat, din va madaniyat vakillariga hurmat bilan munosabatda bo‘lish.
  24. Odob-axloq – yuksak muomala madaniyatiga amal qilish.
  25. Milliy bayramlarni e’zozlash – Navro‘z, hayitlar va Mustaqillik bayramini qadrlash.
  26. Adolat – halollik, tenglik va qonun ustuvorligini qadrlash.
  27. Milliy musiqa va raqslar – ajdodlardan meros bo‘lgan san’atni asrash.
  28. Til va madaniyatni asrash – o‘zbek tili va milliy merosni e’zozlash.
  29. Vatanparvarlik – Vatanni sevish va uning ravnaqiga hissa qo‘shish.
  30. Millatlararo totuvlik – turli millat va elat vakillari o‘rtasida ahillikni mustahkamlash.
  31. Jamoaviylik – hamjihatlik va o‘zaro hamkorlik.
  32. Minnatdorchilik – qilingan yaxshilikni qadrlash.
  33. Ustozga hurmat – ustozlarni e’zozlash va ularning mehnatini qadrlash.
  34. Milliy kiyimlar – milliy madaniyat va odob timsoli sifatida qadrlash.
  35. Ajdodlarga hurmat – tarixiy meros va milliy ildizlarni e’zozlash.

* SIZ yana qo‘shishingiz mumkin...

*** ENG  muhimi:  yo‘qotib qo‘yishdan oldin  ularning  QADRIGA  yetish !!!

 

  1. Qur’oni karim oyati karimalari;
  2. Janobi Payg‘ambarimiz alayhissalomning muborak hadisi shariflari;
  3. dinimiz asoslari;
  4. shariatimiz ahkomlari;
  5. sharqona odoblarimiz;
  6. mazhabimiz me’yorlari;
  7. jamiyatshunoslik aloqalari;
  8. odamgarchilik munosabatlari;
  9. insoniy tuyg‘ular;
  10. ruhshunoslik sir-asrorlari;
  11. yurtimiz urf-odatlari;
  12. o‘zbekchilik qoidalari;
  13. madaniyatimiz axloqlari;
  14. insoniy aql va axloqiy normalar;
  15. dono maqollarimiz;
  16. milliy an’analarimiz;
  17. diniy qadriyatlarimiz;
  18. xalqimiz ong-tafakkuri;
  19. millatimiz mentaliteti,
  20. an’anaviy falsafasi;
  21. o‘zbek xalqining ilg‘or qadriyatlari;
  22. ulug‘larimiz hikmatlari;
  23. dono xalqimiz dunyoqarashi;
  24. musulmonchiligimiz ko‘rsatmalari

 

a s o s    v a    n ye g i z l a r i d a

 

  • ulug‘ ajdodlarimizdan davom etib kelayotgan duru gavhar rivoyatlari  va  noyob  hikmatlari,
  • buyuk  ota-bobolarimizdan  eshitib kelayotgan tillo bilan teng pand-nasihatlari  va betakror hikoyalari,
  • mehribon  ota-onalarimizdan  o‘rganib  kelayotgan gavhar o‘gitlari va  mislsiz  so‘zlari,
  • elimiz  tanigan va xalqimiz tan olgan ustozlarimizdan ta’lim olib kelayotgan zar tushunchalari va bebaho ilmlari,
  • jannatmakon  yurtimiz – muqaddas  Vatanimiz  ta’lim  maskanlarida  taralayotgan  durdan  a’lo fanlar va beqiyos bilimlar,
  • zamonaviy olimlarning bilimlari, turli soha mutaxassislarining  ajoyib  kashfiyotlari,
  • bugungi  kunda  va doim  kerak bo‘ladigan  hayotiy  masalalar, dolzarb  mavzular,  qiziqarli  ma’lumotlar  hamda xalqimiz orasida  e’tirof etilgan mezonlar
  •  
  •  

 

Bu ro‘yxatni yana ko‘plab davom ettirish mumkin... Biroq fikrimizni muxtasar qilgan holda Allohdan O‘zbekiston xalqining bunday fazilatlari yanada ko‘payishini, yurtimiz tinch, osmonimiz musaffo, xalqimizga sihat-salomatlik, oilalarimizga baxt-saodat so‘rab qolamiz. 

 

Alloh taboraka va taolo har bir xonadonga sog‘lik-salomatlik, tinchlik-xotirjamlik, ilohiy fayz-baraka, ko‘pdan-ko‘p yaxshiliklar ato etsin!

Iloho jannatmakon yurtimiz tinchligi, muqaddas Vatanimiz ravnaqi, dono xalqimiz salomatligi va farovonligi uchun, muborak dinimiz kamoloti hamda masjidu-madrasalarimizni obodligi uchun muhtaram Yurtboshimizning dono rahbarliklari ostida, hukumatimiz tomonidan oqilona olib borilayotgan xayrli, savobli ishlarni amalga oshirish maqsadida viloyatlarimiz rahbarlari hamda shahar va tuman rahbarlarining boshchiliklaridagi mehnatkash xalqimiz olib borayotgan barcha xayrli, yaxshi, savobli ishlarda Alloh taolo O‘zi madadkor bo‘lsin! Turmushimiz obod, xirmonlarimiz mo‘l, oilalarimiz mustahkam, bolalarimiz har tomonlama sog‘lom, ma’naviyatimiz yuksak bo‘lsin!

Mehribon Parvardigorimiz dono xalqimizni doimo turli xil o‘rinlarda har xil shakllarda qilayotgan yaxshi, xayrli, chiroyli, savobli ishlarini O‘z dargohi ilohiysida qabul aylasin! Iloho xalqimizga tinchlik-xotirjamlik, sihat-salomatlik, oilalarimizga fayzu ilohiy, baxt-saodat, to‘kin-sochin dasturxonlar nasib qilsin! Mehribon Parvardigorimiz O‘zi – eshitib turuvchi, ko‘rib turuvchi va bilib turuvchi Zot! Hammalarimizning dillarimizdagi niyatlarimizni, qalbimizdagi orzularimizni va barcha hojatlarimizni o‘ylaganimizdan ham afzali-ziyodasi bilan ravo qilsin!

Iloho dehqonchiliklarimizga va kasb-korlarimizga xayr-baraka berib, ishlarimizda ko‘pdan-ko‘p omadlar, muvaffaqiyatlar va behisob xursandchiliklar ato etib, ikki dunyoda ham azizu mukarram aylasin!

 

         Ibrohimjon domla INOMOV