2. BAQARA SURASI, 188 OYaT
وَلَا تَأۡكُلُوٓاْ أَمۡوَٰلَكُم بَيۡنَكُم بِٱلۡبَٰطِلِ وَتُدۡلُواْ بِهَآ إِلَى ٱلۡحُكَّامِ لِتَأۡكُلُواْ فَرِيقٗا مِّنۡ أَمۡوَٰلِ ٱلنَّاسِ بِٱلۡإِثۡمِ وَأَنتُمۡ تَعۡلَمُونَ١٨٨
188. Bir-birlaringizning mollaringizni nohaq emanglar. Bilaturib odamlarning mollaridan bir qismini eyish maqsadida gunoh yo'l bilan uni hokimlarga uzatmanglar.
Bu oyati karima Abdon Hadramiy haqida nozil bo'lgan. U Imrul Qays Kindiydan bir parcha erni da'vo qildi. O'rtalarida xusumat chiqdi. Ikkovi ajrim qilishlarini so'rab, Rasululloh alayhissalomning huzurlariga bordi. Imrul Qays o'sha erni Abdonga berishdan bosh tortib, qasam ichmoqchi bo'lganida ushbu oyat nozil bo'ldi va u qasam ichishdan voz kechib, hukm Abdon foydasiga hal bo'ldi. Bu borada Payg'ambar alayhissalom shunday deganlar: "Men ham bir insonman, huzurimga haq talashib, da'vo bilan kelib turasizlar. So'zga ustalik qilib, o'zgalar haqini nohaq o'zlashtirib olsangiz, bilib qo'yinglar, o'sha narsa do'zaxning bir cho'g'idir. Hohlagan uni olsin, xohlamagan olmasin" (Buxoriy va Muslim rivoyati).
Garchi oyat o'sha davrdagi bir hodisa tufayli nozil bo'lgan esa-da, undagi xitob qiyomatgacha barcha ummatga qaratilgandir. "Mollarni nohaq eyish" deyilganining ma'nosi o'g'irlik qilish, omonatga xiyonat etish, firib-aldov bilan o'zlashtirish, foiz olish, qarzga narsa olib, undan tonish, pora berish va olish, zo'rlik bilan tortib olish, qimorda yutib ketish, o'lchov va tarozidan urish, odam savdosi, sehr va folbinlik bilan pul topish, nojoiz tijorat bilan molni qo'lga kiritishdir. Yuqoridagi usullarning har biri orqali mol topish shariatda harom qilingan. "Bilaturib odamlarning mollaridan bir qismini eyish maqsadida gunoh yo'l bilan uni hokimlarga uzatmanglar" oyati matnidagi "tudlu" so'zi "adla"dan olingan bo'lib, odatda quduqqa chelak tashlash ma'nosini bildiradi. Bu o'rinda esa "molni pora sifatida hokimlarga uzatish" ma'nosida qo'llangan. Zolim hokimlarga boshqaning molidan ehson qilish, o'z molini ularga pora qilib berish yo ular bilan birga harom ishlar qilish ham tamoman nojoizdir. "Gunoh yo'l bilan"ni Qurtubiy "zulm va haddan oshish bilan" tarzida tafsir qilgan. Sobuniy esa ushbu oyatni quyidagicha izohlagan: "Ya'ni, bilaturib o'zgalar molini nohaq o'zlashtirib olishingizda sizning foydangizga hal qilishlari uchun undan bir qismini pora sifatida hokimlarga uzatmang". Ushbu oyat juda katta huquqiy va ijtimoiy masalalarni qamrab olgan va unda tavsiya etilgan nasihatlarga amal qilish orqali mo'min banda nafsini "nafsi mutmainna" (sokin nafs) darajasiga olib chiqadi. Qozi yoki hokimga haqni to'xtatish yo nohaq ishni yurg'izib yuborish maqsadida pora berish og'ir gunoh ishdir. Bu ish adolatsiz hukmga, zulmning qaror topishiga va fasod ishlarning keng tarqalishiga olib boradi.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: "Payg'ambar alayhissalom: "Hukm chiqarishda pora bergan ham, olgan ham Allohning la'natiga yo'liqadi", deb ogohlantirganlar" (Ahmad rivoyati). Asrimizga kelib dunyoda poraxo'rlik shu qadar ildiz otib ketdiki, hozir deyarli barcha mamlakatlarda ko'p ishlar, muomalalar porasiz bitmaydigan bo'lib ketdi. Pora ko'p odamlarni vijdonidan ayirdi, xizmat ko'rsatuvchining xizmat buyuruvchiga nisbatan munosabati buzilishiga sabab bo'ldi. Poraxo'rlik balosidan aholining kambag'al, nochor qismi ayniqsa katta zarar ko'ryapti. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: «Alloh pora beruvchini ham, oluvchini ham, o'rtalarida turganni ham la'natladi», deganlar. Ulamolar «la'natladi» so'zining ma'nosini «harom qilindi» deb sharhlashgan. Ayrim ulamolar: «Pora beruvchining maqsadi musulmonga ozor etkazish yoki haqqi bo'lmagan narsani qo'lga kiritish bo'lsa, u la'natlangandir. Bordiyu o'zining haqqini qo'lga kiritish yoki o'zidan zulmni daf qilish uchun pora bersa, u la'natlangan bo'lmaydi. Hokimning esa, biron bir haqni bekor qiladimi, zulmni daf qiladimi – farqi yo'q, pora olishi harom. O'rtadagi kishi esa, pora beruvchi kabi, maqsadiga qarab baholanadi», deyishgan. Boshqa ulamolar bu fikrga qarshi chiqib, poraning haromligi mutlaq – hamma holda ham harom, deyishgan. Ibn Mas'ud roziyallohu anhu aytadi: «Birodaringning hojatini bilib, uni ravo qilsangu (buning evaziga) senga hadya berganida qabul qilsang, bu ishing haromdir».
«Asrlarni birlashtiruvchi meros»: mediaforumda Qur’on, qo‘lyozmalar va sun’iy intellektga oid loyihalar taqdim etiladi
«Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar» Xalqaro mediaforumining uchinchi yalpi sessiyasi 26 avgust kuni «Asrlarni birlashtiruvchi meros. Islom sivilizatsiyasining ma’naviy mazmun-mohiyati» mavzusida bo‘lib o‘tmoqda. Sessiyada Qur’on merosi, qadimiy qo‘lyozmalar, xattotlik, hujjatli kino hamda tarixiy manbalarni o‘rganishda sun’iy intellektdan foydalanish masalalari o‘rin olgan, xabar bermoqda iccu.uz.
Asosiy loyihalardan biri — «114 Qur’on: islom olami xattotligining 114 durdonasi» bo‘ladi. Uni Mueller & Schindler nashriyot uyi vitse-prezidenti Aleksandr Vilgelm taqdim etdi. Shuningdek, sessiyada «Katta Langar Qur’oni: haqiqat va afsonalar» xalqaro loyihasi taqdimoti bo‘lib o‘tdi. Uni Islom sivilizatsiyasi markazi ilmiy kotibi Rustam Jabborov taqdim qildi.
Sankt-Peterburg hujjatli filmlar studiyasi bosh direktori Aleksey Telnov «Yagona tarixiy meros sahifalari» loyihasi doirasida yaratilgan «Masjid» filmining treylerini namoyish etdi. Islomshunos va madaniyat arbobi Ketlin Gyobel ishtirokchilarni «Allohning 99 ismi: Uning go‘zal ismlari orqali Yaratganni anglash» noshirlik loyihasi bilan tanishtirdi.
Alohida blok yangi texnologiyalarga bag‘ishlanadi. Sberbank Istiqbolli texnologiyalarni rivojlantirish boshqarmasi ijrochi direktori Vladimir Kox hamda Islom sivilizatsiyasi markazi professori, bosh ilmiy xodimi Zohidullo Munavvarov «Sun’iy intellekt — qadimiy qo‘lyozmalarni o‘qishning raqamli kaliti» loyihasini taqdim etadi. Dasturdan, shuningdek, «Payg‘ambarning fazilatlari» kitobi va «O‘zbekiston tarix xaritasida: imperiyalar, sivilizatsiyalar, davrlar» loyihasi ham o‘rin olgan.
Xalqaro munozara «Jaholatdan ma’rifat sari: stereotiplar va islomofobiyani bartaraf etishda medianing o‘rni» mavzusida o‘tkaziladi. Unda Islom hamkorlik tashkiloti, shuningdek, Jazoir, Ummon, Pokiston, Saudiya Arabistoni, Iroq, Mali va O‘zbekistonning davlat va xalqaro ommaviy axborot vositalari vakillari ishtirok etadi.
Bundan tashqari, O‘zbekiston Jurnalistlar uyushmasi raisi Shuhrat Orif «Jurnalistikada tarix va sun’iy intellekt: merosni onlayn makonda qanday saqlash mumkin?» loyihasini, Islom sivilizatsiyasi markazi media bo‘limi rahbari O‘ktam Usmanov esa «O‘zbekistonni dunyoga mashhur qilgan olimlar» kitobini taqdim etadi. Sessiya «Dunyo Qur’oni: xattotlik an’analaridan — kelajak merosi sari» taqdimoti bilan yakunlanadi. Islom sivilizatsiyasi markazi huzuridagi Xattotlik maktabi direktori Habibullo Solih turli mamlakatlar va islom xattotlik maktablari an’analarini birlashtiruvchi noyob Qur’onni yaratish bo‘yicha xattotlar o‘rtasidagi Jahon tanlovini e’lon qiladi.
Forumning asosiy maydoni O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi bo‘ladi. Unda deyarli 50 mamlakatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafar vakili — mediakompaniyalar, axborot agentliklari va telekanallar rahbarlari, jurnalistlar, prodyuserlar, olimlar hamda kreativ industriya mutaxassislari ishtirok etadi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
