Sayt test holatida ishlamoqda!
25 Avgust, 2026   |   12 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:17
Quyosh
05:42
Peshin
12:25
Asr
17:10
Shom
19:12
Xufton
20:32
Bismillah
25 Avgust, 2026, 12 Rabi`ul avval, 1448

2. BAQARA SURASI, 178–179 OYaTLAR

01.11.2020   8614   4 min.
2. BAQARA SURASI, 178–179 OYaTLAR

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡقِصَاصُ فِي ٱلۡقَتۡلَىۖ ٱلۡحُرُّ بِٱلۡحُرِّ وَٱلۡعَبۡدُ بِٱلۡعَبۡدِ وَٱلۡأُنثَىٰ بِٱلۡأُنثَىٰۚ فَمَنۡ عُفِيَ لَهُۥ مِنۡ أَخِيهِ شَيۡءٞ فَٱتِّبَاعُۢ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَأَدَآءٌ إِلَيۡهِ بِإِحۡسَٰنٖۗ ذَٰلِكَ تَخۡفِيفٞ مِّن رَّبِّكُمۡ وَرَحۡمَةٞۗ فَمَنِ ٱعۡتَدَىٰ بَعۡدَ ذَٰلِكَ فَلَهُۥ عَذَابٌ أَلِيمٞ١٧٨

178. Ey imon keltirganlar, o'ldirilganlar uchun hurga hur, qulga qul, ayolga ayol qasosi sizlarga farz qilindi. Endi kim birodari tarafidan avf etilsa, u holda yaxshilik bilan bo'yin egib, xunini ado etsin. Bu Parvardigoringiz tarafidan engillik va rahmatdir. Shundan keyin ham kim haddidan oshsa, unga alamli azob bordir.

Ushbu oyati karima Islomdagi qasos hukmlari haqida so'z yuritadi. Ibn Abbos roziyallohu anhumo rivoyat qiladilar: "Bani Isroilda o'ldirilgan odam uchun qasos olishar, xun haqi olishmas edi. Alloh taoloning ushbu oyati o'shalar xususida nozil qilingan (Buxoriy rivoyati). "Qasos" so'zi lug'atda "barobarlik, tenglik" ma'nolarini bildiradi. Islom kelmasidan oldin yahudiy va arablarda shunday qoida hukm surardiki, biror nasabli, ulug' odamning quli o'ldirilsa, o'rniga nasabi pastroq ozod kishini o'ldirishar edi. Yana ulug'lardan xotin kishi o'ldirilsa, past tabaqadagilardan er kishi, ulardan bir hur (ozod) o'rniga bulardan ikki hur o'ldirilar edi.

Alloh taolo yuqoridagi oyati karimada bu qoidani man etib marhamat qiladiki, qasddan o'ldirilganlik borasida tenglik lozim, chunki hamma jon (inson) barobardir. Hur o'rniga hur, qul o'rniga qul, ayol o'rniga ayol o'ldirilsin. Bu xususda nasabli-benasabli, amir-g'arib, qul-hur, ayol-er, yosh-qari, xasta-sog', boy-kambag'al – hamma barobardir. "Agar er kishi ayolni yoki hur odam qulni o'ldirsa, qasos olinadimi" deb so'raladigan bo'lsa, bu masalada mazkur oyati karimada biror hukm yo'qdir. Shuning uchun ulamolar bunda ixtilof qilishgan. Mazhabboshimiz Abu Hanifa rahmatullohi alayh Moida surasining 45-oyatidagi "Innan-nafsa bin-nafsi" (ya'ni jonga – jon) jumlasidan va "Al-muslimuna tatakaffaru bi-ahlihim" hadisidan istinbot qilib: "Agar qul qotilning o'z quli bo'lmasa, bu ikki holda ham qasos olinadi", deganlar. Hanafiy mazhabida zimmiyni (Islom mamlakatida ma'lum soliq to'lab yashayotgan g'ayrimuslimni) o'ldirgan musulmondan ham qasos olinadi. Agar o'ldirilganning vorislari afv etishsa, qotildan qasos olinmaydi.

وَلَكُمۡ فِي ٱلۡقِصَاصِ حَيَوٰةٞ يَٰٓأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ١٧٩

179. Ey oqillar, sizlarga qasosda hayot borki, shoyad tiyilsangizlar!

"Qasosda hayot bor" jumlasiga kengroq sharh berishga to'g'ri keladi. Ma'lumki, Islom shariati nohaq o'ldirilgan bir yoki bir necha jon uchun qasosni joriy etib, Yer yuzida buyuk islomiy adolatni o'rnatgan. Anas roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Payg'ambar alayhissalom: "Alloh taoloning Kitobi – qasosdir", deganlar (Buxoriy rivoyati). Qasos ayrimlar o'ylaganiday, qotilga bo'lgan dildagi nafratni qondirish emas, balki inson hayoti muhofazasi yo'lidagi ilohiy amrdir. Chunki shunday yo'l tutilganida bir begunoh insonni o'ldirishga qasd qilgan kimsa qasosni o'ylaydi, o'sha o'ldirmoqchi bo'lgan odamining yaqinlari qasos olish maqsadida o'zini ham o'ldirishlarini bilgani uchun niyatidan qaytadi. Ozchilik qotildan qasos olish ko'pchilik begunohlar jonini saqlab qoladi. Hanafiy mazhabi olimlaridan imom Nasafiyning tafsirida: "Bir guruh kishilar bir kishini nohaq qatl etsa, uning qasosi uchun o'sha guruhning hammasi qatlga mahkum", deyilgan.

Qasosning haqligi haqida chiroyli bir rivoyat bor: "Bir odam qotillik qilib, bir kishini o'ldirdi. Mirshablardan bir amallab qochgan edi, endi o'lganning qarindoshlari uni ta'qib qila boshlashdi. Qotil qocha-qocha Nil daryosi bo'yiga keldi, lekin u erda bir bo'rini uchratib, qo'rqqanidan shoxlari daryoga egilib turgan katta bir daraxtga tirmashib chiqib oldi va qalin shox-novdalar orasiga yashirindi. Ne ko'z bilan ko'rsinki, shundoqqina ro'parasida kattakon bir ilon tebranganicha turibdi. U ilondan qochib, o'zini suvga otdi. Lekin suvda och timsoh o'lja kutib yotgan ekan, uni shu zahoti yutib yubordi".

Tafsiri irfon
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Kamerada nafaqat tarix, balki Buxoroning bugungi qiyofasi ham aks etmoqda

25.08.2026   6916   5 min.
Kamerada nafaqat tarix, balki Buxoroning bugungi qiyofasi ham aks etmoqda

Ba’zi shaharlarni kitobdan o‘qib tanimaysiz — ularni ko‘rish, his qilish, ko‘hna devorlariga boqish, tor ko‘chalaridagi tarix nafasini tuyish kerak. Buxoro dunyodagi ana shunday betakror, g‘aroyib shaharlardan biri hisoblanadi.

Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.

Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.

Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.

Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.

Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.

Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.

Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.

Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.

Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.

Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.

Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.

Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.

Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.

Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.

O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari