۞لَّيۡسَ ٱلۡبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ قِبَلَ ٱلۡمَشۡرِقِ وَٱلۡمَغۡرِبِ وَلَٰكِنَّ ٱلۡبِرَّ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةِ وَٱلۡكِتَٰبِ وَٱلنَّبِيِّۧنَ وَءَاتَى ٱلۡمَالَ عَلَىٰ حُبِّهِۦ ذَوِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡيَتَٰمَىٰ وَٱلۡمَسَٰكِينَ وَٱبۡنَ ٱلسَّبِيلِ وَٱلسَّآئِلِينَ وَفِي ٱلرِّقَابِ وَأَقَامَ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَى ٱلزَّكَوٰةَ وَٱلۡمُوفُونَ بِعَهۡدِهِمۡ إِذَا عَٰهَدُواْۖ وَٱلصَّٰبِرِينَ فِي ٱلۡبَأۡسَآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَحِينَ ٱلۡبَأۡسِۗ أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ صَدَقُواْۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُتَّقُونَ١٧٧
177. Yuzingiznimashriqyokimag'ribgaburishingizginayaxshilikemas, Allohga, qiyomatkuniga, farishtalarga, kitoblarga, payg'ambarlargaimonkeltirgan, o'ziyaxshiko'rganmoliniqarindoshlarga, etimlarga, miskinlarga, musofirlarga, so'rovchilarga, qullarniozodqilishgaberadigan, namozniadoqiladigan, zakotniberadigan, ahdlashgandavafoqiladigan, qiyinchilikvamuhtojlikda, musibatetganidasabrqiladiganlaryaxshilardir. Anashularsiddiqdirlar, anashulartaqvolilardir.
Yuzni mashriq yoki mag'rib tomonga (qiblaga) yo'naltirib, ibodat qilishlarning o'zigina yaxshilik sanalmaydi. Ushbu oyati karimada Alloh taolo yaxshi insonlarning (abrorlarning) bir necha sifatlarini zikr etmoqda. Ularning eng birinchi fazilati albatta imonli bo'lishlaridir. Allohga, qiyomat kunining kelishiga, Allohning farishtalariga, nozil qilgan kitoblariga, yuborgan payg'ambarlariga imon keltirgan mo'minlargina yaxshi sanaladi. Insoniyat baxtu saodati yo'lida har qancha ulkan yaxshiliklar qilmasin, buyuk kashfiyotlar va ixtirolarni o'ylab topmasin, kishida imon bo'lmasa, uning yaxshiliklari sariq chaqa kabi qadr topmaydi, savob berilmaydi. Mo'minlarning keyingi fazilatlariga saxovatpeshalik, insonparvarlik kiradi: ular eng yaxshi ko'rgan mollaridan qavmi-qarindoshlariga, etimlarga, kambag'al-bechorahol kishilarga, safarda qiynalib qolgan musofirlarga, tilanchi-so'rovchilarga, qullarni ozod qilish uchun ehson qilishsa, ulkan ajr-savoblarga sazovor bo'lishadi. Yana chin mo'minlar namozlarini o'z vaqtida, barcha arkonlarini o'rniga qo'yib ado etishadi, zakotlarini Alloh buyurgan egalariga berishadi, ahdlashishsa, albatta vafo qilishadi, boshlariga har qanday qiyinchilik va mashaqqat kelsa, chiroyli sabr qilishadi. Ana shunday insonlargina sodiq mo'min va chin taqvoli sanalishadi, ular mo'minliklari uchun ham Allohdan qo'rqishadi, gunohlardan tiyilishadi, Parvardigorning amr-farmonlarida qoim turishadi.
Ilohiy ma'lumotlarga chin dildan ishonib, hech ikkilanmay tasdiq etuvchi va amal qiluvchi, tili bilan dili bir zotlar «siddiq» deb ataladi. Ularning oxiratdagi darajasi rasullar va shahidlar qatorida turadi. Islom tarixida bu sharafga birinchi bo'lib Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning payg'ambarliklarini, me'rojga chiqqanlarini hech taraddudlanmay tasdiq etgan ulug' sahobiy, Islom davlatining ilk xalifasi Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhu erishganlar. Taqvodorlar esa Alloh taolodan qo'rquvchi, U Zot taqiqlagan ishlardan chetda bo'luvchi, qabohat va karohiyatli narsalardan hazar qiluvchi kishilardir. Allohning uqubati va azoblaridan saqlanish uchun Uning buyruqlarini bajarish, qaytariqlaridan chetlanish «taqvo» deyiladi. Taqvo Alloh taolodan qo'rqish, harom va shubhali narsalardan tiyilishdir. Bunday xislat sohibi taqvodor (muttaqiy) sanaladi. Taqvodor kishi ishonchli sanaladi, undan hech kim ziyon ko'rmaydi. Islomda barcha insonlar biri-biri bilan tengdir, ular faqat taqvolari bilan ajralib turishadi. Qur'oni karimda: «Allohnazdidasizlarningenghurmatlirog'ingiztaqvodorrog'ingizdir», deyilgan.
Nufuzli anjumanda yurtimizdagi ko‘plab diniy-ma’rifiy va ilmiy muassasalar, jumladan, Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi, Toshkent islom instituti, Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi, Mir Arab oliy madrasasi, Jo‘ybori Kalon ayol-qizlar o‘rta maxsus islom bilim yurti hamda Mir Arab o‘rta maxsus islom bilim yurti rahbariyati, ilmiy xodimlari va soha mutaxassislari ishtirok etdilar.
Yot g‘oyalarga qarshi sof aqidaviy maktab
Konferensiyada bugungi kunda global muammoga aylangan diniy radikalizm, takfirchilik va turli yot fikriy oqimlarga qarshi mafkuraviy kurashda sof Naqshbandiya tariqati, Moturidiylik aqidasi va Hanafiylik mazhabining o‘rni hamda ahamiyati beqiyos ekanligi alohida ta’kidlandi.
Ma’ruzachilar o‘z chiqishlarida haqiqiy tasavvuf aslo boqimondalik yoki dunyodan uzilish emasligini qayd etdilar. Aksincha, sobiq sovet tuzumi davrida insonlarni materialistik hayot tarziga moslashtirish va dinning asl mohiyatini buzib ko‘rsatish maqsadida ataylab soxta tariqatchilik g‘oyalari yoyilgani tarixiy dalillar va ilmiy asoslar bilan ochib berildi.
Xalqaro hamkorlik va ilmiy muloqot
Diniy-milliy qadriyatlarimizni tiklash, xalqimizning ma’naviy merosini asrash va jamiyatda bag‘rikenglik muhitini mustahkamlashni maqsad qilgan ushbu anjumanda mahalliy ulamolar bilan bir qatorda xorijlik nufuzli olimlar ham qatnashdi. Jumladan, Buxoro davlat universiteti professori Ayman Usmon Ash-Shuray’iy va Turkiyaning Dijle (Dicle) universiteti xodimi Mustafo Alago‘zog‘lu (Mustafa Alagözoğlu) o‘zlarining ilmiy ma’ruzalari bilan ishtirok etib, Naqshbandiya ta’limotining jahon sivilizatsiyasida tutgan o‘rni haqida so‘z yuritdilar.
Amaliy takliflar va istiqboldagi vazifalar
Anjuman yakunida bugungi davr talablari va yoshlar tarbiyasidagi dolzarb masalalardan kelib chiqqan holda bir qator muhim amaliy takliflar ilgari surildi:
Raqamli platformalar yaratish: Sof Naqshbandiylik manbalari, ulamolarning asarlari va ularning sharhlarini o‘z ichiga olgan maxsus raqamli platformalar hamda mobil ilovalarni ishlab chiqish;
Ta’lim dasturlarini boyitish: Diniy ta’lim muassasalarining o‘quv dasturlariga tasavvuf fanlarini, xususan, yurtimizdan yetishib chiqqan buyuk mutasavviflar merosini chuqurlashtirilgan holda o‘rganishni tizimli kiritish;
«Dil ba yor» shiorini targ‘ib qilish: Yoshlar o‘rtasida mehnatsevarlik, halol kasb va vatanparvarlikni keng targ‘ib qilish maqsadida Naqshbandiya ta’limotining bosh g‘oyasi bo‘lmish “Dast ba koru dil ba yor” (Qo‘ling ishda, qalbing Allohda bo‘lsin) shiori ostida yashab o‘tgan ulamolarning hayot yo‘lini keng jamoatchilikka yetkazish.
Anjuman ishtirokchilari bu kabi ilmiy uchrashuvlar yurtimizda din sofligini asrash va yoshlarni yot ta’sirlardan himoya qilishda muhim poydevor bo‘lishini e’tirof etdi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Matbuot xizmati