وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ ٱللَّهِ أَندَادٗا يُحِبُّونَهُمۡ كَحُبِّ ٱللَّهِۖ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَشَدُّ حُبّٗا لِّلَّهِۗ وَلَوۡ يَرَى ٱلَّذِينَ ظَلَمُوٓاْ إِذۡ يَرَوۡنَ ٱلۡعَذَابَ أَنَّ ٱلۡقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعٗا وَأَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُٱلۡعَذَابِ١٦٥
165. OdamlarorasidaAllohdano'zgalarniUngatengqilib, ularniAllohnisevgandeksevadiganlarhambor. Mo'minlarningesaAllohgamuhabbatlarihaddanziyodadir. Zolimlarazobgaro'parabo'lishgachbarchakuch-qudratAllohgaginaxosekaninivaAllohningazobiqattiqliginibilishsaedi!
Insonlar orasida butu sanamlarni, allaqanday tayini yo'q "iloh" va "ilohcha"larni Allohga tenglaydigan, ana shu suyanganlarini Allohdan ham yaxshiroq sevadigan, ulardan ko'proq umidvor bo'ladigan kimsalar ham bor. Qur'oni karimda bunday marhamat etilgan: "Ogohbo'lingizki, xolisdinyolg'izAllohnikidir. Undano'zga "do'st"larni ("iloh") qilibolgankimsalar: "FaqatulargabizniAllohgayaqinqilishlariuchunginaibodatqilurmiz", (deyishadi)" (Zumar, 3). Ular mushriklardir, ular bu qilmishlari uchun qiyomat kuni Alloh taolo huzurida jazo soatlarini vahima ichra kutib turganida ana shu o'zlari sig'ingan, Allohdan ustun va afzal ko'rgan ishonganlari yordamga kelarmikin?! O'z joniga zulm qilgan bunday zolim kimsalar qiyomat kuni butun kuch-qudrat ham, hukm chiqarish ham faqat Alloh taoloning O'zigagina xos ekanini, Allohning azobi nihoyatda qattiqligini bilishganida, dunyo hayotida Parvardigorlariga hech kimni, hech narsani sherik qilmagan bo'lishar edi. Alloh taolo aytadi: "Ularujoyda: "Parvardigoro, bizlarnichiqar, qilibo'tganamallarimizdanboshqachaamallarqilaylik", deyafaryodchekishadi. Axir, Bizsizlargaeslatmaoladigankishieslatmaolgudekuzoqumrbermaganmidik?! Sizlargaogohlantiruvchi (payg'ambar) hamkelganedi-ku! Bas, endi (jazolaringizni) totavering, zolimlaruchunyordamchibo'lmaydi" (Fotir, 37). Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhumo rivoyat qiladi: "Nabiy alayhissalom bir so'z aytdilar, men ham bir so'z aytdim. U zot: "Alloh taolodan boshqalarni Unga sherik qilgan odam o'lsa, do'zaxga tushadi", dedilar. Men: "Alloh taolodan boshqani Unga sherik qilmagan odam o'lsa, jannatga tushadi", dedim" (Buxoriy rivoyati).
إِذۡ تَبَرَّأَ ٱلَّذِينَ ٱتُّبِعُواْ مِنَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُواْ وَرَأَوُاْ ٱلۡعَذَابَ وَتَقَطَّعَتۡ بِهِمُ ٱلۡأَسۡبَابُ١٦٦
166. O'shandapeshvolaro'zlarigaergashuvchilardantonishadivahammalariazobniko'rishadi, oralaridagimunosabatlarqirqiladi.
Inson dunyo hayotida kimga suyanib, kimni peshvo sanab yurgan bo'lsa, qiyomat kunining dahshatidan o'sha peshvolar ham sarosimaga tushib qolgani uchun ergashuvchilaridan tonib yuboradi. Chunki peshvomi-ergashuvchimi, hammaning ko'z oldida qiyomat dahshatlari, o'zlariga beriladigan azoblar ravshan namoyon bo'lib turibdi. Bunday holatda ularning oralaridagi har qanday munosabatlar uziladi, har kim o'zini, oqibatini o'ylab qoladi. Qur'oni karimda zikr etilganiday: "Yokiularningsheriklaribormi? Uholdarostgo'ybo'lishsa, o'shasheriklarinikeltirsinlar!" (Qalam, 41); "Ukundado'stdo'stidan (hol-ahvol) so'ramaydi" (Maorij, 10).
وَقَالَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُواْ لَوۡ أَنَّ لَنَا كَرَّةٗ فَنَتَبَرَّأَ مِنۡهُمۡ كَمَا تَبَرَّءُواْ مِنَّاۗ كَذَٰلِكَ يُرِيهِمُ ٱللَّهُ أَعۡمَٰلَهُمۡ حَسَرَٰتٍ عَلَيۡهِمۡۖ وَمَا هُم بِخَٰرِجِينَ مِنَ ٱلنَّارِ١٦٧
167. Ergashuvchilar: "Koshkiqaytishningilojibo'lganidaularbizlardantonganidek, bizhamulardantonardik", deyishadi. Allohularningqilmishlarinimanashundayo'zlarigaarmonliko'rsatibqo'yadivaulardo'zaxdanaslochiqaolishmaydi.
Nodon kimsalar dunyoda ergashgan peshvolari qiyomat kuni o'zlari bilan ovora bo'lib, ergashuvchilarga hatto qiyo boqmay turgan lahzalarda dod-voy qilib qolishadi. "Agar yana dunyoga qaytishning iloji topilsa, ular bizdan tonib yuborganlariday, biz ham ulardan tongan, Allohning payg'ambariga ergashgan bo'lar edik" deya nadomatlar chekishadi. Ammo endi kech, hukmlar o'qilgan, siyohlar qurigan, har bir kimsa qilmishi uchun javob beradigan fursat kelgan. Alloh taolo har bir bandaning dunyo hayotida qilgan ishlarining eng mayda-chuydasigacha yozilgan nomai a'mollarini ko'rsatib qo'ygan. Dunyo hayotida kufr va shirk bilan o'tganlar qilmishlari naqadar armonli bo'lganini ko'rib-bilib, o'zlarini qo'ygani joy topolmay qolishadi. Endi ular qancha afsus-nadomatlar qilishmasin, bahonalar topishmasin, kimlarnidir va nimalarnidir ro'kach qilmasin, kimlardandir umidvor bo'lishmasin, baribir do'zaxdagi mangu azoblardan qutula olishmaydi. Chunki Alloh taoloning bunday va'dasi bor: "(Qiyomatkuni) zolimkimsalar: "Parvardigoro, bizlargaozginamuhlatber, Seningda'vatinggaijobateturmizvapayg'ambarlargaergashurmiz", deyishadi. (Ulargashundayjavobqilinadi): "Ilgarizavolgayuztutmasligingiz (o'lmasligingiz) haqidaqasamichganemasmidingiz?!" (Ibrohim, 44); "(Yo'q, sizlarmanashuazobdamanguqolasizlar). Bungasabab, qachonyolg'izAllohgagina (ibodatqilishga) da'vatetishganidakofirbo'lgansiz, bo'ysunmagansiz, UZotgasherikqilinganlargaimonkeltirgansiz" (G'ofir, 12).
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati