O`zbekiston musulmonlari idorasi

Savobi Qur'onning to'rtdan biriga teng

09.10.2020 4347 10 min.

بسم الله الرحمن الرحيم

إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ (١)

وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا (٢)

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا (٣)

Mehribon va Rahmli Alloh nomi bilan (boshlayman).

«(Ey Muhammad!) Qachonki Allohning nusrati (madadi) va g'alaba kelganida, odamlar to'p-to'p bo'lib, Allohning dini (Islom)ga kirayotganlarini ko'rganingizda, darhol Rabbingizga hamd bilan tasbeh ayting va Undan mag'firat so'rang! Zero, U tavbalarni qabul etuvchi Zotdir»(Nasr surasi).

Suraning avvalida “an-Nasr” so'zi kelgani uchun, “Nasr”, ya'ni g'alaba deb nomlangan. Nasr ulkan g'alaba, Makkai mukarrama fathidir. Bundan tashqari, suraning “Tavdiy'” – «vidolashuv» degan nomi ham bor.

Madinada nozil bo'lgan bu surada Makkaning fath etilishi, Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning mushriklar ustidan g'alaba qozonishlari, Arab yarimorolida Islom dinining yoyilishi, shirk va sanamlarning yo'q bo'lishi bildirilgan.

Shuningdek, bu surada Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning vafotlari yaqinlashgani haqida xabar va Alloh taologa tasbeh, hamd va istig'for aytishga buyurilgan.

Imom Bayhaqiy rahmatullohi alayh qilgan rivoyatda: “Nasr surasi Qur'onning to'rtdan biriga tengdir”, deyilgan.

Imom Nasoiy Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utbadan rivoyat qiladi: «Ibn Abbos roziyallohu anhumo menga: “Qur'ondagi oxirgi nozil bo'lgan surani bilasanmi?” deganida, men: “Ha, bilaman, u “Iza jaa a-nasrullohi...” surasidir”, dedim, u zot: “To'g'ri aytding”, dedilar».

Imom Buxoriy rahmatullohi alayh rivoyat qiladi: «Ibn Abbos roziyallohu anhumo aytadi: “Umar ibn Hattob meni Badrda ishtirok etgan katta yoshli kishilar bilan birga (huzurlariga) kiritar edilar. Bundan ularning ba'zilari taajjublanishar edi. Kunlarning birida ularni huzurlariga chaqirtirib, meni ham ular bilan birga taklif qildilar. Buni faqat (kichik bo'lsam ham) qanday ekanimni ko'rsatish uchun qilganlar, deb o'yladim. U kuni Umar ibn Hattob: “Iza jaa a-nasrullohi valfathu...” surasi haqida nima deysizlar, deb ulardan so'radilar. Ulardan ba'zilari: “Agar g'alaba qozonib, bizga zafar berilsa, Allohga hamd va istig'for aytishimizni buyurgan”, deyishdi. Ba'zilari hech narsa deyishmadi. Umar ibn Hattob mendan so'radi: “Ey Ibn Abbos, sen ham shunday deysanmi?” Men: “Yo'q”, dedim. U zot: “Unda nima deysan?” dedilar. Men: “U Rasulullohning ajallaridir. Alloh taolo u zotga bildirgan”, dedim. Ya'ni, “Qachon Allohning yordami va g'alaba kelsa, mana shu ajalingiz alomatidir. Parvardigoringizga hamd ayting va Undan mag'firat so'rang. Zero, U tavbalarni qabul qilguchi Zotdir”. Hazrat Umar: “Men ham sen aytgan narsanigina bilaman xolos”, dedilar».

«(Ey Muhammad!) Qachonki, Allohning nusrati (madadi) va g'alaba kelganida...»

Oyatdagi “Allohning nusratida”dan murod shuki, albatta, nusrat Alloh tomonidan bo'ladi. Nusrat, madad va g'alaba U zotdan boshqa biror maxluqqa munosib emas. Faqat Uning hikmati bilan amalga oshadi. Shuning uchun bu nusrat ulug'lanmoqda. Ya'ni, u haqiqatda voqe bo'luvchidir.

Imom Ahmad, Imom Bayhaqiy va Imom Nasoiylar Ibn Abbos roziyallohu anhumodan qilgan rivoyatda keltirilishicha, “Iza jaa a-nasrullohi...” nozil bo'lganida, Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: «Mening jonim (tez kunlarda) vafot etishi haqida xabar berilmoqda. Mana shu yil jonim uziladi”, dedilar».

«...odamlar to'p-to'p bo'lib, Allohning dini (Islom)ga kirayotganlarini ko'rganingizda...» Ya'ni, arab va boshqalarni sizga yuborilgan dinga jamoat-jamoat bo'lib kirishayotganining shohidi bo'lsangiz... deyilmoqda. Chunki dastlab insonlar bitta-bitta yoki ikkita-ikkita bo'lib dinga kirishar edi. Bora-bora qabilalar yoppasiga Islomni qabul qiladigan bo'ldi.

«...darhol Rabbingizga hamd bilan tasbeh ayting va Undan mag'firat so'rang! Zero, U tavbalarni qabul etuvchi Zotdir». Ya'ni, agar Makka fath etilib, Islom keng quloch yoysa, Allohning sizga bergan ne'matlari shukriga namoz o'qing va U zotga hamd va tasbeh ayting.

Bu erda hamd va tasbeh orasi birlashtirilmoqda. Chunki nusrat va fath Allohga hamd aytishni taqozo etadi. Bu Allohning ulug' fazli va marhamatidir.

Imom Buxoriy rahmatullohi alayh Oysha onamiz roziyallohu anhodan qilgan rivoyatda aytilishicha: “Iza jaa a-nasrullohi val fathu” surasi nozil bo'lgandan keyin Rasululloh namoz o'qiydigan bo'lsalar, albatta, unda “Subhanaka robbana va bihamdika, Allohummag'firliy”, der edilar.

Suradan o'rganganlarimiz:

Alloh taoloning har bir ne'matiga mos ravishda shukr, hamd va va sano aytish shart. Allohning Nabiyi alayhissalomga va u zotning ummatiga eng katta ne'matlarlardan biri dushmanlari ustidan nusrat va g'alaba berilgani hamda musulmonlar qiblasi, Ka'ba yoki Baytul-harom, Makkaning fath etilishidir.

Alloh taolo bu ulug' ne'mat – Makka fathiga yana boshqa bir ne'matni qo'shib berdiki, u ham bo'lsa arablar va boshqalarning Islom diniga jamoat-jamoat bo'lib kirishlaridir. Bu narsa Makka fath etilganida sodir bo'ldi.

Arablar: “Agar Muhammad sollallohu alayhi va sallam Haram ahli ustidan g'alaba qozonsalar, biror kuch yordam bera olmaydi. Alloh Haram ahlini fil sohiblari (Abraha qo'shinlari)dan omonda qilgan edi”, deyishar edi.

Bas, ular to'p-to'p bo'lgan holda Islomni qabul qilishdi.

Alloh taolo bu suraga O'zi uchun ko'p namoz o'qib, tasbeh aytib, zafar va fathlar payti Allohga hamd aytish, zikrda bardavom bo'lib, mag'firat so'rashni buyurish ila xotima yasamoqda. Chunki Alloh taolo tasbeh va istig'for aytuvchi bandalarining tavbalarini qabul etadi.

Rasululloh sollallohu alayhi va sallam ma'sum (gunohlardan yiroq) bo'lishlariga qaramay, istig'for aytishga buyurilmoqda. Demak, ummatlariga ham bu narsa juda zarur ekani oydinlashadi.

Imom Muslim Oysha onamizdan rivoyat qiladi. «Rasululloh alayhissalom: “Subhonallohi va bihamdihi astag'firulloha va atubu ilayhi”, deb ko'p aytardilar. Shunda men: “Yo Allohning rasuli, Siz, “Subhonallohi va bihamdihi, astag'firulloha va atubu ilayhi”, deb ko'p aytayotganingizni ko'rmoqdaman”, desam, u zot: “Rabbim menga tez orada ummatim orasida ajoyib narsalarni ko'rishimning xabarini berdi. Agar o'sha alomatni ko'rsam,“Subhonallohi va bihamdihi, astag'firulloha va atubu ilayhi”, deb ko'p aytaman. Haqiqatan, men uni Nasr surasida ko'rdim. U Makkaning fath etilishi va odamlarning to'p-to'p bo'lib Allohning diniga kirishlaridir», dedilar.

Alloh huzurida haq din Islomdir. Bu haqda Alloh taolo Oli Imron surasining 19-oyatida: «Albatta Alloh nazdidagi (maqbul bo'ladigan) din Islom dinidir» va yana shu suraning 85-oyatida: «Kimda-kim Islomdan o'zga din istasa, bas (uning dini Alloh huzurida) hargiz qabul qilinmaydi va u oxiratda ziyon ko'rguvchilardandir», deb ogohlantirgan.

Alloh taolo avval tasbeh, keyin hamd, so'ngra istig'for aytishga buyurdi. Sahobalar bu sura Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning vafotlari xabarini beruvchi ekaniga ittifoq qilishdi. Rivoyat qilinishicha, bu sura nozil bo'lganida Rasululloh sollallohu alayhi va sallam xutba aytib: “Albatta, bandaga Alloh dunyo bilan oxiratga yo'liqish orasida ixtiyor berdi. Banda Allohga yo'liqishni ixtiyor qildi”, deganlar.

Tafsir kitoblari asosida Tolibjon NIZOM tayyorladi.

“Hidoyat” jurnalining 7-sonidan olindi.

Maqolalar

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Maqolalar

Chin usta qoldimi? (qidiryapman)

10.08.2026 4367 8 min.

Bugunning gapi

“Uch xonali xonadonimni ta’mirlatish uchun ikki oy muddatga kelishib usta tushirgandim, olti oyda zo‘rg‘a chala-chulpa qilib ishini tugatdi...”

“Ustalar nega bunaqa-a? Uyini ta’mirlatib, ustalardan roziman, degan odamni uchratmadim...”

“Ko‘pchiligi odamga firib beradi: ishni vaqtida bajarmaydi, ta’mir ishlari tugagach, boshida kelishilgan narxdan ikki barobar ko‘p mablag‘ so‘raydi...”

Yuqoridagi gaplar – uyini, xonadonini ta’mirlatib, ustalardan kuygan kishilarning dod-faryodlari.

Bugungi kunda jamiyatda ayrim ustalarning o‘z ishini vijdonan bajarmasligi, sifatsiz materiallar ishlatishi, vaqtni cho‘zishi yoki turli nayranglar bilan buyurtmachini aldashi, afsuski, ko‘pchilikni tashvishga solish barobarida shu kasb egalariga nisbatan ishonchning susayishiga yoki butunlay yo‘qolishiga olib kelyapti.

Yaxshi niyatda uyini, xonadonini ta’mirlatmoqchi bo‘lgan kishi usta ishlatgan tanishlaridan so‘rab-surishtirishi tayin. Yaqinda men ham xonadonimni ta’mirlatmoqchi bo‘lib usta izladim. Tanish-bilishlardan, do‘stlarimdan so‘rasam, yarmidan ko‘pi ustalardan nolidi. Bu holat nafaqat moliyaviy zarar, ayni paytda insonlar o‘rtasidagi ishonchning yo‘qolishiga ham sabab bo‘lmyaptimi?!

Islom ta’limotida halol mehnat, omonatdorlik va rostgo‘ylik yuksak fazilat ekani ta’kidlanadi. Alloh taolo Qur’oni karimda: “Darhaqiqat, Alloh omonatni o‘z egalariga topshirishingiz va odamlar o‘rtasida hukm qilganingizda adolat bilan hukm qilishingizga buyurar. Albatta, Alloh sizlarga yaxshigina nasihat qilur. Albatta, Alloh eshituvchi va ko‘ruvchi Zotdir” (Niso surasi, 58-oyat).

Ustalik – yaxshi kasb. Usta omonatdor bo‘lsa, odamlarning hojatini ravo qiladi, ko‘pga foydasi tegadi. Buyurtmachi o‘z molini, mablag‘ini ustaga ishonib topshiradi. Usta shu ishonchni oqlashi, ishni puxta va vijdonan bajarishi shart.

Uy – insonning boshpanasi. Uning har bir g‘ishti ezgu niyat bilan qo‘yiladi, har bir devori umid bilan ko‘tariladi. Ammo, afsuski, ba’zan ayrim ustalar imorat qurish yoki ta’mirlashda nayrang qiladilar. Usta tashqi tomondan devorni silliq suvaydi, ammo ichidagi yoriqlarni berkitadi. Bo‘yoqning yaltirog‘i ko‘zni quvnatadi, lekin ortidagi nuqson vaqt o‘tishi bilan ko‘zga tashlanadi.

Yangi ta’mirlangan xonadondan hali bo‘yoq hidi ketmay turib shiftda yoriqlar paydo bo‘ladi, eshiklar qiyshayib qoladi, pol esa g‘ichirlab imorat egasining asabini buzadi. Buyurtmachi ustaga bergan mablag‘iga ichi achiydi.

Ba’zi ustalar sifatli qurilish materiali olish uchun berilgan pulga arzon mahsulot sotib oladi. Qolgan mablag‘ni esa “mehnat haqim” deb o‘maradi. Sementga qumni ortiqcha qo‘shadi, temir yoki armaturani ingichkarog‘iga almashtiradi, mis simlar o‘rniga alyuminini tortadi.

Yana shunday ustalar ham borki, bir haftada tugatishga kelishilgan ishni bir oygacha cho‘zadi. Bahona ham tayyor: “Material kelmadi”, “Yordamchim betob bo‘lib qoldi”, “Ertaga tugatib beramiz” va hokazo.

Eng yomoni, ustaning qo‘lidan chiqqan uy bir yil o‘tar-o‘tmas yana ta’mirga muhtoj bo‘lib qoladi. Bu hunar emas, hiyladir. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Kim bizni aldasa, bizdan emas”, deganlar (Imom Muslim rivoyati). Bu hadis har qanday sohadagi firibgarlikni qamrab oladi. Agar usta arzon yoki sifatsiz materialni qimmatbaho deb ko‘rsatsa, ishni ataylab chala bajarsa yoki keyin yana ta’mirga muhtoj bo‘ladigan qilib ishlasa, bu aldamchilikdan, firibgarlikdan boshqa narsa emas. Afsuski, bugun ko‘pchilik ustalar hiyla va nayrangni kasb qilib olganlar. Buning oqibatida na o‘zlari baraka topadilar, na buyurtmachi ularga bergan mablag‘iga rozi bo‘ladi.

Haqiqiy usta, o‘z ishini vijdonan qiladigan kishi boshqacha bo‘ladi. U har bir ishini bekamu ko‘st bajaradi. Chunki u odamlardan yashirgan nuqsonni, albatta, Alloh taolo ko‘rib, bilib turishini yaxshi anglaydi. Unday ustalar o‘zlariga Alloh taoloning: “Albatta, Alloh chiroyli (ish) qiluvchilarni yaxshi ko‘radi” (Baqara surasi, 195) oyatini hamda Nabiy alayhissalomning: “Alloh taolo o‘z ishini chiroyli, puxta qiladigan kishini yaxshi ko‘radi” (Imom Tabaroniy rivoyati), degan muborak hadislarini o‘zlariga shior qilib olgan bo‘ladilar. Lekin, afsuski, hozir bunday ustalarni topish amrimahol. Borlari ham “qo‘lma-qo‘l”.

Omonatdor ustalar qurgan uylar, yillar o‘tsa ham, yaxshilik bilan eslanadi. Ularning haqlariga xayrli duolar qilinadi. Birgina misol, bizning Sangijumon qishlog‘imizdagi ko‘p uylarni pachirlik usta Turdimurod bobo (Alloh makonini jannat qilsin!) qurgan. O‘sha paytlarda (1960–1990 yillar) vassajuft qilingan shiftlarga ustaning imoratni qurib bitirgan sanasini bitish an’ana bo‘lgan. Har safar qishloqqa borib uyga kirsam, usta boboning “imzosi”ga ko‘zib tushadi va Qur’oni karim oyatlaridan tilovat qilib, u kishining ruhlariga bag‘ishlayman.

Bugun ba’zi ustalarning ishni kelishilgan muddatda tugatmasligi; sifatsiz qurilish materiallaridan foydalanishi; narxni asossiz oshirishi; kamchiliklarni yashirishi; bir necha oy o‘tib yana ta’mir qilishga majbur bo‘ladigan darajada ish tutishi katta gunohdir. Bunday xatti-harakatlar oqibatida buyurtmachi moddiy zarar ko‘radi, asabiylashadi, vaqt yo‘qotadi va eng achinarlisi, odamlar o‘rtasidagi ishonch susayadi.

Halol rizqning barakasi uning ko‘pligida emas, balki pokligidadir. Aldamchilik bilan, hiyla-nayrang ishlatib topilgan mablag‘ foyda bo‘lib ko‘rinsa-da, unda baraka bo‘lmaydi. Shuning uchun har bir usta o‘z qo‘li bilan topayotgan rizqining halolligi haqida o‘ylashi, har bir mix, har bir g‘isht, har bir sim yoki har bir ta’mir uchun qiyomat kuni hisob berilishini unutmasligi kerak.

Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf rahimahulloh:

Men ham (har bir shaxs) jamiyatning a’zosiman. Uy qurmoqchiman, lekin quruvchilik qo‘limdan kelmaydi. Demak, ustaga ehtiyojim bor. Uning oldiga borib, uy qurmoqchiman, shartnoma tuzaylik, deyman. Ustalar kasbi ortidan rizq topadi. Ular bilan kelishib, bugungi naxr bo‘yicha muayyan summa belgilanadi. Muddati va sifat ko‘rsatkichlari kelishib olinadi. Hozirga kunda, Alloh biluvchiroq, ustaman deganlarning 70 foizi aldamchi, nayrangboz, hiylakor: kelishilgan kunda belgilangan manzilga yetib kelmaydi, ishga kech kelib, erta ketadi, vazifasini puxta bajarmaydi, ishini bitirmasdan oldin pul so‘raydi. Takasaltang, taralla-bedod qilib yuradi. Uyning egasi ham xijolatda qoladi. Aksariyati shunaqa. Bunday ustalarga kim ishonadi? Ularga kim ish beradi? Bunday toifalar o‘ziga o‘zi qiladi, ular omadsizlikni o‘zlariga chorlab oladilar.

O‘ttiz foiz haqiqiy ustalar bor. Ular o‘z kasbi bilan faxrlanadi. Guruhlari bor, shogirdlari, ustozlari bor. Hammasini qoyillatib, asbob-anjomlarini chiroyli qilib qo‘yishgan. Shartnopmani tuzadi, vaqtida ishga keladi, belgilangan muddatda qurilishni yoki ta’mir ishlarini tugatadi, ish haqini olib ketadi. Buyurtmachi ham rozi, usta ham rozi. Bunday kishilarning ishida unum, baraka bo‘ladi. Topgan pullari barakali bo‘ladi.

Haqiqiy usta faqat qurilish yoki ta’mirlashni emas, balki odamlarning ishonchini ham qozonadi. Vijdon bilan qilingan har bir ish ibodatga aylanadi. Aldamchilik va nayrang bilan bajarilgan ish esa vaqtinchalik foyda keltirsa ham, dunyoda obro‘ni to‘kadi, rizq qiyilishiga sabab bo‘ladi, oxiratda esa javobgarlikni keltiradi.

Tolibjon NIZOM

Maqolalar

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Muallif

Oʼzbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati