Sayt test holatida ishlamoqda!
29 Avgust, 2026   |   16 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:22
Quyosh
05:46
Peshin
12:24
Asr
17:05
Shom
19:05
Xufton
20:25
Bismillah
29 Avgust, 2026, 16 Rabi`ul avval, 1448

Safar oyi haqida islomiy haqiqatni etkazaylik!

21.09.2020   9899   19 min.
Safar oyi haqida islomiy haqiqatni etkazaylik!

Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo'lsin.
Payg'ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo'lsin.

Safar oyi hijriy-qamariy taqvim bo'yicha yilning ikkinchi oyidir.

Odatda, bu oy yaqinlashishi bilan kishilar orasida turli savollar ko'paya boradi. Safar oyida safar qilib bo'lmasmish. Safar oyida to'y qilib bo'lmasmish va hokazolar. Ushbu gaplar diniy ma'noda bo'lishi ham turgan gap. Chunki, o'sha gaplarning tagida Safar oyida safar qilsa safarida ofatga duchor bo'ladi va to'y qilsa, oilasi baxtsiz bo'larmish, degan e'tiqod uchrab turadi.

Bu gaplarni kichiklikdan eshitib kelaman. Dastlab, Safar oyida safar qilib bo'lmasmish, degan gapni eshitganimda nomi safar bo'lgani uchundir, deb xayol qilgan edim. Keyin bilsam, oy nomi safar emas, «sofar» ekan. Bu oyning nomining safarga hech aloqasi yo'q ekan. Faqat bizda alifbomiz o'zganikiga almashtirilganda ularning alifbosi kambag'allik qilib shu xato yuz bergan ekan.

Otamiz rahmatli bu oy to'g'risidagi odamlar ichida tarqalib qolgan gapu so'zlar noto'g'ri ekanligini aytib berar edilar. Albatta, boshqa ahli ilmlar ham haqiqatni xalqqa etkazar edilar. Ammo omma ichida baribir Safar oyidan shumlanish ma'nosidagi gaplar davom etaverardi.

Safar oyi haqidagi noxush tushuncha va e'tiqodlar hozir ham davom etmoqda. Yaqinda yozuv ishlari bilan mashg'ul bo'lib o'tirsam, bolalar huzurimga kelib, qo'shnilarimizdan bir yo'qlayotganining xabarini berishdi.

Salom-alik, duo-fotihadan keyin muhtaram qo'shni maqsadga ko'chdilar. O'g'illariga yaxshi joydan kelin topilgani, bugun quda tarafga borishlari va maslahat qilishlari haqida so'zladilar.

–Shu munosabat bilan bir katta savol paydo bo'lib qoldi, dedilar qo'shni.

–Qani, eshitaylikchi, qanday savol ekan? – dedim, savol nimaligini darhol tushungan bo'lsam ham.

–To'yning Safar oyiga to'g'ri kelib qolishining ehtimoli ham bor ekan. Shu gap chiqishi bilan desangiz, ayollar bir dunyo gapni gapirib tashlashdi. To'xta, bularning hammasini janoblaridan bir so'rab olay, hali qudanikiga borganda ham bu mashmashalar bo'lishi mumkin, dedim o'zimga va vaqtingizni olsam ham oldingizga keldim, -dedilar qo'shni kulib.

Qo'shnining savoliga qo'ldan kelganicha javob berdim. Bu gaplar eskidan borligini, yana davom etayotganini va ularga faqat ilm orqaligina barham berilishi mumkinligini aytdim. Shu maqsadda oylik kitobcha chiqarish niyatida ekanligimizni, o'shanda shunga o'xshash masalalarga ham e'tibor qaratish niyatidaligimizni aytib, duo qilib turishlarini so'radim.

O'sha kuni peshindan keyin dinu diyonatini mahkam tutgan ziyolilarimizdan biri keldi. U kishi bilan rejalashtirib qo'ygan ilmiy suhbat va savol-javobimiz ancha davom etdi. Suhbatga oid varaqlarni yig'ishtirib bo'lgan muxlis ziyoli yonidan yangi bir varaq olib xontaxtaga yoydi-da:

–«Endi oilaviy masalalarga o'tamiz. Sizga aytadigan bo'lsam, o'g'ilni uylantiradigan bo'lib qoldik. Odob-axloqli, ibodatdagi kelin topilib qoldi. To'y haqida bir necha savollarimizni yozib keldim, - dedi kulib.

–Muborak bo'lsin! Alloh xayrli qilsin! Yoshlarimiz baxtli bo'lsinlar! Qani, savollarni eshitaylik-chi?!, dedim.

Tabiiyki, savollar ichida: «Safar oyida to'y qilsa bo'ladimi», ham bor edi. Qo'shniga aytilgan gaplarni yana takrorladim. Mehmonni kuzatib qo'yib, oylik kitobcha chiqarish zarur ish ekanini yana bir bor ko'ngildan o'tkazdim. Bir masalani odamlarga bittadan tushuntirishdan ko'ra ilmiy asosda kitob orqali ommaviy bayon qilib berish qanchali ahamiyatli ekanini yodga oldim. Og'zaki gap esdan chiqishi mumkinligi bilan har safar yangidan takrorlanishi lozim. Kitob esa doim turadi. Esidan chiqargan odam qaytadan o'qib olishi, boshqalarga o'qitishi, bolalari va nabiralariga meros qoldirishi mumkin.

So'ngra Safar oyi haqidagi ma'lumotlarimni xayoldan o'tkaza boshladim. Bu jarayon davomida agar Safar oyi haqida biror narsa yozadigan bo'lsak, qo'shni va muxlis ziyoliga aytilgan gaplar hech narsa bo'lmasligi qayta-qayta fikrdan o'tdi. Bu masala bo'yicha biror to'liqroq narsa o'qimaganim yoki eshitmaganim aniq bo'ldi. Safar oyi haqida qayerda va qanday ma'lumotlar borligi haqida o'ylay boshladim.

Kitoblarni qarab chiqdim. Hech birida bizni qiziqtirayotgan masala bo'yicha qoniqarliroq ma'lumot topa olmadim. Bir necha kunlar o'tganidan keyin, o'zimiz urinar ekanmiz-da, degan fikrga keldim. Alloh taolodan yordam so'ragan holda mazkur fikrni amalga oshirishga qo'l urdim. Haq taoloning O'zi oson va foydali qilsin!

Qur'oni karimda Safar oyiga oid ma'lumot bormi? Bu savolga javob topish borasida olib borilgan harakatning natijasi yilning boshqa oylari qatori Safar oyi ham Qur'oni karimda o'z nomi ila tilga olinmagan degan xulosa bo'ldi. Ammo Qur'oni Karim oyatlarini tafsir qilish va ulardagi ishoralarni anglab etish uchun keltiriladigan ma'lumotlarda Safar oyi borligi ayon bo'ldi.

Alloh taolo «Tavba» surasida:

«Albatta, «nasiyu» kufrda ziyoda bo'lishdan o'zga narsa emas. Bu bilan kufr keltirganlar zalolatga ketkazilurlar. Alloh harom qilgan narsaning adadiga moslash uchun uni bir yil halol qilurlar, bir yil harom qilurlar. Bas, bu bilan Alloh harom qilgan narsani halol qilurlar. Ularga amallarining yomonligi ziynatlandi. Alloh kofir qavmlarni hidoyat qilmas», degan (37-oyat).

Oyati karimadagi «nasiyu» so'zi lug'atda ortga surish ma'nosini ifoda qiladi. Johiliyat ahlida urush harom qilingan oyning hukmini boshqa, keyin keladigan oyga surish odati urf bo'lgan edi. Ya'ni, arab mushriklari ham to'rt oy — Muharram, Zulqa'da, Zulhijja va Rajab oylari harom oylar ekanligini aytar edilar. O'sha oylarda urush tamoman to'xtar edi. Agar biror kishi shu oylarda otasini o'ldirgan odamni uchratib qolsa ham, unga tegmasdi. Ammo bordiyu, urushni xohlab qolsalar, aslida harom bo'lgan oyning haromligini orqaga surib qo'yib, urush qilaverar edilar.

Misol uchun, Muharram harom oy, ammo shu oyda urush qilgilari kelib qolsa, bu yil uning haromligini Safar oyiga surdik, o'sha oyda urush qilmaymiz, deb Muharramda urush qilar edilar. Safarda esa, urush qilishmasdi. Yanagi yili aksincha bo'lardi. Ular bir yilda to'rt oy urushmasak bo'ldi-da, qaysi oyda bo'lishining nima farqi bor, degandek ish qilishar edi.

Bu ma'noda Safar oyi johiliyat ahli tomonidan Muharram oyi o'rniga vaqtincha qo'yilib turadigan oy bo'lganligi bilan ajralganini bilib oldik.
Johiliyat ahli Safar oyini Muharramga yana boshqa bir maqsadda ham almashtirar edilar. Ularning bu ishini quyidagi rivoyatdan bilib olamiz.

Ibn Abbos roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:

«Quraysh va uning dinini tutganlar haj oylaridagi umrani er yuzidagi eng katta fujurlardan biri deb bilar edilar. Ular Muharramni Safar qilar edilar va «Qachonki, tuyaning yarasi bitsa, izlar yo'qolsa, Safar oyi tugasa, umra qiluvchiga umra halol bo'lur», der edilar.

Bas, Nabiy sollallohu alayhi vasallam va u zotning sahobalari to'rtinchi kuni ertalab hajga ehrom bog'lab keldilar. Bas, u zot ularga uni umra qilishni amr qildilar. Bas, u ularga katta bo'lib ko'rindi va ular:

«Ey Allohning rasuli! Halollikning qaysisi?» dedilar.

«Halollikning barchasi», dedilar».

Uchovlari rivoyat qilgan.

Johiliyat ahlining bunga o'xshash o'zlaricha joriy qilib olgan noma'qul ishlari juda ham ko'p edi. O'sha ishlardan biri ularning haj oylaridagi umrani er yuzidagi eng katta fujurlardan biri deb bilishlari edi.

Islom johiliyatning barcha johilliklarini to'g'riladi. Jumladan, umrani har doim qilish mumkinligini joriy qildi. Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam o'zlarining vidolashuv hajlarida sahobai kiromlardan qurbonlik haydab kelmaganlariga haj niyatlarini umraga aylantirishni maslahat berdilar.

Johiliyat o'z nomi o'zi bilan johillikdan iboratdir. Islomdan oldingi johiliyatda ham johillikning turli-tuman ko'rinishlari mavjud edi. Jumladan, turli oy va kunlarga oid masalalarda ham johiliyatning johilliklari to'lib-toshgan edi. Islom boshqa ko'pgina narsalar qatori ana shu narsalarni ham muolaja qildi. Ularni qandoq qilib to'g'ri yo'lga solishni tushuntirdi.

Islomdan oldingi johiliyat davrida Safar oyidan shumlanish odati ham bor edi. Ular Safar oyida yangi ish boshlab bo'lmaydi, nikoh aqdi qilib bo'lmaydi, ayoli bilan birga oilaviy hayotni boshlab bo'lmaydi, safarga chiqib bo'lmaydi kabi bir qancha xurofotlar asosida bu oydan shumlanishar edi. Ularning fikricha, bu oy xosiyatsiz bo'lib, unda turli yomon mavjudotlar er yuzida tarqalar va mazkur ishlarni qilgan odamlarga zarar etkazar edilar.

Barcha noto'g'ri e'tiqodlar qatori dinimiz bu kabi xurofotdan iborat fikrlarni ham to'g'riladi. Payg'ambarimiz alayhissolatu vassalom bu borada bir qancha hadislar aytdilar.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:

«Nabiy sollallohu alayhi vasalam: «Kasallik yuqishi yo'q, boyqush yo'q, nav'u yo'q va safar yo'q», dedilar».

Uchovlari rivoyat qilishgan.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinayotgan bu hadisi sharifda johiliyatning to'rtta johilligi inkor qilinmoqda.

1. «Kasallik yuqishi yo'q». Johiliyat ahlida: xastaliklarda o'ziga yarasha quvvat bor, ular bir kishidan ikkinchisiga o'sha quvvat ila o'tadi, degan e'tiqod bor edi. Hozir ham xuddi shunga o'xshash e'tiqod bor. Undoq bo'lsa «xastalik yuqishi yo'q-mi?» degan savol berilishi turgan gap. Bunga javob shuki, xastalik Alloh iroda qilsagina yuqadi. Huddi shu ma'no Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning ushbu hadisi shariflarida va bunga o'xshash boshqa hadisi shariflardagi «kasallik yuqishi yo'q» degan gaplarida mujassam bo'lgandir.

Dunyodagi har bir narsa faqatgina Alloh taoloning irodasi bilan bo'ladi. Jumladan, xastalik yuqishi ham. Odamlardan johiliyat e'tiqodlarini ketkazish uchun shunga o'xshash hassos narsalarga alohida e'tibor berilgan.

2. «Boyqush yo'q». Johiliyat davrida turli narsalardan shumlanish mavjud edi. Bu narsa ularning e'tiqodiga aylanib qolgan edi. Jumladan, qayerga boyqush qo'nsa, o'sha erda yomonlik va xarobchilik bo'ladi, degan e'tiqod bor edi. Islom bu narsani ham inkor etdi. Birovga ko'ngilsizlik yoki yomonlik etadigan bo'lsa boyqush yoki boshqa qush qo'ngani sababli emas, Alloh taoloning irodasi ila bo'ladi. Alloh iroda qilsa, har qanday holatda ham bandaga xastalik oriz qilganidek, boyqush qo'nsa ham, qo'nmasa ham yomonlik va xarobachilikni voqe' qilishi mumkin.

3. «Nav'u yo'q». «Nav'u» johiliyat ahli yomg'ir yog'diradi deb e'tiqod qiladigan yulduz. Ular o'zlaricha yomg'irni o'sha yulduz yog'diradi, deb aytishar edi. Albatta, bu ham noto'g'ri. Yomg'irni faqatgina Alloh taoloning O'zi yog'diradi.

4. «Safar yo'q». Johiliyat ahlining Safar oyi to'g'risida ham bid'at-xurofotdan iborat aqiydalari bor edi. U oyda safar qilib bo'lmaydi, u bo'lmaydi, bu bo'lmaydi, deyishar edi. Ularning bu haqdagi e'tiqodlarini yuqorida aytib ham o'tdik. Islom bundoq bo'lmag'ur e'tiqodlarni ham rad etdi. Oylarning hammasi Alloh taoloning oylari, kunlarning hammasi Alloh taoloning kunlari ekanini e'lon etdi.

Jobir roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:

«Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Kasallik yuqishi yo'q, g'ul yo'q va safar yo'q», dedilar».

Imom Muslim va Abu Dovud rivoyat qilgan.

Bu hadisi sharifda avvalgi bayoni kelgan narsalarga «g'ul» ham qo'shilmoqda.

«G'ul» johiliyat ahli tasavvuridagi bir jin bo'lib, ular uni turli shakllarga kira oladi, odamlarni adashtirib ketib turli balolarga uchratadi, degan e'tiqodni qilishar edi. Islom bu noto'g'i e'tiqodni ham rad etdi.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:

«Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Kasallik yuqishi yo'q, qushla fol ochish yo'q, boyqush yo'q va safar yo'q. Va moxovdan, xuddi arslondan qochganingdek qochgin», dedilar».

Imom Buxoriy rivoyat qilgan.

Ushbu hadisi sharifda Safar oyiga oid shumlanish bilan birga qush ila fol ochish hamda kasal yuqishi masalasi bayon qilinmoqda. Biz «qushla fol ochish» shaklida tarjima qilgan ibora arabchada «tiyara» deyiladi. Bu ibora «toir» – qush so'zidan olingandir. Qushning fol ochishga nima daxli bor yoki hozirdagi ba'zi folchilarga o'xshab qushga xatni torttirib fol ochish avvallari ham bo'lganmi, degan savol paydo bo'lishi mumkin.

Ha, qush bilan fol ochish avvallari, johiliyat davrida ham bo'lgan-u, boshqacha uslubda bo'lgan. Johiliyat ahlidan birortasi bir ishni qilish-qilmaslikda ikkilanib qolsa, qushni qo'lda tutib turib uchirgan. Agar qush o'ng tomonga uchsa, o'sha ishni qilgan. Agar qush chap tomonga uchsa, u ishni qilmagan. Agar qush to'g'riga uchsa, yana boshqa qush uchirgan. Ular bu ishni ko'p qilganidan umuman fol ochishga ham «tiyara» iborasi ishlatiladigan bo'lib ketgan. Islom dini bu bemazagarchilikni ham rad etdi.

Bu fasldagi ushbu hadisi sharifgacha bo'lgan rivoyatlarning ba'zisida kasallik yuqishi yo'qligi, ba'zisida kasallik yuqishidan ehtiyot bo'lish kerakligi aytilgan bo'lsa, bu hadisi sharifda mazkur ikki masala ham zikr qilinmoqda. Shu bilan kasallik o'zicha yuqmasligi e'tiqod masalasi ekanligi, kasallik yuqishidan ehtiyot bo'lish esa dinimiz amal qilishni bizdan talab qilgan narsa ekanligi ta'kidlanmoqda.

Moxov xastaligi ham yuqumli ekani hozirda hammaga ravshan haqiqatdir, Islomda esa bu xastalikka uchragan odamdan arslondan qochgandek qochish kerakligi o'n besh asr ilgari ta'kidlangan.

O'rni kelganda kasalning yuqishini ilmiy ravishda birinchi bor isbot qilganlar ham musulmon tabiblar ekanligini aytib o'tmoq burchimizdir. Bu haqiqatni biz emas, g'arbliklar e'tirof qilganlarini ta'kidlash esa vazifamizdir.

Ming afsuslar bo'lsinki, johiliyatning johil e'tiqodlaridan bo'lmish Safar oyidan shumlanish ba'zi sabablarga ko'ra hozirgacha oramizda saqlanib kelmoqda. Tariximizning turli bosqichlarida ulamolarimiz bu masalaga murojaat qilganlarini ko'ramiz.

Hanafiylarning eng mashhur fatvo majmualaridan biri bo'lmish «Fatavoyi Olamgiriya» va shar'iy odoblar bo'yicha mazhabimizning asosiy manbalaridan bo'lmish «Bariyqai Muhmudiya sharhi Toriyqai Muhammadiya» nomli kitoblarda Safar oyiga oid quyidagi ma'lumotlarni o'qiymiz:

«Safar oyida safar qilmaydigan, nikoh va duxulga oid va boshqa ishlarni boshlamaydigan, Nabiy alayhissalomdan rivoyat qilinadigan «Kim menga Safar chiqqanining bashoratini bersa, men unga jannatning bashoratini beraman» gapni mahkam tutib olgan kishilar haqida so'radim. Bu rivoyat o'zi to'g'rimi? Safar oyida baxtsizlik va mash'umlik bormi? U oyda bir ish qilishdan qaytarish bormi?» deb so'radim. U kishi quyidagi javobni berdi:

«Safar oyi haqida aytgan gaplari (johiliy) arablarning gapidir. Nabiy sollallohu alayhi vasallamga nisbat berib aytgan rivoyatlari qip-qizil yolg'ondir». («Javohirul fatavo»dan).

Safar oyidan shumlanishga qarshi faqat tushuntirish ishlari olib borish bilan kifoyalanib qolinmadi. Balki amaliy va namunali ishlar ham qilindi.

Johiliyat ahlining Safar oyidan shumlanishiga tamoman zid o'laroq bu oy Islomda «Safarul xayr» – «Safar yaxshilik» deb nomlandi.

Johiliyat ahlining Safar oyida ish boshlab bo'lmaydi, degan xurofotiga zid o'laroq Islomda ko'pgina ishlarni aynan Safar oyida boshlandi.

Masjidi nabaviyning qurilishi birinchi hijriy sananing aynan Safar oyida bo'ldi.

Johiliyat ahlining Safar oyida safarga chiqib bo'lmaydi, degan e'tiqodiga zid o'laroq musulmonlar xuddi boshqa oylardagi kabi bemalol safarlarga chiqdilar. Payg'ambar alayhissalom Safar oyida safarga chiqib Haybarni fath qildilar.

Johiliyat ahlining Safar oyida nikohlanib bo'lmaydi, degan safsatasiga qarshi o'laroq musulmonlar bu oyda nikohlarini o'tkazdilar. «Tuhfatul Muhtoj fii sharhil Minhoj» nomli kitobda va boshqa manbalarda imom Zuhriyning rivoyatlari asosida keltirilishicha, Payg'ambarimiz alayhissalom aynan Safar oyida o'z qizlari Fotimai Zahroni Ali roziyallohu anhuga nikohlab berdilar. O'shanda hijratning ikkinchi yili edi.

Avval bilmasak, endi bilib oldik. Safar oyidan shumlanishni yig'ishtiraylik. Bilmaganlarga ham bu oy to'g'risida o'zimiz bilgan islomiy haqiqatni etkazaylik.

 

islom.uz

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Prezident Shavkat Mirziyoyevning O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining o‘ttiz besh yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutqi

28.08.2026   6110   18 min.
Prezident Shavkat Mirziyoyevning O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining o‘ttiz besh yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutqi

(2026 yil 28 avgust, Toshkent sh.)

 

Assalomu alaykum, qadrli vatandoshlar!

Hurmatli mehmonlar!

Bugun muqaddas Vatanimiz mustaqilligining qutlug‘ o‘ttiz besh yillik bayramini katta iftixor va tantana bilan nishonlayapmiz.

Aziz xalqimiz, jumladan, muhtaram nuroniylarimiz, shijoatli yoshlarimiz, mo‘tabar ayollarimizni, yurtimizdagi barcha millat va elat vakillarini, xorijdagi vatandoshlarimizni ushbu ayyom bilan chin yurakdan samimiy tabriklayman.

Eng ulug‘ bayramimiz Yangi Toshkentda o‘tkazilayotgani tantana shukuhini yanada oshirmoqda.

Kelgusida ilm-fan, ta’lim va madaniyat markazi bo‘ladigan ushbu hududda kuni kecha Yangi O‘zbekiston universiteti, Nizomiy Ganjaviy nomidagi O‘zbekiston Milliy pedagogika universiteti, O‘zbekiston milliy kutubxonasining muhtasham binolarini ishga tushirdik.

Bugun sizlarning ishtirokingizda ochiladigan favvora dunyodagi eng baland musiqali favvora sifatida Ginnesning rekordlar kitobidan joy olgani ham bayram kayfiyatiga yanada baland ruh bag‘ishlaydi.

Bir necha yuz yillik orzular ro‘yobga chiqayotgan bu betakror makonda butun xalqimiz bilan hali yana ko‘plab quvonchli va tarixiy voqealarga guvoh bo‘lamiz.

Aminmanki, Yangi Toshkent poytaxtimizning ko‘rkiga ko‘rk qo‘shib, biz barpo etayotgan Yangi O‘zbekistonning kuch-qudratini namoyon etadigan chinakam taraqqiyot markaziga aylanadi!

 

Qadrli do‘stlar!

Biz 1991 yilda xalqimizning xohish-irodasi va qat’iyati bilan o‘z davlat mustaqilligimizni qo‘lga kiritdik. Aslida buyuk istiqlolimiz ildizlari uch ming yildan ziyod bo‘lgan davlatchilik an’analarimiz va qadimiy sivilizatsiyamiz tarixiga borib taqaladi.

Birinchi va Ikkinchi Renessans davrida Muhammad Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Mir Alisher Navoiy kabi buyuk allomalarimiz bashariyat tafakkuri xazinasini boyitgan.

Sohibqiron Amir Temur bobomiz barpo etgan davlat esa adolat va bunyodkorlik timsoli sifatida tarix zarvaraqlaridan munosib o‘rin olgan.

Vatan ozodligi va milliy istiqlol yo‘lida jonini fido qilgan Behbudiy, Munavvarqori, Fitrat, Qodiriy, Cho‘lpon kabi jadid bobolarimizning hurriyat haqidagi orzu-niyatlari bugun Yangi O‘zbekistonda to‘liq ro‘yobga chiqmoqda.

Mustaqillik, eng avvalo, bizga shonu sharafimizni, muqaddas dinimizni, ona tilimizni, unutilayotgan milliy qadriyatlarimizni qaytarib berdi.

Istiqlol tufayli biz o‘zligimizni angladik, nomi hamisha e’zozda bo‘lgan ota-bobolarimizning munosib vorislari ekanimizni butun dunyoga namoyon etdik.

Ushbu hayajonli daqiqalarda bugungi erkin hayot uchun jonini fido qilgan ulug‘ ajdodlarimiz, jadidlar xotirasiga ta’zim bajo keltiramiz.

Mana shu tarixiy sanada o‘tgan 35 yil davomida mustaqilligimizni mustahkamlashga munosib hissa qo‘shgan barcha marhum yurtdoshlarimizning fidokorona mehnati va jasoratini yana bir bor e’tirof etishni joiz, deb bilamiz.

Birinchi Prezidentimiz, atoqli davlat va siyosat arbobi Islom Abdug‘aniyevich Karimovning yorqin xotirasini ehtirom bilan yod etamiz.

 

Hurmatli bayram ishtirokchilari!

Mustaqillikning buyuk ahamiyati, avvalo, inson qadri va erkin hayotida namoyon bo‘ladi. Shu bois, biz islohotlarni boshlagan birinchi kunlardanoq xalqning qalbiga quloq soldik, aholining dardiga darmon bo‘lishni maqsad qildik. “Inson qadri uchun!” degan g‘oyani davlat siyosatining markaziga olib chiqdik. Birinchi galda “paxta qulligi”, “majburiy mehnat va bolalar mehnati”, “konvertatsiya cheklovi”, “propiska” kabi odamlarni yillar davomida qiynab kelgan muammolarga barham berdik.

Eng asosiysi, fuqarolarimiz yuragidagi qo‘rquv va hadik o‘rnini ishonch va xotirjamlik egalladi. Har bir inson erkin va farovon yashaydigan jamiyat barpo etish uchun keyingi o‘n yilda tinimsiz izlandik, qattiq mehnat qildik.

Katta siyosiy iroda ko‘rsatib, O‘zbekistonni dunyoga keng ochdik. Xususan, chegara muammolari hal qilindi, qo‘shnilarimiz bilan do‘stlik va hamkorlik mustahkamlandi. Valyuta, soliq, bojxona va investitsiya siyosatida tub o‘zgarishlar amalga oshirildi. Natijada “Iqtisodiy erkinlik indeksi”dagi o‘rnimizni 80 pog‘ona yaxshilab, “iqtisodiyoti mo‘tadil erkin” davlatlar qatoridan joy oldik.

Ilgari iqtisodiyotimizga yiliga 2-3 milliard dollar xorijiy investitsiya olib kelingan bo‘lsa, hozirgi paytda 40-50 milliard dollar chet el sarmoyasi jalb qilinmoqda. Yurtimizga investitsiyalar bilan birga ilg‘or texnologiyalar, zamonaviy bilim va yangi iqtisodiy imkoniyatlar kirib kelmoqda.

Biz uch yil oldin 2030 yilda yalpi ichki mahsulot hajmini 160 milliard dollarga yetkazishni reja qilgan edik. Global logistikadagi uzilishlar, dunyodagi notinch vaziyatga qaramasdan, bu vazifani shu yilning o‘zida ortig‘i bilan amalga oshiramiz va daromadi o‘rtachadan yuqori bo‘lgan davlatlar qatoriga kiramiz.

E’tiborli jihati – biz bunday yuksak natijalarga xalqimizning fidokorona mehnati, intellektual salohiyati hamda millat va davlat birdamligi tufayli erishyapmiz. Ijobiy o‘zgarishlarni har bir inson, har bir oila o‘z hayotida chuqur his etyapti, desam, fikrimga qo‘shilasiz, albatta.

Yangi davrda zamonaviy uy-joyga ega bo‘lgan 650 mingdan ziyod oilaning quvonchini so‘z bilan ta’riflab bo‘ladimi?

Minglab mahallalarimizga Yangi O‘zbekiston qiyofasi kirib bormoqda.

Kambag‘allik masalasini ochiq tan olib, uni keskin qisqartirish bo‘yicha Yangi O‘zbekiston tajribasini yaratdik. Ehtiyojmand oilalarning daromadi, kasbi, salomatligi, farzandlarining ta’lim olishi va yashash sharoitini yaxshilash bo‘yicha “mahallabay” ishlash tizimini yo‘lga qo‘ydik.

Izchil sa’y-harakatlarimiz tufayli bugungi kunda kambag‘allik darajasini 2017 yildagi 35 foizdan 4 foizga tushirishga erishdik. Ushbu raqamlar zamirida ro‘zg‘origa baraka kirib, turmush sifati yaxshilangan 10 million insonning quvonchi va shukronalik tuyg‘ulari mujassam.

 

Muhtaram yurtdoshlar!

Dunyo hamjamiyatida munosib o‘rin egallashimiz uchun bizga bilimli, kelajak kasblarini puxta egallagan, mustaqil fikriga ega bo‘lgan yangi avlod mutaxassislari kerak. Shu bois, ta’limga sifat va mazmun olib kiryapmiz. Muallimning obro‘-e’tiborini tiklab, daromadini oshirib boryapmiz.

O‘tgan o‘n yilda, aholimiz 8 millionga ko‘paygan sharoitda ham bog‘cha qamrovini 78 foizga yetkazdik. Maktablarda 1,5 million qo‘shimcha o‘quvchi o‘rni yaratildi. Prezident, ijod va ixtisoslashgan maktablar tashkil etilgani farzandlarimizga yetakchi xorijiy ta’lim maskanlaridan kam bo‘lmagan darajada chuqur bilim egallash uchun keng imkoniyatlar eshigini ochdi.

Yoshlarga xorijiy tillar va kasb-hunar o‘rganishlari uchun munosib sharoitlar yaratdik.

Oliygohlarda o‘qish uchun qulay sharoitlarni kengaytirganimiz hisobiga hozirgi kunda talabalar soni 1 million 600 ming nafarga yetdi. Quvonarlisi, yoshlarda bilim olishga ishtiyoq kuchaydi. Ota-onalar uchun farzandini oliy ma’lumotli qilish faqat orzu emas, erishsa bo‘ladigan maqsadga aylandi.

Ayniqsa, talabalarning yarmidan ko‘pini xotin-qizlar tashkil etayotgani – Uchinchi Renessansning o‘ziga xos qiyofasi, desak, to‘g‘ri bo‘ladi. Chunki, bilimli qizlar – bilimli oila, bilimli avlod va ma’rifatli jamiyat deganidir.

Biz ta’lim bilan bir qatorda ilm-fan, zamonaviy texnologiya va innovatsiyalarni ham taraqqiyotimizning hal qiluvchi omili, deb bilamiz.

Shu bilan birga, IT, sun’iy intellekt, kreativ iqtisodiyot kabi yo‘nalishlar rivojiga yangi ruh berib, juda katta harakatni boshlab yubordik. Bu orqali 10 million yoshlarimizni raqamli industriya va kelajak kasblariga olib kiramiz.

Istiqlol bayramimiz arafasida xitoylik hamkorlarimiz bilan “Samarqand – 2028” sun’iy yo‘ldoshini fazoga uchirganimiz bizga alohida g‘urur bag‘ishlaydi.

Mening niyatim: O‘zbekiston texnologiya sohalarida jahonga ilg‘or tashabbuslarni taklif qiladigan markazga aylanishi zarur.

O‘zbek tili – raqamli dunyoda ilm va texnologiya yaratiladigan til bo‘lishi lozim.

 

Aziz vatandoshlar!

Inson qadri haqida so‘z yuritganda, aholimizning sog‘lig‘i masalasiga alohida e’tibor qaratishimiz tabiiy. So‘nggi yillarda ushbu sohaga ajratilayotgan mablag‘ni 8 karradan ziyod oshirdik. Eng muhimi, sifatli tibbiy xizmat olish imkoniyati nafaqat markazda, balki hududlarda ham yaratildi.

O‘tgan davrda yurtimizda 652 ta yangi tibbiyot muassasasi barpo etilgani, xususiy sektorga keng imkoniyat berilgani tufayli tibbiy xizmatlar hajmi 3 karra oshdi. Yuqori malakali shifokorlar tayyorlashni yo‘lga qo‘yib, ularga sharoit yaratganimiz

o‘z natijasini beryapti. Ilgari xorijda amalga oshirilgan 100 dan ziyod murakkab diagnostika va davolash usullari bugun yurtimizda ham mukammal bajarilmoqda.

Umuman, aholining o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi 1991 yildagi 66,4 yoshdan 2025 yilda 75,4 yoshga yetgani, go‘daklar va onalar o‘limi ko‘rsatkichi 4 barobar kamaygani sohadagi islohotlarimizning eng muhim natijasidir.

 

Qadrli do‘stlar!

Jonajon Vatanimiz azaldan ulug‘ mutafakkirlar, aziz avliyolar, buyuk allomalar yurti bo‘lib kelgan. Biz mana shunday bebaho merosga munosib ravishda Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy, Burhoniddin Marg‘inoniy yodgorlik majmualari kabi betakror ilmiy-ma’rifiy dargohlarni barpo etdik.

Bu muhtasham va tabarruk maskanlar bugun nafaqat yurtimiz va islom olami, balki butun jahon ahlining haqli e’tirofiga sazovor bo‘lmoqda. Biz bunday bunyodkorlik ishlarini jadal davom ettiramiz.

 

Hurmatli bayram ishtirokchilari!

Bizning eng katta boyligimiz – ertangi kunimizning hal qiluvchi kuchi bo‘lgan Yangi O‘zbekiston yoshlaridir. Intiluvchan va tirishqoq o‘g‘il-qizlarimizni qo‘llab-quvvatlash, ularga keng imkoniyatlar ochish uchun har yili 20-25 trillion so‘m ajratilmoqda.

Bugungi kunda O‘zbekistondagi biznes vakillarining 35 foizini yosh tadbirkorlar tashkil etyapti.

Tokio va Parij Olimpiya hamda Paralimpiya o‘yinlarida, dunyo maydonlarida yosh sportchilarimiz erishgan tarixiy yutuqlar xalqimizga cheksiz iftixor bag‘ishladi.

Futbolchilarimiz ilk bor jahon chempionatida ishtirok etib, o‘zbek sporti tarixida yangi sahifa ochdi. Ular boshlagan yo‘l albatta davomli va zafarli bo‘ladi, deb ishonamiz.

Yaqin kunlarda Samarqandda katta sport anjumani – Jahon shaxmat olimpiadasi boshlanadi. Noyabr oyida esa mashhur grossmeysterimiz Javohir Sindorov jahon shaxmat toji uchun kurashga kirishadi.

Ushbu musobaqalarda shaxmatchi o‘g‘il-qizlarimga ulkan zafarlar tilayman!

Xalqaro fan olimpiadalarida, tanlov va festivallarda yuqori o‘rinlarni egallayotgan yoshlarimizni – Yangi O‘zbekiston yulduzlari, kelajak bunyodkorlari, deb bilaman!

Oldinga qarab intilishdan va doimiy izlanishdan hech qachon to‘xtamang, aziz farzandlarim!

 

Muhtaram yurtdoshlar!

Bugun biz tarixning yanada mas’uliyatli va hal qiluvchi pallasida turibmiz. Mamlakatimiz taraqqiyotning mutlaqo yangi davriga qadam qo‘ymoqda. Kelgusi o‘n yillik – biz uchun milliy yuksalish davri bo‘ladi.

Buni faqat va faqat xalqimizning aql-zakovati, mehnati va birdamligi orqali o‘zimiz bunyod etamiz. Shu maqsadda kelgusi yillarda yurtimizda inson qadrini yanada yuksaltiradigan 7 ta milliy dasturni amalga oshiramiz.

Birinchi milliy dastur bilim va malakani kelgusi taraqqiyotimizning asosiy kapitaliga aylantirishdan iborat bo‘ladi.

Bolalarning 6 yoshli tayyorlov guruhlariga qamrovini qisqa muddatda 100 foizga olib chiqamiz. Xususiy bog‘cha tashkil qilish bo‘yicha mavjud imtiyozlar saqlab qolinadi.

Barcha maktablar xalqaro baholash dasturlari bilan to‘liq qamrab olinadi.

Yurtimizdagi texnikumlarda xalqaro ta’lim standartlarini joriy etamiz. Ularda yoshlarimizni yuqori daromadli kasblarga o‘qitishni yo‘lga qo‘yib, qamrovni 1 millionga yetkazamiz. Bir so‘z bilan aytganda, Yangi O‘zbekistonda kasb egallamagan birorta yigit-qiz qolmaydi.

Biz kelgusi yillarda kamida 10 ta universitetimizni TOP mingtalikka kiritishni katta marra sifatida belgilaymiz.

Ikkinchi milliy dastur xalqimizning sog‘lom bo‘lishi va uzoq umr ko‘rishini ta’minlashga xizmat qiladi.

Shu maqsadda aholi salomatligi bilan bog‘liq davlat xarajatlarini kelgusi besh yilda yalpi ichki mahsulotga nisbatan 5 foizga yetkazamiz.

Biz tibbiyotda profilaktikani kuchaytirish orqali salomatlikni asrash modeliga o‘tamiz. Davlat tibbiy sug‘urtasi mamlakatning barcha xonadonlariga kirib boradi.

Ixtisoslashgan tibbiyotda raqobat muhitini kuchaytirish maqsadida dunyoning eng nufuzli kamida 5 ta klinikasini olib kelamiz.

Yurtimizni zamonaviy tibbiyot, farmatsevtika, biotexnologiyalar va tibbiy ta’lim taraqqiy etgan maskanga aylantiramiz.

Hurmatli tadbir ishtirokchilari!

Uchinchi milliy dastur – iqtisodiyotimizni yuqori texnologiya va mehnat unumdorligi modeliga o‘tkazish.

Buning uchun kelgusi o‘n yilda 450 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilamiz. Iqtisodiyotda yuqori o‘sish sur’atini saqlagan holda, 2030 yilgacha yalpi ichki mahsulot hajmi 300 milliard dollarga yetkaziladi, sanoatda 2 millionta yuqori daromadli ish o‘rni yaratiladi.

Yoshlarimizning salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarishda startap, venchur va sun’iy intellektni rivojlantirish ustuvor yo‘nalishga aylanadi.

Shuningdek, kichik biznes – o‘rta biznesga, o‘rta korxonalar esa yirik kompaniya va korporatsiyalarga aylanishi uchun yaxlit ekotizimni yo‘lga qo‘yamiz. Bularning hisobiga kelgusi o‘n yilda jon boshiga yalpi ichki mahsulot hajmi 10 ming dollarlik marradan oshadi.

 

Aziz do‘stlar!

Global iqlim o‘zgarishi sharoitida suv va ekologiya masalalari yanada dolzarb bo‘lib bormoqda.

Shu bois, to‘rtinchi milliy dastur suv va tabiatga munosabatni tubdan o‘zgartirishga qaratiladi.

Kelgusi besh yilda ekin maydonlarida suv tejaydigan texnologiyalar qamrovini 100 foizga olib chiqamiz. Bu – umummilliy marraga aylanadi.

Tabiatga munosabat – xalqning madaniyati, davlatning mas’uliyati va taraqqiyotning sifat ko‘rsatkichidir. Shuning uchun mamlakatimizda “Yashil makon” umummilliy harakatini yangi sifat bosqichiga olib chiqamiz. Maktab, bog‘cha, shifoxona va ko‘p qavatli uylar atrofidagi yashil hududlar jamiyatning daxlsiz boyligi sifatida muhofaza qilinadi. Yaqin yillarda tuman va shahar markazlarida yashillik ko‘lamini 30 foizga yetkazamiz.

 

Qadrli yurtdoshlar!

Adolat qaror topgan joyda iqtisodiy o‘sish ham, ijtimoiy ishonch ham yuksaladi.

Bu borada beshinchi milliy dastur – sud mustaqilligini kuchaytirish va qonun ustuvorligini ta’minlashni umumiy qadriyatga aylantirishdan iborat.

Buning uchun huquqiy tarbiyani maktabdan boshlab aniq tizim asosida yo‘lga qo‘yamiz. Fuqarolar va tadbirkorlarning qonuniy kafolatlarini kuchaytirish bo‘yicha islohotlarimizni qat’iy davom ettiramiz. Kiberjinoyatchilik, giyohvandlik va odam savdosining oldini olish bo‘yicha choralarni yanada kuchaytiramiz.

“Yashirin iqtisodiyot”, uyushgan jinoyatchilik, ayollar va bolalar huquqini kamsitishga qarshi kurashni yangi bosqichga ko‘taramiz.

Aziz vatandoshlar!

Odamlarimizning kayfiyati, oilalarning farovonligi, yoshlarning orzu-istagi, tadbirkorlarning tashabbuskorligi, eng avvalo, mahallada namoyon bo‘ladi.

Shuning uchun oltinchi milliy dastur mahallani jamiyat taraqqiyotining asosiy buyurtmachisiga aylantirishga yo‘naltiriladi.

Endi davlat dasturlarini ishlab chiqish bo‘yicha yondashuv butkul o‘zgaradi. Tuman budjeti, investitsiya dasturi hamda infratuzilma loyihalari mahalla buyurtmasi asosida ishlab chiqiladi. Bunda fuqarolarning talab va ehtiyoji, mahallaning farovonligi – eng asosiy mezon sifatida belgilanadi.

 

Hurmatli bayram ishtirokchilari!

Yettinchi milliy dastur – O‘zbekistonning tinchlik va do‘stlik diyori, bag‘rikeng o‘lka sifatidagi nufuzini har tomonlama yuksaltirishdan iborat.

Yurtimizda 130 dan ortiq millat va elat vakillari, 16 ta diniy konfessiya a’zolari bir oila farzandlaridek ahil va inoq yashamoqda.

Bugungi notinch zamonda millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik xalqimizning oltin fondi, bebaho boyligidir.

Bizning ochiq, pragmatik va tinchlikparvar siyosatimiz uzoq muddatli taraqqiyotimizni ta’minlashga qaratilgan.

Markaziy Osiyoda ahil qo‘shnichilik, strategik sheriklik va do‘stlik aloqalarini kengaytirishda tarixiy yutuqlarga erishildi.

Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi, Yevropa Ittifoqi, Amerika, Osiyo-Tinch okeani mintaqasi va arab-musulmon dunyosi davlatlari bilan munosabatlarimiz yanada mustahkamlandi. Sharqiy Yevropa, Afrika va Lotin Amerikasida yangi hamkorlik yo‘nalishlari ochildi.

Mamlakatimiz bilan diplomatik munosabat o‘rnatgan davlatlar soni qariyb 170 taga yetdi.

O‘zbekistonni xalqaro diplomatiyaning muhim markaziga aylantirish uchun ko‘pqirrali, vazmin va muvozanatli tashqi siyosatni davom ettiramiz. Iqtisodiy diplomatiya tashqi siyosatimizning ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qoladi.

Mamlakatimiz 2027-2029 yillarda Qo‘shilmaslik harakatiga ilk marotaba raislik qiladi. Dunyodagi 120 dan ortiq davlatni birlashtirgan ushbu global tuzilma samaradorligini oshirishga qaratilgan tashabbuslarni faol ilgari suramiz.

Yon qo‘shnimiz bo‘lgan Afg‘oniston bo‘yicha konstruktiv siyosatimizni qat’iy davom ettiramiz.

Fursatdan foydalanib, bugungi tantanamizda ishtirok etayotgan diplomatik korpus vakillariga, xorijiy ommaviy axborot vositalari xodimlariga, AQSH, Turkiya va Singapurdan kelgan yuqori martabali mehmonlarimizga samarali hamkorlik uchun alohida minnatdorlik bildiraman.

 

Aziz va muhtaram vatandoshlarim!

Bir fikrni ishonch bilan aytmoqchiman.

Biz bugun kechagidan kuchlimiz. Nasib etsa, ertaga bundan ham kuchli bo‘lamiz.

O‘ttiz besh yillik mustaqil taraqqiyot yo‘limiz bizga bir haqiqatni o‘rgatdi: xalq va davlat yagona maqsad yo‘lida birlashib, astoydil harakat qilsa, zabt etib bo‘lmaydigan marraning o‘zi yo‘q.

Bunday buyuk qudratga ega xalq va davlatni yenga oladigan kuchning o‘zi yo‘q.

Biz yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va buyuk kelajagimizni birgalikda barpo etamiz!

Ishonchim komil, matonatli, mard va olijanob xalqimiz o‘z oldiga qo‘ygan ulug‘ maqsadlarga albatta yetadi.

Vatanimizning oltin davrini, yangi buyuk tarixini albatta barchamiz birgalikda yaratamiz!

Bizga mustaqillik ne’matini bergan Parvardigorimizga cheksiz shukronalar bo‘lsin!

Istiqlolimiz ijodkori va haqiqiy bunyodkori bo‘lgan xalqimizga shon-sharaflar bo‘lsin!

Sizlarni, sizlar orqali butun xalqimizni bugungi ulug‘ bayram – O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining o‘ttiz besh yilligi bilan yana bir bor tabriklayman.

Yurtimiz tinch, xonadonlarimiz obod va farovon bo‘lsin!

Yashasin O‘zbekiston Respublikasi!

Yashasin O‘zbekiston xalqi!

O'zbekiston yangiliklari