Sayt test holatida ishlamoqda!
17 Sentabr, 2026   |   6 Rabi`us soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:45
Quyosh
06:05
Peshin
12:18
Asr
16:40
Shom
18:33
Xufton
19:49
Bismillah
17 Sentabr, 2026, 6 Rabi`us soni, 1448

Mavritaniyada islom

21.09.2020   4814   5 min.
Mavritaniyada islom

Joylashuvi. Afrikaning shimoli-g'arbida joylashgan. Jazoir, Mali, G'arbiy Sahroi Kabir va Senegal bilan chegaradosh. G'arbiy qirg'oqlarini Atlantika okeani yuvib turadi. Mamlakatning ko'p qismi g'arbiy Sahroi Kabirning qumli va toshloq cho'llari, Atlantika okeaniga tutash sohil pasttekislikdan iborat. Ma'muriy jihatdan mamlakat 12 viloyatga bo'linadi.

Tarixi. V–XI asrlarda Mavritaniyaning janubiy qismi G'arbiy Afrika davlatlari tarkibida bo'lgan. XIII–XIV asrlarda janubiy qismi Mali davlatiga qo'shilgandan keyin arablar hukmronligi kuchaydi.

1783 yilga kelib, Mavritaniya sohillari Frantsiyaga tobe bo'lib qoldi. 1920 yil mamlakat rasmiy ravishda Frantsiya mustamlakasi deb e'lon qilindi. 1960 yil 28 noyabrda Nuakshotda mustaqil Mavritaniya Islom Respublikasi tuzilgani e'lon qilindi. 1961 yil mayda davlat Konstitutsiyasi qabul qilindi. 1961 yil noyabrdan BMT a'zosi. Mustaqillik kuni (28 noyabr') milliy bayram sifatida keng nishonlanadi.

Mamlakat tub aholisining 80 foizdan ko'prog'ini mavrlar tashkil etadi. Ular Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) va u zotning sahobalari so'zlashgan sof adabiy arab tilida so'zlashadi. Barbarzenagalar, fulbe, volof, tukuler, soninke va boshqa xalqlar ham yashaydi. Aholining 62 foiziga yaqini shaharlarda istiqomat qiladi.

Iqtisodi. Mavritaniya kam rivojlangan agrar davlat bo'lib, tog'-kon sanoati yaxshi rivojlangan. Sanoatning asosi – temir rudasi, oltin, mis va gips qazib olishdir. Sanoat korxonalarining aksariyati Nuakshot shahrida joylashgan. Hududining 40 foizi yaylovlardir. Tariq, makkajo'xori, dukkaklilar, sholi, eryong'oq, xurmo asosiy oziq-ovqat ekinlari hisoblanadi. Mamlakatda baliqchilik muhim ahamiyatga ega.

Tez-tez bo'lib turadigan qurg'oqchilik qishloq xo'jaligiga katta zarar etkazadi. Shu bois, qishloq xo'jaligi ancha zaif. Uning asosiy tarmog'ini ko'chmanchi va yarim ko'chmanchi chorvachilik tashkil etadi. Qoramol, tuya, qo'y, echki, eshak, ot boqiladi. Baliq va dengiz jonivorlari ovlanadi. Senegal daryosi bo'yida va vohalardagina dehqonchilik qilinadi. Chetga temir rudasi, oltin, gips, baliq va baliq mahsulotlari, chorva, teri kabilar chiqariladi.

Ta'lim va madaniyat. Majburiy boshlang'ich ta'lim joriy qilingan bo'lsa-da, yoshlarning oz qismi maktabga qatnaydi. Mamlakatda 1214 dan ortiq boshlang'ich va 51 ta o'rta maktab faoliyat yuritadi. Ta'lim ikki bosqichdan, boshlang'ich (6 yil) va o'rta maktab (6 yil)dan iborat. Boshlang'ich maktablarda darc arab tilida, o'rta va oliy maktablarda esa frantsuz tilida olib boriladi. Boshlang'ich maktablarda frantsuz tili ham o'rgatiladi. Nuakshotda Milliy universitet, Pedagogika instituti, Konchilik instituti, Butilimit shahrida Oliy Islom tadqiqot instituti bor. Yoshlarning aksariyati Frantsiya, Senegal va boshqa mamlakatlarning universitetlariga borib o'qiydi.

An'anaviy hunarmandchilikka katta e'tibor beriladi, uni rivojlantirish rag'batlantiriladi. Metall, sopol, charm, yog'och kabilardan buyumlar yasash amaliy bezak san'ati sifatida o'ziga xos uslubda rivojlangan. Zargarlik va kulolchilik ham ravnaq topgan.

Milodiy VII–XI asrlarda savdo yo'llarida, quduqlar atrofida bog'lar, tosh uylar qad ko'tara boshlagan. XI–XII asrlardan esa to'g'ri burchakli, yassi tomli, ichki hovlili uylar barpo etilgan.

Dini. Mavritaniyada Islom dini rasmiy din sifatida qabul qilingan. 0,1 foiz aholi turli mahalliy dinlarga e'tiqod qiladi. XVI–XVII asrlarda nasroniylikning katolik yo'nalishi ham tarqala boshlagan. Lekin mamlakatda sanoqli kishigina ushbu din vakili hisoblanadi.

Mamlakatga VIII asr boshlaridan Islom dini kirib kela boshlagan. Aholining 99,6 foizi musulmon. Molikiy mazhabi keng tarqalgan. 1980 yil hukumat tomonidan shariat ko'rsatmalari davlat qonuni sifatida qabul qilingan. Shu bois, mamlakat sud-huquq tizimi Islom shariati asosida tartibga solinadi. Mavritaniyada sakkiz mingga yaqin masjid mavjud bo'lib, ulardan eng qadimiysi XIII–XIV asrlarda barpo etilgan “Shingetti” jome masjididir. Masjid va uning minorasi Mavritaniya davlatining milliy ramzi sanaladi. Masjid 1970 yili YuNYeSKOning hamkorligida qayta ta'mirlangan va 1996 yil Butunjahon merosi ro'yxatiga kiritilgan. Nuakshot shahrining janubi-g'arbiy qismidagi “Kabir” jomei mamlakatning eng yirik masjidi hisoblanadi.

Davron NURMUHAMMAD

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Tarixni anglagan avlod — kelajakni bunyod etadi

17.09.2026   23169   4 min.
Tarixni anglagan avlod — kelajakni bunyod etadi

Ilmga qiziqish, avvalo, manbaga murojaat qilishdan boshlanadi. Tarixni chuqur anglash esa uni kitob, qo‘lyozma va ishonchli ilmiy manbalar orqali o‘rganishni talab etadi. Yangi o‘quv yilini yangi bilim va katta maqsadlar bilan boshlagan Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutining 1 bosqich talabalari O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif buyurdilar, xabar bermoqda iccu.uz.

Talabalar tashrifni, dastlab Markazning kutubxonasi bilan tanishishdan boshladi.

Bu yerda ular ilmiy izlanish uchun muhim bo‘lgan adabiyotlar, tarixiy manbalar va turli yo‘nalishlardagi ilmiy nashrlar bilan tanishdi. Kutubxona nafaqat kitoblar jamlangan maskan, balki tadqiqotchi uchun zarur bo‘lgan bilim va manbalarni bir joyga jamlovchi muhim ilmiy-ma’rifiy makon sifatida namoyon bo‘ldi.

Ayniqsa, islom tarixi, madaniyati, ilm-fani va ajdodlarimizning ilmiy merosini o‘rganayotgan yoshlar uchun bunday muhitning ahamiyati katta. Chunki auditoriyada o‘rganilgan bilimni mustahkamlash, mavzu bo‘yicha qo‘shimcha ma’lumot izlash va ilmiy izlanish olib borishda manba bilan ishlash ko‘nikmasi muhim o‘rin tutadi.

Mazkur tashrif yoshlar uchun navbatdagi ekskursiya emas, balki tarix, ilm-fan va milliy o‘zlik bilan bevosita yuzma-yuz kelish imkonini bergan muhim ma’rifiy uchrashuv bo‘ldi.

Institutning bo‘lajak islomshunoslari Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan bunyod etilgan Markazning boy ekspozitsiyalari orqali O‘zbekiston hududida qadimdan shakllangan sivilizatsiya jarayonlari, islom madaniyatining rivojlanishi, buyuk allomalarimizning ilmiy merosi hamda ajdodlarimizning jahon tamadduniga qo‘shgan beqiyos hissasi bilan yaqindan tanishdilar.

Markazning Islomdan avvalgi davr, Birinchi va Ikkinchi Renessans, ilm-fan va ma’rifat taraqqiyotiga bag‘ishlangan ekspozitsiyalari talabalar e’tiborini tortdi.

Tarixiy manbalar, noyob qo‘lyozmalar, qadimiy ashyolar va zamonaviy muzey texnologiyalari uyg‘unligi orqali namoyish etilgan ma’lumotlar yoshlarning o‘tmish haqidagi tasavvurlarini yanada boyitdi.

Bu yerda ular Muhammad Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Ali ibn Sino, Abu Rayhon Beruniy, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Abu Mansur Moturidiy kabi buyuk ajdodlarimizning ilmiy va ma’naviy merosi bilan bog‘liq ma’lumotlarni ko‘zdan kechirdilar.

Ayniqsa, bir vaqtlar shu zaminlarda yaratilgan ilmiy kashfiyotlar bugungi zamonaviy fanlarning shakllanishida qanday ahamiyat kasb etgani talabalar uchun qiziqarli bo‘ldi.

Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida tahsil olayotgan yoshlar uchun bunday maskanning ahamiyati, tabiiyki, yanada katta. Chunki ular o‘zlari o‘rganayotgan diniy-ilmiy merosning tarixiy ildizlarini nafaqat kitoblardan, balki Markaz ekspozitsiyalarida bevosita ko‘rish imkoniga ega bo‘ldilar.

Talabalarning fikricha, Markazdagi eng muhim jihatlardan biri — tarixning oddiy sanalar va voqealar ketma-ketligi sifatida emas, balki ilm-fan, tafakkur va insoniyat taraqqiyoti bilan bog‘liq yaxlit jarayon sifatida namoyish etilganidir.

“Bu yerda ajdodlarimizning ilm-fanga qo‘shgan hissasini ko‘rib, ular bilan faxrlanish tuyg‘usi yanada kuchaydi. Ayniqsa, islom dini rivoji bilan birga ilm-ma’rifat ham yuksalib borganini ko‘rish biz uchun juda katta taassurot qoldirdi”, — deydi institutning 1-bosqich talabalaridan biri.

Yoshlar Markazning kutubxona faoliyati bilan ham tanishdilar. Bu yerda jamlangan ilmiy adabiyotlar, tarixiy manbalar va tadqiqotlar bo‘lajak mutaxassislarning kelgusidagi ta’lim va ilmiy izlanishlari uchun muhim manba bo‘lishi ta’kidlandi.

Tashrif davomida talabalar uchun Markazning faqat tarixiy merosni namoyish etuvchi maskan emas, balki ilmiy izlanish, ma’rifat va zamonaviy tafakkur uyg‘unlashgan muhim platforma ekanligi yanada yaqqol namoyon bo‘ldi.

Talabalar Markaz bilan tanishish jarayonida o‘zlari tahsil olayotgan soha — islomshunoslikning qanchalik katta ilmiy meros va tarixiy mas’uliyat bilan bog‘liqligini ham chuqurroq his etdilar.

Shu ma’noda, yangi o‘quv yilining dastlabki kunlarida tashkil etilgan mazkur tashrif talabalar uchun yangi bilimlar sari tashlangan muhim qadam bo‘ldi.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazidagi ushbu ma’rifiy tashrif esa bo‘lajak islomshunoslar uchun yangi o‘quv yilini tarix saboqlari, ilmga qiziqish va katta maqsadlar bilan boshlashga xizmat qildi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari