Joylashuvi. Janubiy Yevropada, Bolqon yarim orolining markaziy qismida joylashgan davlat. Janubda – Gretsiya, sharqda – Bolgariya, shimolda – Serbiya va Chernogoriya, g'arbda – Albaniya bilan chegaradosh.
Tarixi. Makedoniya eramizdan avvalgi V-II asrlarda Bolqon yarim orolida vujudga keldi. Filipp II Makedoniya erlarini birlashtirdi. Uning o'g'li Aleksandr ko'p erlarni bosib olib, ulkan hokimiyatga asos soldi. VII asrda Makedoniya hududiga slavyanlar kelib o'rnashdi. XIV asrga kelib bu o'lka Usmonlilar imperiyasi tarkibida bo'ldi. XX asrga qadar makedoniyaliklar tinch-omon yashashdi, mamlakatda ilm-fan, madaniyat gullab yashnadi. Buni barpo etilgan o'nlab maktab-madrasalar, shifoxona, kutubxonalar, ko'rkam va muhtasham masjidlar ham isbotlaydi. Birinchi jahon urushidan so'ng Usmonlilar saltanati parchalanib ketgach, Makedoniya Serbiya, Gretsiya va Bolgariya tomonidan bo'lib olindi.
1945 yilda Sotsialistik Yugoslaviya tarkibiga kirgan Makedoniya Respublikasi Ittifoqi tashkil topdi. 1991 yilda Makedoniya mustaqil davlat deb e'lon qilindi. Mamlakat 1993 yildan BMT a'zosi. 1991 yil 4 dekabrda O'zbekiston Respublikasi suverenitetini tan oldi.
Iqtisodi. Makedoniya iqtisodi sust rivojlangan agrar-industrial davlatdir. Mamlakatda ko'mir, qo'rg'oshin, rux, temir va nikel rudalari qazib olinadi va qayta ishlanadi. Mashinasozlikda sanoat uskunalari, elektr asboblar, qishloq xo'jaligi mahsulotlari ishlab chiqariladi. Kimyo-farmatsevtika, yog'ochga ishlov berish ancha rivojlangan. Asosiy qishloq xo'jalik ekinlari — bug'doy, makkajo'xori, meva va sabzavotlar. Chorvachilik tog'-yaylov qo'ychiligiga ixtisoslashgan.
Ta'lim va madaniyat. Mamlakatda 7-15 yoshdagi bolalar uchun 8 yillik majburiy boshlang'ich ta'lim joriy etilgan. Shuningdek, gimnaziya va kasb-hunar maktablari ham faoliyat yuritadi. Skop'eda 1949 yilda tashkil qilingan yirik o'quv yurti, pedagogika akademiyasi, Makedoniya fan va san'at akademiyasi, milliy tarix instituti, Oxrid shahrida gidrobiologiya instituti, Strumitsa shahrida paxta instituti, bundan tashqari, turli yo'nalishlardagi 20 ga yaqin ilmiy tadqiqot markazlari bor. Poytaxtda Davlat kutubxonasi, arxeologiya, tarix, etnologiya muzeylari, rasmlar galereyasi joylashgan.
Dini. Makedoniya ko'p millatli davlatdir. Aholining 67 foizini makedonlar, qolgan qismini albanlar, turklar, serblar va slavyanlar tashkil etadi. Dindorlarning 59 foizi pravoslav, 35 foizi musulmon, 4 foizi katolik, 1 foizi protestant.
Makedoniyada Islom dini Usmonlilar hukmronlik qilgan yillari paydo bo'la boshladi. Aynan shu yillar mamlakatda ilk masjid va madrasalar barpo etildi. Musulmonlarning aksariyati hanafiylik mazhabiga e'tiqod qiladi. Mamlakat muslmonlarining diniy-e'tiqodiy ishlariga Makedoniya Islom birligi kengashi rahbarlik qiladi.
Makedoniyada 1000 ga yaqin jome masjidlari musulmonlar xizmatida. Ularning aksariyati XV va XVI asrlarda barpo etilgan. Skop'e shahridagi “Mustafo Poshsho” va “Sulton Murod” jome masjidlari, Bitoladagi “Ishoq”, Tetovodagi “Sharen” va “Saat” jomelari, Shtip shahridagi “Kadn” va “Hon” masjidlari, Oxriddagi “Ali Poshsho” kabi jome masjidlar Makedoniyadagi eng qadimiy va yirik masjidlar hisoblanadi.
Mamlakatda islomiy ilmlarni o'qitish bo'yicha o'ziga xos tizim joriy etilgan. Bolqon yarim orolidagi eng qadimiy diniy ta'lim dargohlaridan biri “Isobek” madrasasi o'n beshinchi asrdan beri faoliyat yuritib kelmoqda. Madrasa o'rta-maxsus ta'lim muassasasi maqomida bo'lib, o'z davrida hatto oliy o'quv yurti darajasigacha ko'tarilgan. O'quv dargohi huzurida kutubxona va masjid ham bor. Ushbu masjid 1475 yilda barpo qilingan. Ikkinchi jahon urushidan so'ng ushbu madrasa 1979 yilga qadar o'z faoliyatini to'xtatdi. 1984 yildan boshlab madrasa yana talabalarni qabul qila boshladi.
2000 yil mamlakatdagi Islom jamiyati tashabbusi bilan Skop'e shahrida oliy diniy ta'lim muassasasi ochildi. Ushbu dargoh nafaqat madrasa talabalariga, balki ko'plab xorij mamlakatlari talabalari uchun ham Islom ilmlari bo'yicha oliy ma'lumotga ega bo'lish imkoniyatini berdi.
Mamlakatdagi eng qadimiy va jozibador “Mustafo Poshsho” jome masjidi poytaxt Skop'e shahrida joylashgan. U 1492 yil Sulton Salim I ning vaziri Mustafo Poshsho tashabbusi bilan barpo etilgan. Masjid yaqinida Mustafo Poshshoning qabri bor. Jome 1968 yil davlat muhofazasiga olingan.
Bitola shahridagi 1558 yil qurilgan “Yeni” masjidi (Yangi masjid) hashamatli bezaklari bilan alohida ajralib turadi. U to'g'ri to'rtburchak shaklida bo'lib, 40 metr uzunlikdagi minorasi bor. Makedoniya Islom hamkorlik tashkilotining a'zosi hisoblanadi.
Davron NURMUHAMMAD
Alloh taolo odamzodga aql, es-hushga qo‘shib did, farosat degan ulug‘ ne’matlarni berganki, ularni ishlatgan, ishlata olgan kishi har doim hamma joyda e’zoz va qadr topgan. Illo, ishlata olmagan kishining o‘zidan boshqalarni ayblashi ayni ahmoqlik, johillik va nodonlikdir.
Qur’oni karimni oyoqlari ostiga olib tepkilayotganini tasvirga tushirib, ijtimoiy tarmoqlar orqali tarqatgan kimsaning xatti-harakatlari yurtimiz mo‘min-musulmonlarining nafratini uyg‘otdi, g‘azabini keltirdi. Rost-da, aqlli, sog‘lom kishi shunday ishni qilishi u yoqda tursin, hatto xayoliga ham keltirishining o‘zi dahshatli-ku.
Islom shiorlari ulug‘lanadi, diniy masalalarga nafaqat har bir musulmon, ayni paytda barcha kishilar hurmat bilan munosabatda bo‘lishi ham odamiylik nuqtayi nazaridan, ham huquqiy jihatdan zarurdir.
Alloh taoloning shiorlarini oyoqosti qilish, ulardan birortasini masxaralash, kamsitish, behurmat qilish, xo‘rlash, mensimaslik, xor qilish mo‘min kishining dindan chiqishiga sabab bo‘ladi (Alloh asrasin!).
Islom ta’limotiga ko‘ra, “shior” so‘zi “nishon”, “belgi”, “alomat” ma’nolarini bildiradi. Alloh taoloning dinining ko‘zga ko‘ringan va shon-shavkati alomati bo‘lgan narsalar shior hisoblanadi. Mus'hafi sharif, oyati karimalar ko‘chirilgan varaqlar shularning eng old safida turadi.
Alloh taolo Islom shiorlarini qadrlashga targ‘ib etgan va ularni toptash, masxaralashdan qattiq qaytargan. Jumladan, Haq taolo Qur’oni karimda: “(Gap) shudir. Yana kimki Allohning shiorlari (qurbonliklar)ni ulug‘ deb bilsa, bas, albatta, (bu) dillarning taqvosidandir” (Haj surasi, 32 oyat), – deb xitob qilgan.
Savbon roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisi sharifda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam shariatning shiorini past sanaganlarni qattiq qoralab bunday deganlar: «“Aniq bilamanki, ummatim ichidagi ba’zi kimsalar Qiyomat kunida Tihoma tog‘i kabi ulkan hasanotlar bilan oppoq bo‘lib kelishadi, lekin Alloh taolo ularning amallarini to‘zigan chang kabi qilib qo‘yadi”. Shunda Cavbon roziyallohu anhu: “Yo Racululloh, bizga ularni cifatlab, ochiq bayon qilib bersangiz, bilmasdan o‘shalardan bo‘lib qolmaylik!” dedi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Ular cizlarning birodarlaringiz, cizlarga o‘xshagan odamlardir. Ular ham ciz kabi tunlari ibodat qiladi. Lekin ular shunday odamlarki, yolg‘iz qolgan vaqtlarida shariatning shiorlarini toptaydilar”, – dedilar (Imom Ibn Moja rivoyati).
Qur’oni karimning darajasi shu qadar ulug‘ki, hatto Mus'hafni tahoratsiz ushlab bo‘lmaydi. Qur’onni ushlamoqchi bo‘lgan odam tahoratli bo‘lishi vojibdir. Alloh taolo: «Uni faqat poklanganlargina ushlaydir», degan (Voqea surasi, 79-oyat).
Ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Qur’onni pok odamgina ushlaydi”, dedilar (Imom Tabaroniy rivoyati).
Shuningdek, Alloh taoloning Kitobini uning mavqeiga munosib, chiroyli g‘ilofda saqlash vojibligi, tozaligiga etibor qaratish, munosib joyga qo‘yish ham vojibdir.
Ulamolar: “Qur’oni karimni axlatga tashlagan odam kofir bo‘ladi”, deyishgan. Kalomullohning hurmatini joyiga qo‘ymaydigan odamga Mus'hafni sotish harom.
“Sahihi Buxoriy” va “Sahihi Muslim”da Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Mus'haf dushmanning qo‘liga tushib qolish xavfi bo‘lsa, Mus'haf bilan dushman yerlariga safar qilishdan qaytarganlari keltirilgan.
Ulamolarning fatvolarida bunday deyiladi: “Kim azonni masxara qilsa yoki Qur’oni karimni yengil sanab oyoqosti qilsa, shar’iy ilmlarni yoxud ulamolarni masxara qilsa, ibodatlarni yengil sanab bajarmasa, masjidni masxara qilsa, kofir bo‘ladi” (“G‘amzu uyunil basoir sharh ashboh van-nazoir” kitobi).
Biz Qur’oni karimni ulug‘lashni solih salaflardan o‘rganishimiz kerak. Imom Qatoda rahimahulloh: “Qur’oni karim o‘qiganimdan buyon piyoz yemadim”, degan bo‘lsa, Imom Mujohid rahimahulloh: “Qur’on o‘qiyotib sizni esnoq tutib qolsa, esnog‘ingiz ketgunicha o‘qimay turing”, degan.
Allohninrg oyatlarini oyoqosti qilayotgan kimsalar nahotki Imom Navaviy rahimahullohning: “Kimdir sizga Mus'haf bersa, uni tik turgan holda oling. Chunki ulamo va aziz kishilar kelganda turish mustahab sanaladi. Mus'haf (uchun turish) avloroqdir”, deganini anglamasa...
Qur’oni karimni xorlash, masxaralash, qadrini yerga urish kofir va munofiq kimsalarning ishidir. Bu haqda oyati karimada bunday deyiladi: “Kofir bo‘lganlarga bu dunyo ziynatli qilib qo‘yilgan. Ular imon keltirganlar ustidan kuladilar. Holbuki, qiyomat kuni taqvoli bo‘lganlar ulardan balanddirlar” (Baqara surasi, 212-oyat).
Islom shiorlarini, xususan, Qur’oni karimni masxara qilish mo‘minga ham, sog‘lom aql egasiga ham mutlaqo yarashmaydi. Ayniqsa, mamlakatimiz aholisining asosiy qismi Islom diniga e’tiqod qilar ekan, xalqimizning milliy va diniy qadriyatlarini hurmat qilish har bir O‘zbekiston fuqarosining burchidir.
Tolibjon NIZOM