Sayt test holatida ishlamoqda!
12 Mart, 2026   |   23 Ramazon, 1447

Toshkent shahri
Tong
05:22
Quyosh
06:40
Peshin
12:38
Asr
16:40
Shom
18:30
Xufton
19:42
Bismillah
12 Mart, 2026, 23 Ramazon, 1447

Zamonaviy davrdagi eng yirik fiqhiy entsiklopediya o'zbek tiliga tarjima qilinmoqda

15.09.2020   1961   4 min.
Zamonaviy davrdagi eng yirik fiqhiy entsiklopediya o'zbek tiliga tarjima qilinmoqda

Kuni kecha “Azon kitoblari” nashriyot-matbaa birlashmasida “Katta fiqh entsiklopediyasi” kitobining 1-jildi taqdimoti bo'lib o'tdi. Unda ulamolar, tarjimonlar, muxlislar va kitobxonlar ishtirok etishdi.

Loyiha ishtirokchilariga ko'ra, hozirga qadar uning jildlari 45 ta bo'lib, o'zbek tilida 47 jildda nashr etilishi rejalashtirilmoqda. Ushbu tarjima jarayonlari 5 yil avval boshlangan.

Shu o'rinda ushbu kitob va uning ahamiyati haqida to'xtalib o'tsak. “Katta fiqh entsiklopediyasi” – zamonaviy davrdagi eng yirik fiqhiy entsiklopediya bo'lib, u hijriy o'n uchinchi asrga qadar islom huquqshunosligi merosining zamonaviy va hujjatlashtirilgan shaklidir. Hozirga qadar uning jildlari katta hajmda bo'lgan 45 jildga etgan bo'lib, ular tadqiqotchilar va qoziyot mutaxassis (sud ekspert) lari talabalariga qulay bo'lishi uchun, lug'aviy tartibda (alfavit bo'yicha) joylashtirilgan.

Qirq besh jilddan iborat bu yirik va nufuzli asar dunyo islom ulamolari orasida juda mashhurdir.  Alloma shayx Mujohidul Islom Qosimiy boshchiligidagi Hindistonda Islom Fiqh Akademiyasi olimlarining sa'y-harakatlari bilan urdu tiliga tarjima qilingan. Ammo entsiklopediya hali urdu tilidan boshqa musulmon xalqlari tiliga to'liq tarjima qilinmagan.

Ushbu ilmiy loyiha boshlanishi 1951 yil Parijda bo'lib o'tgan Islomiy Fiqh haftaligi konferentsiyasidan so'ng boshlangan edi. Konferentsiyaning yakuniy qaror va tavsiyalari qatorida islomiy huquqiy ma'lumotlarni zamonaviy uslublar va leksik tartibga ko'ra taqdim etiladigan huquqshunoslik entsiklopediyasini tuzish ham bor edi.

Ushbu ikki yuz taniqli olim tomonidan tayyorlangan entsiklopediya 1956 yilda  Misr va Suriyadan iborat arab davlatlari birlashmasi qo'mitasi tomonidan boshlangan. So'ngra esa mablag' taqchilligi sababli Quvayt davlatida davom etirilgan. Uning yozilib tugallanishiga qirq yildan oshiqroq (1965-2005) vaqt ketgan bo'lib, Quvayt davlatida nihoyalangani uchun “Quvayt fiqh entsiklopedisi” nomini olgan. Entsiklopediya ko'plab musulmon mamlakatlarda nashrdan chiqqan bo'lib, fiqh va qonunchilikda mahkama, muassasa va olimlarning asosiy murojaat qiladigan manbasi bo'lib qolgan.

Fiqh entsiklopediyasini tayyorlashda islom huquqshunosligi sohasidagi yuzlab taniqli olimlar qatnashdilar. Entsiklopediya qat'iy ravishda Vaqflar vazirligida tayinlangan huquqshunoslar orasidan ma'muriyat xodimlariga tayanar edi.  Fiqh entsiklopediyasining huquqshunoslik va uni qo'llab-quvvatlovchi ilmlar sohasida ixtisoslashgan ushbu yaxlitligida, Kuvaytning ichkarisidan va tashqarisidan juda ko'p sonli olimlardan foydalangan, ular yozish uchun yagona rejada va ilmiy ko'rib chiqish va yakuniy tasdiqlash uchun boshqa rejada ma'lum atamalarni yozish uchun tayinlangan. Fiqh entsiklopediyasi ma'muriyati doirasidan tashqarida yozganlar soni turli musulmon mamlakatlaridan kelgan ikki yuz taniqli huquqshunos etgan etdi.

Fiqh entsiklopediyasining bosh kotiblari (mas'ul shaxslar)

O'tgan qirq yil ichida “Katta fiqh entsiklopediyasi”ning bosh kotiblari:

  1. Shayx Mustafo Zarqo.
  2. Doktor Badr Mutavalli Abdulbosit
  3. Doktor Abdusattor Abu G'udda.

Ushbu entsiklopediyadan ko'proq manfaatlanish borasidagi harakatlar bois, u  CD-diskka va yana zamonaviy vositalarga joylanib, tadqiqotchilarga taqdim qilinmoqda. Hozirda  fiqh entsiklopediyasi huquqshunoslik materiallarini islom va g'ayriislom dunyosi tillariga tarjima qilish ustida jiddiy ishlar olib borilmoqda.

Entsiklopediya o'z ichiga fiqhiy masalalarni to'rt mazhab dalillari asosida qiyosiy-tahlil qilib jamlagan asardir. Har bir mavzu doirasida istilohning ta'rifi, unga oid aloqador so'zlar, ijmoliy hukmi va o'rganilgan o'rinlari joy egallagan. O'z navbatida, bularning barchasi mavzuning katta qamrovli ekani yoki aksinchaligiga qarab ehtiyoj doirasida bir qancha bandlarga taqsimlangan. Istiloh “ta'rifi”da atamaning lug'at kitoblari va ulamolar bergan tushunchalari keltirilgan bo'lsa, “aloqador so'zlar” bandida istilohning boshqa so'zlar bilan bog'liqligi va ularning qisqa tavsifi o'rganilgan. “Ijmoliy hukm”da esa istilohning fiqhiy jihatdan mavzuli joylari, mazhablar qarashlari va ularning bunga doir dalillari biror tarafga og'magan holda, ob'ektiv keltirilgan. Istilohning “o'rganilgan o'rinlari” bandida mavzu haqida boshqa manbalarda keltirilgan fikr va mulohazalar tadqiq qilingan.

 

O'zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Ramazonda to‘g‘ri ovqatlanish

12.03.2026   67   4 min.
Ramazonda to‘g‘ri ovqatlanish

Bismillahir Rohmanir Rohiym

Ramazon oyi — nafaqat ruhiy poklanish, balki sog‘lom turmush tarzini yo‘lga qo‘yish, tanani tartibga solish va umumiy sog‘liqni yaxshilash uchun ayni vaqtda yaxshi imkoniyatdir. Bu oyda ro‘za tutish orqali nafsni tiyish, sabr va shukr qilish muhim bo‘lsa, sog‘lom ovqatlanishning ahamiyatini ham unutmaslik kerak. Saharlik va iftorlikda to‘g‘ri ovqatlanish ro‘zani yengil tutish, holsizlik, qon shakarining pasayishi va oshqozon muammolarining oldini olishda muhim rol o‘ynaydi.

Saharlik ro‘zaga quvvat

Saharlik kun davomidagi energiya manbai, ro‘zador uchun kun bo‘yi quvvat berib, ro‘zani yengil tutishga yordam beradi. Shuning uchun saharlikni o‘tkazib yuborish organizmga juda katta salbiy ta’sir ko‘rsatadi.

Saharlikda tavsiya etiladigan mahsulotlar:

  • Murakkab uglevodlar: Suli yormasi, qora non, grechka, ovqatni sekin o‘ziga singdiradigan uglevodlar.
  • Oqsilga boy mahsulotlar: Tuxum, tvorog, qatiq, yogurt va boshqa oqsil manbalari.
  • Foydali yog‘lar: Yong‘oq, bodom, chia urug‘i va avokado (qon tomirlari uchun foydali).
  • Meva va sabzavotlar: Banan, xurmo, bodring, karam, pomidor (organizmga mineral va vitaminlarni ta’minlaydi).
  • Suv: Kun davomida organizm suvga ehtiyoj sezadi, shuning uchun yetarli miqdorda suv ichish kerak.

Saharlikda tavsiya etilmaydigan mahsulotlar:

  • Juda sho‘r va achchiq taomlar: Bu chanqoqni kuchaytiradi va ichak faoliyatini buzadi.
  • Qovurilgan va yog‘li ovqatlar: Ularning yuqori kaloriyasi ro‘za tutishni qiyinlashtiradi.
  • Gazli ichimliklar: Gazli ichimliklar oshqozonni buzadi.

Saharlikni bomdod namoziga yaqin vaqtda, iloji boricha kechiktirib iste’mol qilish sunnat hisoblanadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Saharlikda baraka bor”, deganlar.

 

Iftorlikni qanday boshlash kerak?

  1. 1-3 dona xurmo va suv – bu sunnatga muvofiq bo‘lib, qondagi shakar miqdorini tezda ko‘tarishga yordam beradi va ovqat hazm qilishni yaxshilaydi.
  2. Sho‘rva yoki salat – ovqatni yengil ovqatlar bilan boshlash tananing sekinlik bilan qayta tiklanishini ta’minlaydi.

 

Iftorlikda qo‘llaniladigan qoidalar:

  • Birdaniga ko‘p ovqat yemang – Oshqozonning shikastlanishini oldini olish uchun, ovqatni oz-ozdan va ehtiyotkorlik bilan iste’mol qilish kerak.
  • Sekin va yaxshilab chaynab ovqatlaning – bu oshqozonga yengillik beradi va ovqatning to‘liq hazm bo‘lishini ta’minlaydi.
  • Shirinlik va qovurilgan taomlarni cheklang – ularning kaloriyasi yuqori va tananing sog‘ligini buzadi.
  • Iftordan keyin darhol yotib olmang – ovqat hazm bo‘lishini ta’minlash uchun vaqt berish kerak.

 

Suv ichish tartibi

Ramazon oyida suv ichish rejasiga e’tibor berish juda muhim. Suvsizlanishning oldini olish uchun, iftor va saharlik oralig‘ida 1,5–2 litr suv ichish tavsiya etiladi. Suvni bir yo‘la emas, balki bo‘lib-bo‘lib ichish foydali. Chunki bir vaqtda ko‘p suv ichish oshqozonga og‘irlik qiladi.

 

To‘g‘ri saharlik va iftorlikning foydali ta’siri

To‘g‘ri tashkil etilgan saharlik va iftorlik:

  • Oshqozon-ichak faoliyatini yaxshilaydi – sog‘lom ovqatlanish, hazm qilishni normallashtiradi.
  • Ortiqcha vazn yig‘ilishini kamaytiradi – me’yorda ovqatlanish, ortiqcha vaznni yo‘qotishga yordam beradi.
  • Qondagi shakar miqdorini me’yorda ushlab turadi.
  • Umumiy tetiklikni ta’minlaydi – sog‘lom ovqatlanish jismoniy va ruhiy barqarorlikni saqlashga yordam beradi.


Xulosa

Ramazon nafsni tiyish, sabr va shukr oyidir. Lekin bu oyda sog‘liqni asrash ham muhim ibodat hisoblanadi. Saharlikni tark etmaslik, iftorlikda me’yorni saqlash va foydali mahsulotlarni tanlash orqali ro‘zani yengil o‘tkazish mumkin.

Shunday ekan, har bir musulmon saodatga erishish uchun nafsni tarbiyalash va sog‘lom turmush tarziga harakat qilishi kerak.

Alloh taolo, har birimizga ro‘zalarimizni qabul qilsin va bizni sog‘lom holda ibodat qilishga muvaffaq aylasin!

 

Nargiza TUYCHIYEVA,
O‘MI hamshirasi.

Maqolalar