يَٰبَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتِيَ ٱلَّتِيٓ أَنۡعَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ وَأَنِّي فَضَّلۡتُكُمۡ عَلَى ٱلۡعَٰلَمِينَ١٢٢
122. Ey Bani Isroil, sizlarga in'om qilgan ne'matlarimni va sizlarni olamlar uzra afzal qilib qo'yganimni eslanglar.
Ushbu suraning 47-oyatida ham Alloh taolo Bani Isroilga shu so'zlar bilan xitob qilgan edi. Endi yana mazkur xitob takrorlanmoqda. Darhaqiqat, Alloh taoloning Isroil avlodlariga ko'rsatgan marhamati, ato etgan ne'matlari va yaxshiliklarining cheki-chegarasi yo'q. Alloh bu qavmni barcha olamlar uzra fazilatli qilib qo'ydi, ularga imon, ilm, solih amallar kabi sifatlarni ato etdi, ulardan payg'ambarlar, odil podshohlar chiqardi, osmondan turli ne'matlar, shirinliklar tushirdi. Muso alayhissalom davrida ularning ajdodlari zamonasining eng aziz, mukarram kishilari bo'ldi, Parvardigor ularni Fir'avn va uning a'yonlari zulmidan xalos qildi, ularning juda ko'p osiyliklarini kechirdi, gunoh va jinoyatlarini avf etib, ustlariga tog'ni qulatmadi. Alloh taolo Fir'avn va uning askarlarini g'arq etib, Bani Isroilni dushmanning zulmi, jabr-sitamlaridan ozod qildi hamda ularga berilgan barcha ma'naviy va moddiy ne'matlarini eslatdi. Ana shu ne'matlarning birinchisi, uni ortidan ta'qib qilib kelayotgan dushmanlari Fir'avnning lashkarlarini ko'z o'ngilarida suvga cho'ktirib yubordi, ularning zulmidan qutqarib, najot berdi. Ikkinchisi, ular bilan Tur tog'ining o'ng tomonida va'dalashdi. Ya'ni ularni hidoyatga boshlovchi, hollarini isloh qiluvchi Kitob – Tavrotni berish uchun payg'ambari Muso bilan o'sha muqaddas makonda va'dalashdi. Misr bilan Falastinning o'rtasida joylashgan Tur tog'ining o'ng tomonida Muso alayhissalom bilan muloqot bo'lishi, diniy ishlarga ahamiyat berilishi, Allohning u zot bilan roz aytishi va Tavrot nozil qilinishi Bani Isroil uchun katta ne'mat edi. Uchinchi ne'mat ularga osmondan “manna” degan shirinlik va “salvo”, ya'ni pishgan bedana go'shtini tushirdi. Alloh taolo ularga yana bir qancha boshqa ne'matlarni ham ato etgan.
وَٱتَّقُواْ يَوۡمٗا لَّا تَجۡزِي نَفۡسٌ عَن نَّفۡسٖ شَيۡٔٗا وَلَا يُقۡبَلُ مِنۡهَا عَدۡلٞ وَلَا تَنفَعُهَا شَفَٰعَةٞ وَلَا هُمۡ يُنصَرُونَ١٢٣
123. Hechkimboshqabirovninghojatigayaramaydigan, hechkimdanbadalolinmaydigan, hechkimgashafoatfoydabermaydigan, yordamko'rsatilmaydiganKundanqo'rqinglar.
Ey Isroil avlodlari (va ey barcha insonlar), birov birovga yordam berolmaydigan, hamma o'zi bilan ovora bo'lib qoladigan, hech kimning shafoati yoki yordami inobatga o'tmaydigan qiyomat kunidan qo'rqinglar. Chunki Alloh taoloning: "Ukundakishio'zog'a-inisidanham, onasivaotasidanham, xotiniyubola-chaqasidanhamqochadi" (Abasa, 34-36) degan ogohlantirishi bor. Sobit ibn Hajjoj Umar ibn Hattob roziyallohu anhunig bunday deganlarini rivoyat qiladi: "O'lchanishingizdan oldin o'zlaringni o'lchanglar, hisob berishingizdan oldin o'zlaringni sarhisob qilinglar. Ro'para bo'linadigan ulug' kun uchun tayyorgarlik ko'ringlar, bu kun qiyomat kunidir" (Abu Lays Samarqandiy rivoyati).
Insonlarning eng mudhish xatolari ularning oxiratga ishonmasliklaridir. Ular oxirat dunyosiga, o'lgandan keyin qayta tirilishga imon keltirmaganlari sababli o'zlarini kufr va shirk changaliga otishadi, gunohlar dengiziga sho'ng'ishadi, hech qanday yovuzlik va buzuqlikdan tap tortmaydigan holga tushishadi. Insonlar oxirat dunyosi borligiga ishonmaganlari uchun ko'ngillariga kelgan yovuzlikni va gunohni bemalol qilishadi. Dindoshlariga dushmanlik qilishadi, sofdil bir musulmonga tuhmat va bo'hton yog'dirishadi, zolimlarga zulm pichog'ini qayrab berishadi, Allohning dinidan, ibodatidan to'sishadi, shariatini oyoq osti qilishadi. Ertaga hisob-kitob borligini tan olmaganlari uchun boshqalarning haqiga tajovuz qilishadi, qarz olib, berishmaydi, sheriklarining mulkini o'zlashtirishadi, o'zgalar omonatiga xiyonat qilishadi, buzuqlik ko'chalarida sarson kezishadi. O'lgandan keyin tirilishlariga imonlari yo'qligi sababli shu dunyoning o'zida mazza qilib yashab qolish payida bo'lishadi, har qanday razillikdan qaytishmaydi, hayotning mazmunini faqat dunyo lazzatlariga g'arq bo'lib ketishda deb tushunishadi. Ular dunyo vasvasalariga boshlari bilan sho'ng'ishadiyu qiyomat kuniga aslo tayyorgarlik ko'rishmaydi. Holbuki o'sha kunda ular dunyoda ishonib yurgan mol-dunyolari ham, ahli va yaqinlari ham, ishongan do'stlari va hamkorlari ham mutlaqo asqotmaydi.
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati