Cavol: “Abobil” degan qush bor ekan. U juma kuni uchmas ekan, chunki muqaddas Makkani qo'riqlagani uchib ketarkan. Bir tanishim do'stlari bilan shu mavzuda bahslashibdi. Do'stlar u qushning faqat payshanba kuni uchmasligini aytishibdi. Haqiqatan ham shunday – juma kuni uchmaydigan qush bormi, u rostdan ham Makkani qo'riqlaydimi?
Javob: Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Do'stlaringiz yo'q narsalar haqida bahs qilib, vaqtini behudaga sarf qilishibdi. O'shanday qush bo'lgan taqdirda ham, inson uni qachon uchib, qachon qo'nishini bilgani uchun savob va'da qilingan emas.
Abobil so'zining ma'nosida to'p-to'p, to'da, gala degan ma'noni anglatadi. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam tug'ilishlaridan 50 kunlar avval Ka'bani buzish maqsadida Abraha qo'shin tortib keladi. Alloh taolo O'z baytini himoyasi uchun to'p-to'p qushlarni yuboradi va ular oyoq va tumshuqlarida tosh olib kelib, dushman qo'shini ustiga tashlaydi.
Alloh taolo Fil surasining uchinchi oyatida “Faarsala alayhim toyron abaabiyl” deb marhamat qilgan.
Ma'nosi: “Ular ustiga gala-gala qushlarni yubordi”.
Toyr so'zining ma'nosi qush, abaabil so'zining ma'nosi yuqorida aytilgandek “to'p-to'p”, “gala-gala” degan ma'noda.
“Fokihatul bo'ston” kitobida bunday deyilgan: “Qomusda: Abobil so'zi “to'p”, “jamoa” degan ma'noni anglatadi. Bu so'z ko'plik shaklida bo'lib, uning birlik shakli yo'q. U qushlar, otlar yoki tuyalarning bir to'dasi, jamoasiga aytiladi”, deyilgan.
Ibn Hishom yozadi: “Abobil so'zi guruh-guruh, deganidir. Arablar bu so'zni birlik shaklida ishlatganlarini ko'rmadik” (“Siyratun-Nabaviyya” kitobi).
Ka'bani himoya qilgan qushlar haqida tafsir kitoblarimizda turli so'zlar bor. Oisha onamiz roziyallohu anho ularni qaldirg'ochlarga o'xshatganlar.
Mufassir Qatoda rahimahulloh ular dengiz tomondan uchib kelgan to'da-to'da qora qushlar bo'lganini aytganlar. Ba'zilar qizil va qora ko'rshapalaklarga o'xshatgan. Boshqalari u qushlarni Alloh taolo o'sha vaqtning o'zida havoda yaratganini aytganlar. Ayrim tafsirlarda umuman hozirgi qushlarda uchramaydigan ko'rinishlar tasvirlangan. Ularni hozirgacha saqlanib qolgani haqida ma'lumot uchramaydi.
Demak, bugungi kunda Abobil nomli qush borligi, ularning juma yoki payshanba kuni uchishi, Makkani qo'riqlashi haqidagi gaplar asossizdir. Vallohu a'lam.
O'zbekiston musulmonlari idorasiFatvo markazi
Turkiyaning “CNN-Türk” telekanalida efirga uzatilgan “Tafakkur doirasi” dasturida so‘zga chiqqan taniqli olim, Milliy mudofaa universiteti rektori, professor Erhan Afyonju O‘zbekistonning boy tarixiy merosi va sayyohlik salohiyati haqida fikr yuritdi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Ko‘rsatuvda qatnashgan turk tarixchisi Erhan Afyonju O‘zbekistonni turkiy sivilizatsiyaning eng go‘zal shaharlari joylashgan alohida geografik hudud sifatida ta’riflagan.
Olimning fikricha, juda ko‘pchilik sayyohlar O‘zbekistonni o‘z ko‘zi bilan ko‘rishni istaydi. Chunki dunyoga mashhur Samarqand, Buxoro, Xiva, Toshkent kabi shaharlar ana shu zaminda joylashgan.
Turk tarixchisi yoshlarga murojaat qilib, xorijga sayohat qilishni, avvalo, Turkiy dunyo mamlakatlarini kashf etish, ajdodlar yurti bilan yaqindan tanishishdan boshlash lozim ekanini ta’kidladi.
“Yoshlarga tavsiyam shuki, hozir xorijga sayohat qilmoqchi bo‘lsangiz, avvalo Turkiy zaminni aylaning. Masalan, O‘zbekistonga borib, tarixiy shaharlarni ko‘rib keling, ajdodlaringiz yurti bilan tanishing. So‘ng Saljuqiylar davlati barpo etilgan zaminlarni ko‘ring”, – dedi professor.
Erhan Afyonjuning ta’kidlashicha, bunday sayohatlar yoshlar uchun har tomonlama foydali va qiziqarli bo‘lib, ularning tarixiy xotirasi va dunyoqarashini boyitadi.
“Masalan, Samarqandning go‘zalligini dunyoning ko‘p joylarida topa olmaysiz. Ayniqsa, turk yoshlari o‘z ajdodlari yashagan zaminni borib ko‘rishlari lozim”, – dedi olim.
Professor O‘zbekistonni turkiy sivilizatsiyaning asosiy beshiklaridan biri, ilm-fan markazi sifatida ham alohida e’tirof etgan.
Shuningdek, turk tarixchisi O‘zbekistonning nafaqat tarixiy va madaniy, balki geografik jihatdan ham yashash uchun qulay hudud ekanini ta’kidlagan.
Dastur davomida professor bildirgan fikr-mulohazalar Turkiya jamoatchiligi orasida O‘zbekistonning tarixiy shaharlari, boy madaniy merosi va turizm salohiyatiga bo‘lgan qiziqishni yanada oshirishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati