“Hidoya” o'rta maxsus islom bilim yurtida aprel – “Aqoid va informatika” fan oyligi munosabati bilan Aqoid fani o'qituvchisi Mahmudov Kalimulloh domla 3-kurs talabalariga “Aqoid” fanidan "Qabrdagi savol-javob haqligi bayoni" mavzusida ochiq darsi bo'lib o'tdi.
Kalimulloh domla Mahmudov ochiq darsda yangi mavzuni Sirojiddin Usmon al-O'shiy rahimahullohning “Bad-ul-amoliy” asari va uning mo''tabar sharhlari asosida yoritib berdi. Shu bilan birga mavzuga oid har bir aqidaviy masalani aqliy va naqliy dalillar bilan tushuntirib o'tdi. O'qituvchi ochiq darsda pedagogik usullar va ko'rgazmali qurollardan unumli foydalanib, darsni samarali tashkil etdi.
Mavzuga kirishishdan avval, g'ayb borasida, unga imon keltirish masalasiga qisqacha to'xtalib o'tdi. Aqida fani bo'yicha g'aybiyotga oid masalalr 3 turga bo'linishini aytib o'tdi.
Birinchisi: faqat aql bilan bilinadigan masalalar. Misol uchun Allohning borligi, uning ism va sifatlari. Bu masalalarning aslida shariatda dalillari mavjud bo'lsa-da, aql uni tasdiq qilishiga tavaqquf qiladi. Ya'ni, shariat keltirgan dalilni aql qabul qilmasa mo''min hisoblanmaydi.
Ikkinchisi: shariat ko'rsatmasi bilangina bilinadigan masalalar. Misol uchun: jin va farishtalar, savob va gunoh, hashr va nashr kabi masalalar. Aqlda bu kabi narsalarni bor yoki yo'qligi barobardir, ularning mavjudligi faqat shariat bilan bilinadi.
Uchinchisi: aql va shariat bilan birgalikda bilinadigan masalalar. Misol uchun: mo''minlar jannatda Alloh taoloni ko'rishlari. Bu xususda aql bilan bilish imkoni bor, shariatda ham dalil bor. Faqat aql shariat keltirgan dalilni qabul qilmasa dindan chiqib qolmaydi.
Darsning mavzusi bo'lgan “Qabrdagi savol-javob masalasi ushbu taqsimotning ikkinchi turiga mansub bo'lib, faqatgina shariat ko'rsatmasiga ko'ra bilanidagan masalalar qatorida turadi” dedi ustoz Kalimulloh Mahmudov.
So'ngra Sirojiddin Usmon al-O'shiy rahimahullohning “Bad-ul-amoliy” asarida mavzuga doir baytni o'qidi va uning lug'aviy jihatdan so'zma-so'z bayonini tushintirib, qabr va ajdos so'zlarining bir-biridan farqli hamda o'xshash jihatlari ochiqladi.
Kalom ilmining hanafiy-moturidiylik yo'nalishida mo''tabar sanalgan matnlar: fiqhul akbar, tahoviy matni, aqoid an-nasafiy bahrul kalom kabi asarlardan ham iqtiboslar keltirdi.
Ushbu ochiq darsda bilim yurti mudiri A.Bobamirzayev, o'quv ishlari bo'yicha mudir o'rinbosari S.Madmusayev, o'quv-uslubiy bo'lim boshlig'i A.Tursunov hamda bilim yurtining tajribali va yosh ustozlari qatnashdilar.

Yu.Shodiyev,
O'quv-uslubiy bo'lim
uslubchisi
Ilmga qiziqish, avvalo, manbaga murojaat qilishdan boshlanadi. Tarixni chuqur anglash esa uni kitob, qo‘lyozma va ishonchli ilmiy manbalar orqali o‘rganishni talab etadi. Yangi o‘quv yilini yangi bilim va katta maqsadlar bilan boshlagan Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutining 1 bosqich talabalari O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif buyurdilar, xabar bermoqda iccu.uz.
Talabalar tashrifni, dastlab Markazning kutubxonasi bilan tanishishdan boshladi.
Bu yerda ular ilmiy izlanish uchun muhim bo‘lgan adabiyotlar, tarixiy manbalar va turli yo‘nalishlardagi ilmiy nashrlar bilan tanishdi. Kutubxona nafaqat kitoblar jamlangan maskan, balki tadqiqotchi uchun zarur bo‘lgan bilim va manbalarni bir joyga jamlovchi muhim ilmiy-ma’rifiy makon sifatida namoyon bo‘ldi.
Ayniqsa, islom tarixi, madaniyati, ilm-fani va ajdodlarimizning ilmiy merosini o‘rganayotgan yoshlar uchun bunday muhitning ahamiyati katta. Chunki auditoriyada o‘rganilgan bilimni mustahkamlash, mavzu bo‘yicha qo‘shimcha ma’lumot izlash va ilmiy izlanish olib borishda manba bilan ishlash ko‘nikmasi muhim o‘rin tutadi.
Mazkur tashrif yoshlar uchun navbatdagi ekskursiya emas, balki tarix, ilm-fan va milliy o‘zlik bilan bevosita yuzma-yuz kelish imkonini bergan muhim ma’rifiy uchrashuv bo‘ldi.
Institutning bo‘lajak islomshunoslari Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan bunyod etilgan Markazning boy ekspozitsiyalari orqali O‘zbekiston hududida qadimdan shakllangan sivilizatsiya jarayonlari, islom madaniyatining rivojlanishi, buyuk allomalarimizning ilmiy merosi hamda ajdodlarimizning jahon tamadduniga qo‘shgan beqiyos hissasi bilan yaqindan tanishdilar.
Markazning Islomdan avvalgi davr, Birinchi va Ikkinchi Renessans, ilm-fan va ma’rifat taraqqiyotiga bag‘ishlangan ekspozitsiyalari talabalar e’tiborini tortdi.
Tarixiy manbalar, noyob qo‘lyozmalar, qadimiy ashyolar va zamonaviy muzey texnologiyalari uyg‘unligi orqali namoyish etilgan ma’lumotlar yoshlarning o‘tmish haqidagi tasavvurlarini yanada boyitdi.
Bu yerda ular Muhammad Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Ali ibn Sino, Abu Rayhon Beruniy, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Abu Mansur Moturidiy kabi buyuk ajdodlarimizning ilmiy va ma’naviy merosi bilan bog‘liq ma’lumotlarni ko‘zdan kechirdilar.
Ayniqsa, bir vaqtlar shu zaminlarda yaratilgan ilmiy kashfiyotlar bugungi zamonaviy fanlarning shakllanishida qanday ahamiyat kasb etgani talabalar uchun qiziqarli bo‘ldi.
Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida tahsil olayotgan yoshlar uchun bunday maskanning ahamiyati, tabiiyki, yanada katta. Chunki ular o‘zlari o‘rganayotgan diniy-ilmiy merosning tarixiy ildizlarini nafaqat kitoblardan, balki Markaz ekspozitsiyalarida bevosita ko‘rish imkoniga ega bo‘ldilar.
Talabalarning fikricha, Markazdagi eng muhim jihatlardan biri — tarixning oddiy sanalar va voqealar ketma-ketligi sifatida emas, balki ilm-fan, tafakkur va insoniyat taraqqiyoti bilan bog‘liq yaxlit jarayon sifatida namoyish etilganidir.
“Bu yerda ajdodlarimizning ilm-fanga qo‘shgan hissasini ko‘rib, ular bilan faxrlanish tuyg‘usi yanada kuchaydi. Ayniqsa, islom dini rivoji bilan birga ilm-ma’rifat ham yuksalib borganini ko‘rish biz uchun juda katta taassurot qoldirdi”, — deydi institutning 1-bosqich talabalaridan biri.
Yoshlar Markazning kutubxona faoliyati bilan ham tanishdilar. Bu yerda jamlangan ilmiy adabiyotlar, tarixiy manbalar va tadqiqotlar bo‘lajak mutaxassislarning kelgusidagi ta’lim va ilmiy izlanishlari uchun muhim manba bo‘lishi ta’kidlandi.
Tashrif davomida talabalar uchun Markazning faqat tarixiy merosni namoyish etuvchi maskan emas, balki ilmiy izlanish, ma’rifat va zamonaviy tafakkur uyg‘unlashgan muhim platforma ekanligi yanada yaqqol namoyon bo‘ldi.
Talabalar Markaz bilan tanishish jarayonida o‘zlari tahsil olayotgan soha — islomshunoslikning qanchalik katta ilmiy meros va tarixiy mas’uliyat bilan bog‘liqligini ham chuqurroq his etdilar.
Shu ma’noda, yangi o‘quv yilining dastlabki kunlarida tashkil etilgan mazkur tashrif talabalar uchun yangi bilimlar sari tashlangan muhim qadam bo‘ldi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazidagi ushbu ma’rifiy tashrif esa bo‘lajak islomshunoslar uchun yangi o‘quv yilini tarix saboqlari, ilmga qiziqish va katta maqsadlar bilan boshlashga xizmat qildi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati