Hasan Basriy rahimahulloh aytadilar: “Sha'biy ilmi keng, halimlikda tengi yo'q ulug' inson edi. Islomda uning yuksak o'rni bor”.

Hazrat Umar roziyallohu anhu xalifalik davridan olti yil so'ngida musulmonlar safida jajjigina bir chaqaloq tug'ildi. U juda ozg'in va kichik edi. Onasining qornidagi egizak akasi uning o'sishiga xalaqit bergani sabab shunday bo'lgan edi. Ammo ana shundan keyin ham ilm, hilm, hifz va fahm-u farosatda ilg'or bo'lishida unga akasi va boshqa biron kishi xalaqit bera olmadi. Bu kishi Sha'biy nomi bilan tanilgan, o'z zamonida musulmonlar ichida betakror bo'lgan oliyjanob inson Omir ibn Shurahbil Himyariy edi.

Imom Sha'biy Kufa shahrida dunyoga keldi va shu erda ulg'ayib voyaga etdi. Biroq u orzu qilgan, qalbi oshiq bo'lgan shahar Madinai munavvaraga muhabbati bisyor edi. Sahobalar Alloh azza va jalla yo'lida jihodga chiqish yoki yashash uchun maskan qilish maqsadida Kufaga kelganlari kabi, Sha'biy ham Rasululloh sallollohu alayhi va sallamning sahobalari bilan ko'rishib, ulardan tahsil olish maqsadida, ba'zan Madinaga borib turar edi. Besh yuzga yaqin sahoba bilan hamsuhbat bo'lish, Ali ibn Abu Tolib, Sa'd ibn Abu Vaqqos, Zayd ibn Sobit, Uboda ibn Somit, Abu Muso Ash'ariy, Abu Sa'id al-Hudriy, No''mon ibn Bashir, Abdulloh ibn Umar, Abdulloh ibn Abbos, Adiy ibn Hotim, Abu Hurayra, Ummul mo'minin Oysha kabi ulug' sahobalardan (roziyallohu anhum) hadis rivoyat qilish sharafiga muyassar bo'ldi. Sha'biy o'ta zakovatli, qalbi uyg'oq, zehn va fahm-farosati o'tkir, tez yodlash va eslab qolish qobiliyatlari favqulodda yuksak yigit edi. O'zi haqida bunday degani rivoyat qilingan: “Hayotimda aslo oqni qora qilmaganman, ya'ni biron so'zni varaqqa yozmaganman, kim bir hadisni aytsa, uni tezda yodlab olardim, menga bir so'z aytgan kishining yana shu so'zni qaytarishini so'ramaganman”.

Sha'biy ilmga muhabbatli, bilim va ma'rifat bilan doim mashg'ul bo'lib, bu yo'lda eng qimmatbaho narsalarni, hatto jonini ham fido etishga tayyor, har qanday qiyinchiliklarni esa engil sanar edi. U shunday derdi: “Agar bir kishi Shomning u chekkasidan Yamanning bu chekkasiga safar qilib, umrining qolgan qismida o'ziga foyda bo'ladigan bir kalima o'rgangan bo'lsa, safarini zoya qilmabdi”.

Sha'biy ilmda juda yuqori darajaga etganidan: “Men eng oz o'rgangan ilm bu she'riyatdir. Shunga qaramay, agar istasam bitta she'rni ikki marta takrorlamasdan, sizlarga bir oy she'r aytib bera olaman”, der edi.

Sahobalar hali hayot bo'lib, odamlar orasida yurgan chog'larida, Kufaning jome' masjidida Sha'biyning o'z halqasi – dars majlisi bor edi. Kishilar uning atrofida to'p-to'p bo'lib o'tirardi. Hatto bir kun ulug' sahobiy Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhumo Sha'biyning kishilarga g'azotlar haqida mukammal tarzda, nozik nuqtalarigacha qoldirmasdan aytib berayotganini diqqat bilan eshitib: “Darhaqiqat, men bu yigit gapirib berayotgan g'azotlarning ayrimlarini o'z ko'zim bilan ko'rganman, qulog'im bilan eshitganman, lekin shunga qaramay, bu yigit mendan ko'ra ularni chiroyli holatda tushuntirib bermoqda”, degan edi.

Sha'biyning keng ilmli va o'tkir zehnli ekaniga dalolat qiluvchi voqea-hodisalar ko'pchilikni tashkil etadi. Shulardan birini o'zi shunday hikoya qiladi: “Bir kuni nasl-nasabi bilan bir-biriga faxrlanayotgan ikki kishi huzurimga kelishdi. Biri Omir, boshqasi Asad qabilasidan edi. Omiriy birodaridan ustun chiqib, uni kiyimidan sudrab kelardi. Asadiy esa mag'lub holda: “Qo'yib yubor”, deb zorlanar, Omiriy: “Allohga qasamki, Sha'biy o'rtamizda hukm chiqarmaguncha qo'yib yubormayman”, der edi. Omiriyga yuzlanib: “O'rtangizda hukm chiqaraman, uni qo'yib yubor”, dedim. So'ng Asadiyga qarab aytdim: “Nima uchun uning yonida zaif va siniq holda turibsan? Holbuki sening qabilangda arablarning birontasida bo'lmagan oltita faxrlanadigan ustunlik bor:

Birinchisi, sizning qabilangizga mansub ayolga bashariyat sayyidi Muhammad sollallohu alayhi va sallam sovchi qo'yganlar, Alloh taolo u zotni o'sha ayolga uylantirgan. O'rtalaridagi elchi Jabroil alayhissalom bo'lgan. Bu ayol, mo'minlar onasi Zaynab binti Jahshdir. Bunday hurmat-ikrom faqat sening qavmingga bo'lgan, arablardan boshqa birontasiga qilinmagan.

Ikkinchisi, er ustida yurgan jannati kishi Ukosha ibn Mihsan sizning qavmingizdan. Bu ham boshqa qavmlarda bo'lmagan, siz Bani Asaddagina bo'lgan fazilatdir.

Uchinchisi, Islom bayrog'i ostida yuborilgan birinchi lashkarga sizning qavmdoshingiz Abdulloh ibn Jahsh boshchilik qilgan.

To'rtinchisi, Islomda taqsim qilingan birinchi o'ljani ham Abdulloh ibn Jahsh qo'lga kiritgan. Beshinchisi, Bay'ati Rizvonda birinchi bay'at qilgan kishi sizlardan edi. U qabiladoshingiz Abu Sinon ibn Vahb bo'lib, Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning huzurlariga kelib: “Ey Rasululloh, qo'lingizni bering, men sizga bay'at qilaman”, deganida, Payg'ambar sollallohu alayhi va sallam: “Nima narsaga?” deb so'radilar. U: “Siz xohlayotgan narsaga”, dedi. Payg'ambar sollallohu alayhi va sallam: “Men nimani xohlayapman?” dedilar. U: “G'alaba yoki shahidlik”, dedi. Payg'ambar sollallohu alayhi va sallam: “Ha, shunday”, dedilar va u bay'at qildi, shundan so'ng odamlar ham Abu Sinondek bay'at berishdi.

Oltinchisi, qavming Banu Asadliklar Badr kunida muhojirlarning ettidan bir qismini tashkil qilgan”. Shuncha fazilatlarni sanaganimdan keyin Omiriy jim bo'ldi qoldi”. Imom Sha'biy zaif va mag'lub kishiga kuchlik va g'olib ustidan yordam berishni xohlaganiga shubha yo'q. Agar Omiriy mag'lub holda bo'lganida, Banu Omirning u bilmagan fazilatlarni sanab o'tgan bo'lar edi.

Davomi bor...

Internet materiallari asosida O'MI xodimi,

Ilyosxon AHMYeDOV tayyorladi.