O'rganish kerak bo'lgan xorijiy tillar
O'rganish foydali bo'lgan chet tillar:
Arab tili;
Ingliz tili;
Turk tili (Turkiya turkchasi);
Fors tili;
Rus tili;
Bu tillar nafaqat foydali, balki juda go'zal tillar. Arab tilini mukammal bilish diniy adabiyotlarni asliyatdan o'rganishga zamin yaratadi. Tafsir, Hadis va uning sharhlari, fiqh va uning asoslari, Qur'on bilimlarini o'rganish, shuningdek, olimlarning ijtimoiy masalalarga bag'ishlab yozgan ommabop asarlarini mutolaa qilishda asqotadi. Shar'iy bilimlar ma'lum marhalaga qadar ustoz bilan o'rganilishi shart. Ammo, buning uchun ham avval arab tilini yaxshi bilish lozim. Ijtimoiy ahamiyatga molik asarlarni esa ustozsiz mutolaa qilsa ham bo'ladi. Zero, bunday asarlar zotan tushunarli va ommabop ruhda yoziladi. Bu sanaganlarimiz arab tilining uxroviy va tarbiyaviy foydalari. Dunyoviy ma'noda esa arab tilini bilish arablar bilan muloqot qilish, ushbu tilning balog'atu fasohatidan bahramand bo'lish uchun kerak. Shuningdek, arab tilidan biror qiymatli asar tarjima qilib yoxud arab tili o'rgatib tirikchilik qilish ham mumkin.
Ingliz tilini chet tili sifatida o'rganish uxroviy manfaatlarga vasila bo'lmasa-da, bu tilning dunyoviy sohalarda muhimligi barchaga ma'lum. Inglizchangiz bo'lsa, dunyoning ko'p joylarida odamlar bilan anglashib ketaverasiz. Agar chuqurroq bilsangiz dunyoga mashhur asarlarni asliyatdan o'qib tushunish imkoniga ega bo'lasiz. Bordiyu ilg'or texnologiyalar sohasida ishlasangiz ingliz tilisiz qiyin. Zero, barcha texnik atamalar inglizcha yoki inglizlashgan lotincha so'zlardan iborat. Nafaqat IT sohasi balki, ko'plab dunyoviy sohalarda ingliz tilini bilish olqishlanadi.
Yuqorida aytganimizdek, zikr qilingan tillar uxroviy yoki dunyoviy ahamiyatidan tashqari, davrlar o'tishi bilan rivojlanib, go'zallashib qolgan tillardir. Masalan, sof adabiy arab tilida biror parchani o'qish yoxud eshitish insonga zavq bag'ishlaydi. Ba'zi olimlar bor, mavzu fiqhiy yoki ilmiy bo'lsa-da, ishlatgan jumlalari g'oyat pishiq, fasohatu balog'atga yo'g'rilgan bo'ladi. Shunday kitoblarni o'qisangiz ham ilm, ham adabiy zavq olasiz.
Turk tili endi o'zbeklar uchun begona til emas. Lekin, masofalar uzoqligi va uzoq muddat bordi-keldi bo'lmagani tufayli Turkiya turkchasi o'zicha rivojlanib, ko'p so'zlarni frantsuzchadan olib, yon-atrofidagi davlatlardan ta'sirlanib, bizning tilimiz bilan oradagi tafovut jari kattalashib qoldi. O'z navbatida dunyoda so'zlashuvchilar soni jihatidan ikkinchi buyuk turkiy til bo'lgan o'zbek tili ham mustabid tuzum davrida o'zicha, mustaqil ravishda rivojlana olmadi. Go'yoki qafasga tushib qoldi. Dunyo sohasida nimaiki, yangilik chiqsa, uning nomi va atamasini ruslardan olishga majbur bo'ldi. Va shu tufayli qaysidir ma'noda tilimiz rivojlanishdan to'xtab qoldi.
Turk tili arab, fors va evropa tillaridan ta'sirlanganligi uchun ham bag'oyat go'zallashib, mukammallik kasb etgan. Turkcha asarlarni o'qisangiz o'zgacha zavq olasiz.
Fors tilining jozibadorligi, go'zalligi ham bejiz emas. U ham qadim imperiyalar va tsivilizatsiyalardan meros bo'lib qolgan tildir. Shuningdek, juda ko'p ilmiy-adabiy asarlar ham ushbu tilda bitilgan. «Forsiy shakar ast» (Fors tili shakardek shirin) degan mashhur ibora ham bejiz paydo bo'lmagan. Hatto, shu nomli roman ham bor Muhammad Ali Jamolzoda qalamiga mansub. Forslarning so'zlashuviga quloq solsangiz xuddi ashula aytayotgandek, tasavvur paydo bo'ladi. Chunki, so'zlari chiroyli va oddiy so'zlashuv ham ma'lum ohang va ritmlarga tushib qoladi, istar-istamas.
Rus tili doimiy ravishda yangilanib, rivojlanib boruvchi til bo'lganligi uchun hamda Rossiya imperiyasi ham qaysidir ma'noda Britaniya imperiyasi bilan raqobatlashib, ko'p joylarni mustamlaka qilganligi ortidan rus tili juda boyib ketdi. Boz ustiga, Rossiyada ilm-fanga e'tibor juda kuchli. Qayerda ilm-fanga e'tibor bo'lsa, o'sha erning tili albatta kuchayadi. Ushbu omillar ta'sirida rus tilining fasohatu balog'ati ham rivojlanib, yoqimli tilga aylandi.
Alisher Sultonxodjayev
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
