Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo'lsin.
Payg'ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo'lsin.

«Sutra», deganda namozxonning oldidan biror narsa o'tmasligi uchun qo'yilgan to'siq tushuniladi. «Sutra»ni Hanafiy va Molikiy mazhablari mandub, Shofe'iy va Hanbaliy mazhablari mustahab, deganlar. Devor, ustun, nayza, aso, boshqa biror narsa sutra bo'lishi mumkin. Hech narsa topilmasa, bir chiziq chizib qo'ysa ham bo'ladi. Maqsad namozxonning oldidan biror narsa o'tib ko'nglini buzmasin, xususan, Shayton vasvasa qilmasin.

Sahl roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallamning namoz joylari bilan devor orasida bir qo'y sig'adigan joy bor edi». Uchchovlari rivoyat qilishgan.

Sharh: Ba'zi bir ulamolar, u zot sollallohu alayhi vasallamning qadamlari bilan devorning orasida bir qo'y siqqudek joy bor edi, dedilar. To'g'rirog'i, sajdaga bosh qo'yadigan joylari bilan devor orasida deganimizdir.

Yaziyd roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Salama roziyallohu anhu mushaf yonidagi ustun oldida namoz o'qishni tanlar edi. Men unga: «Ey, Abu Muslim, ushbu ustun oldida namoz o'qishni tanlaganingizni ko'rmoqdaman?» dedim. U: «Nabiy sollallohu alayhi vasallamni uning oldida namoz o'qishni tanlaganlarini ko'rgan edim», dedi». Ikki Shayx rivoyat qilishgan.

Sharh: Ushbu rivoyatda nomlari zikr qilinayotgan shaxs mashhur sahobiy Salama ibn al-Akva' roziyallohu anhudirlar.

«Mushaf yonidagi ustun» degani, Qur'oni Karim yozilgan sahifalar bir sandiqqa solinib, o'sha sandiq «Muhojirlar ustuvonasi» nomli bir mashhur ustunning ostiga qo'yib qo'yilgan edi. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam kishilar oldilarini kesib o'tmasligi uchun sunnat va nafl namozlarni ko'proq o'sha ustunni to'siq qilib olib o'qir edilar.

Salama ibn al-Akva' roziyallohu anhu Nabiy sollallohu alayhi vasallamning ushbu odatlarini yaxshilab kuzatib yurgan ekanlar va o'shanga taqlid ham qilar ekanlar. Bu holni esa ushbu hadisning roviyci Salama ibn al-Akva' roziyallohu anhuning ozod qilgan qullari Yaziyd ibn Abu Ubayd roziyallohu anhu mulohaza qilib, o'z xojalaridan so'rab bilib olib, so'ngra gapirib yurar ekanlar.

Bunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga har bir narsada ergashish, u zotning namoz o'qigan joylarida namoz o'qish yaxshi ekanligi bilinadi.

Demak, masjidda yakka o'zi namoz o'qiyotgan odam ustunni o'ziga to'siq qilib olib o'qigani yaxshi. Ba'zi birlarimiz shu narsaning farqiga bormaymiz. Ko'ringan joyda, hatto, ko'pchilik o'tib turadigan joylarda ham namoz o'qib yuborib o'zimizga ham o'zgalarga ham tanglik yaratamiz.

Ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallamga kalta nayza sanchib berilardi va u zot o'shanga tomon namoz o'qir edilar». Uchovlari rivoyat qilishgan.

Sharh: Sahobalardan birlari «Harba» yoki «Anza» deb ataladigan kalta nayzani ko'tarib yurar edi. Ochiq joylarda namoz o'qiladigan bo'lsa, Nabiy sollallohu alayhi vasallamning to'g'rilariga sanchib qo'yilar edi. O'sha nayza to'siq vazifasini o'tar edi. Imomning to'sig'i qavmga ham to'siq hisoblanar edi.

Yana o'sha kishidan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam ulovlarini ko'ndalang qilib turib, o'shanga tomon namoz o'qir edilar». Uchchovlari rivoyat qilishgan.

Sharh: Demak, minib yurgan hayvonni to'siq qilib olib namoz o'qisa ham bo'lar ekan.

Oisha roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan namozxonning sutrasi haqida so'rashdi. Bas, u zot: «Egarning suyanchig'i balandligicha», dedilar». Muslim rivoyat qilgan.

Sharh: Demak, savol sutraning balandligi haqida bo'lgan. Arablarda odam suyanib ketishi uchun egarning orqasi maxsus ravishda baland qilinadi. Ana o'sha suyanchiq balandligidagi narsa sutra uchun kifoya qilar ekan.

Tolha roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Qachonki, biringiz oldiga egar suyanchig'ichalik narsani qo'ysa, uning ortidan kim o'tganiga e'tibor bermay namozni o'qiyversin», dedilar». Muslim, Abu Dovud va Termiziy rivoyat qilishgan.

Sharh: Demak, sutra qo'yib olgan odam sutra orqasidan kim yoki nima o'tganiga e'tibor bermasligi kerak. Zotan, sutra o'zi shuning uchun qo'yiladi. Sutraning orqasidan o'tgan narsa uning namoziga hech qanday zarar qilmaydi.

Ato rahmatullohi alayhi: «Egarning suyanchig'i bir arshin va undan balandroqdir», dedi». Abu Dovud rivoyat qilgan.

Sharh: Ushbu rivoyat sohiblari mashhur tobe'in Ato ibn Abu Rabohdirlar. U kishi o'z ilmlari ila hatto sahobalar ichida ham mashhur bo'lganlar. Islom ummatining ilm dengizi, laqabini olgan buyuk sahobiy Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhudan Makka ahli bir masalani so'rashganida, ichingizda Ato turib mendan so'raysizlarmi, degan ekanlar.

Ato ibn Abu Raboh rahmatullohi alayhi egarning suyanchig'i o'sha vaqtlarda, ya'ni, hadislarda zikr qilinganlari qanchalik balandlikka ega ekanini tushuntirib bermoqdalar. Biz, arshin, deb tarjima qilgan so'z arabchada «ziro'» deyilib, aslida qo'lning panja uchidan, chig'anoqqacha bo'lgan qismiga aytiladi. Uzunlik o'lchovi sifatida 58 santimetrni tashkil etadi. Demak, sutra qilinadigan narsa ana shu balandlik yoki undan biroz yuqoriroq bo'lsa kifoya qilar ekan.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Qachon biringiz namoz o'qiydigan bo'lsa, yuzi tomonga biror narsa qo'yib olsin. Agar hech narsa topmasa, asoni tiklab qo'ysin. Bas, agar u bilan aso ham bo'lmasa, bir chiziq chizib qo'ysin. So'ngra uning oldidan kim o'tsa ham zarar qilmaydi», dedilar».

Sharh: Bu hadisda namoz o'quvchining oldida sutrasi bo'lishiga katta e'tibor berilmoqda. Shuningdek, sutra nimalardan iborat bo'lishi mumkinligi tartib bilan bayon qilib berilmoqda. Avval imkoni bo'lsa, biror narsa qo'yib olish kerak. Agar undoq narsa bo'lmasa, asoni tiklab qo'yish kerak. Agar aso ham bo'lmasa, chiziq chizib qo'yish kerak. Shundan sutra namozxonning ko'ngli mushavvash bo'lishining oldini olish uchun qilinadigan narsa ekani bilinib turibdi.

Miqdod ibn Asvad roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni bir shoxga yoki ustunga, yoxud daraxtga tomon namoz o'qiyotganlarini ko'rsam, albatta, o'sha narsani o'ng yoki chap qoshlari to'g'risiga olib o'qiyotganlarini ko'rdim. U narsaga to'ppa-to'g'ri turmas edilar». Ikkalasini Abu Dovud va Ahmad rivoyat qilishgan.

Sharh: Demak, namozxon sutraning qoq ro'barusiga olmay biroz o'ng yoki chap tomoniga olishi kerak ekan.

Manba:Islom.uz