بسم الله الرحمن الرحيم

الحَمْدُ لله الَّذِي أَوْضَحَ لَنَا مَعَالِمَ الصِّيَامِ وَالقِيَامِ. وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ سَيِّدِ الْأَنَامِ، وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ البَرَرَةِ الْكِرَامِ، اَمَّا بَعْدُ

RAMAZON – XAYRU SAXOVAT OYI

Muhtaram azizlar! Islom olamida Ramazon oyi o‘zgacha xursandchilik va ko‘tarinki kayfiyat bilan kutib olinadi. Chunki, bu oyda Alloh taoloning rahmati yanada ko‘proq yog‘iladi, farishtalarning yerga tushishlari ko‘payadi, yomon jinlar kishanlanadi, ibodatlarining savoblari bir necha yuz barobarga ortadi, duolar ijobat bo‘ladi va muborak Qadr kechasi o‘tkaziladi.

Dinimizda boshqa oylarga nisbatan Ramazon oyida xayr-saxovatga alohida e’tibor berishga targ‘ib qilinadi. Sababi bu oyda qilingan amalga juda ko‘p ajru mukofotlar beriladi. Darhaqiqat, xayr-saxovatning savobi ko‘p bo‘lib, Alloh taolo Qur’oni karimning bir qancha oyatlarida biz mo‘min-musulmonlarni ehson va xayru sadaqa qilishga undagandir. Jumladan, Alloh taolo bunday marhamat qilgan:

مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ

وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

ya’ni: “Alloh yo‘lida mollarini ehson qiluvchilar (savobining) misoli go‘yo bir donga o‘xshaydiki, u har bir boshog‘ida yuztadan doni bo‘lgan yettita boshoqni undirib chiqaradi. Alloh xohlagan kishilarga (savobini) yanada ko‘paytirib beradi. Alloh (karami) keng va bilimdon zotdir” (Baqara surasi, 261-oyat).

 Alloh taolo bu misol bilan bitta xayrli ish uchun bitta emas, balki yetti yuz va undanda ortiqroq savob ato etishi mumkinligini bildirmoqda. Boshqa oyati karimada esa, shunday marhamat qilgan:

الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

ya’ni: “Mol (boylik)larini kechayu kunduz, pinhonayu oshkora ehson qiladigan kishilar uchun Parvardigorlari huzurida (maxsus) mukofotlari muhayyodir. Ularga (oxiratda) xavf ham bo‘lmas va ular tashvish ham chekmaslar” (Baqara surasi, 274-oyat).

Ramazon oyida Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallamning saxovatlari odatdagidan shu darajada ortar ediki, hatto sahobalar U zotni yomg‘irli shamolga o‘xshatar edilar. Ibn Abbos raziyallohu anhu Payg‘ambarimizning saxovatlarini madh etib shunday deganlar:

كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: "أَجْوَدَ النَّاسِ بِالْخَيْرِ، وَكَانَ أَجْوَدَ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ، كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ بِالْخَيْرِ مِنَ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ"

(رواه الإمام البخاري ومسلم عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رضي الله عنهما).

ya’ni: “Rasululloh sallallohu alayhi vasallam odamlarning eng saxiyrog‘i edilar. Ayniqsa, Ramazon oyida yanada saxiy bo‘lib ketar edilar. Rasululloh sallallohu alayhi vasallam yaxshilikda yomg‘irli shamoldan ham saxiyroq bo‘lardilar (ya’ni, yomg‘irli shamol barchaga barobar foyda keltirgani kabi, U Zotning saxovatlaridan ham barcha bahramand bo‘lar edi” (Muttafaqun alayh).

Azizlar! Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallamga ummatlik da’vosini qilar ekanmiz, xayr-saxovat bobida ham U Zotni o‘zimizga namuna qilishimiz maqsadga muvofiqdir.

Ramazonda xayr-saxovatni turli ko‘rinishda qilish mumkin. Masalan, kam ta’minlangan oilalarga moddiy yordam qilish, qarovsiz qolganlar, xususan boquvchisini yo‘qotgan oilalar, bemor va qariyalar holidan xabar olish ayni savobdir. Qolaversa, hozirgi karantin paytida muhtojlarga oziq-ovqat yoki dori-darmon kabi kunlik ehtiyojlarini yetkazib, ularni xursand qilish juda ulkan ajr hisoblanadi. Bu haqda Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam shunday marhamat qilganlar:

"أفضل الأعمال أن تدخل على أخيك المؤمن سرورا، أو تقضي عنه دينا، أو تطعمه خبزا"

(رواه الإمام ابن أبي الدنيا والإمام الديلمي عن أبي هريرة رضي الله عنه).

ya’ni: “Amallarning eng yaxshisi mo‘min birodaring qalbiga hursandchilik kirgizish yoki uning  qarzini uzishga ko‘maklashish yoki unga biror yaxshi taom berishingdir” (Imom Ibn Dunyo va Imom Daylamiy rivoyatlari).

Alloh taolo mol-davlat bergan kishilar kambag‘al va muhtojlarning qiynalganidan xabardor bo‘la turib, ularga imkon qadar yordam bermas ekanlar Qiyomat kuni holatlari og‘ir bo‘ladi.  Bu haqda Rasululloh sallallohu alayhi vasallam shunday deganlar:

"وَيْلٌ لِلأَغْنِيَاءِ مِنَ الْفُقَرَاءِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، يَقُولُونَ: رَبَّنَا، ظَلَمُونَا حُقُوقَنَا الَّتِي فُرِضَتْ لَنَا عَلَيْهِمْ، فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ: وَعِزَّتِي وَجَلالِي، لَأُدْنِيَنَّكُمْ وَلأُبَاعِدَنَّهُمْ"

(رواه الإمام الطبرني عن أنس بن مالك رضي الله عنه).

ya’ni: “Qiyomat kuni yo‘qsillar sababli boylarning holiga voy! Kambag‘allar shunday deydilar: “Parvardigoro! Boy kishilar Sen bizga ajratib bergan haqlarimizni bermasdan zulm qildilar”. Alloh Taolo shunday marhamat qiladi: “Izzatim va jalolim haqqi, sizni o‘zimga yaqinlashtiraman, ularni esa uzoqlashtiraman” (Imom Tabaroniy rivoyatlari).

         Hozirgi sinovli kunlarda zakot berish, ehson qilish va imkon boricha o‘zgalarga yordam berishning savobi katta. Chunki hozir ehtiyojmand aholi nisbatan ko‘proq. Badavlat kishilar bu fursatni g‘animat bilib, imkoniyatdan foydalanib qolishlari, katta savoblarni qo‘lga kiritishlari ayni muddaodir. Chunki tezda Ramazon ham, bu sinovli kunlar ham o‘tib ketadi, keyin bunday bir ajru savob beriladigan fursatni topib bo‘lmaydi.

Shunisi ham muhimki, ro‘za tutishdan maqsad – Alloh taoloning buyrug‘ini bajarish, taqvo sifatini hosil qilishdir. Ro‘za tutib yomonligini qo‘ymagan, yolg‘on, g‘iybat va gunoh ishlarni tark etmagan kishining faqat och qolganiyu chanqagani qoladi. Payg‘ambarimiz hadisi shariflarida shunga ishoralar kelgan.  

Muhtaram Yurtboshimiz ham 20 aprel kuni o‘tkazilgan yig‘ilishda aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamini qo‘llab-quvvatlash masalasiga alohida to‘xtalib o‘tdilar. Prezidentimiz o‘z nutqida vaqtincha ishlamayotgan va yordamga muhtoj oilalarni aniqlab, ularni manzilli asosda oziq-ovqat va dori-darmonlar bilan ta’minlash ko‘lamini yanada kengaytirish kerakligini ta’kidlab, xalqimizning tarixiy va ma’naviy qadriyatlarini, mehr-saxovat, oqibat va himmat kabi yuksak fazilatlarini inobatga olgan holda “Saxovat va ko‘mak” umumxalq harakatini yo‘lga qo‘yish tashabbusini ilgari surdilar. Bu umumxalq harakati, albatta, o‘zining ijobiy samarasini beradi. Chunki, ijtimoiy ko‘makka muhtojlar holidan xabar olish, ularga saxovat ko‘rsatish xalqimizga xos qadriyatlardan hisoblanadi.

Davlatimiz rahbari ilgari surayotgan tashabbusning xayrliligi va kuchi shundaki, ayni vaziyatdan aziyat chekayotgan qatlam vakillari saxiy kishilar ko‘magida qaddini tiklab oladi.

Muhtaram azizlar! Suhbatimiz davomida ro‘za ibodatiga oid yurtdoshlarimiz tomonidan eng ko‘p so‘raladigan masalalarga to‘xtalamiz.

• Ramazonda saharlikdan uxlab qolgan odam, o‘yg‘ongach oz bo‘lsa ham biror narsa yeb-ichib, ro‘zani niyat qilaman desa, niyati ham o‘sha kuni tutadigan ro‘zasi ham to‘g‘ri bo‘lmaydi. Ramazon oyida saharlikka uxlab qolgan odam, uyqudan turgach, ro‘zani buzadigan (ya’ni, yeb-ichish, er-xotinlik aloqasi kabi) ishlarni qilmasdan, shu kungi ro‘zani tutishni niyat qiladi. Bunday niyatni toki quyosh tikkaga kelgungacha qilish mumkin.
• Ro‘zador kishi unutib, yesa yoki ichsa ro‘zasi ochilmaydi, lekin ro‘zadorligi yodiga kelgan zahoti yeb-ichishdan to‘xtaydi, hatto og‘zida chaynab turgan luqmani ham yutmaydi.
• Ro‘zador mushk, atr va boshqa xushbo‘yliklarni hidlash bilan ro‘zasi ochilmaydi.
• Ro‘za holatida misvok ishlatish mumkin. Lekin, misvok ishlatganda milklar qonasa yoki og‘izga suv to‘plansa yutib yuborib bo‘lmaydi.
• Ro‘zador tahlil uchun yoki birovga qon berish uchun qon oldirishi mumkin. Agar qon oldirish ro‘zadorni holsizlantirib qo‘yadigan bo‘lsa, makruh bo‘ladi. Bunday ishlarni og‘iz ochgandan keyinga qoldirgan yaxshiroq.
• Qasddan qayt qilmasa ro‘za ochilmaydi. Agar qasddan, o‘zini-o‘zi qayt qildirsa, og‘iz to‘la bo‘lsa ro‘za ochiladi, og‘iz to‘la bo‘lmasa ochilmaydi. Taom og‘ziga kelib, so‘ng beixtiyor qaytib ketsa, ro‘za ochilmaydi.
• Sigaret chekish, tamaki va nosga o‘xshash moddalarni iste’mol qilish bilan ro‘za ochiladi (“Al-Fiqhul islamiy va adillatuh”). “Raddul muhtor” kitobida chilim, sigaret kabi moddalarni chekish kafforatni vojib qilishi aytilgan.
• Ro‘zador biror narsani tatib ko‘rsa makruh bo‘lsada, ro‘za ochilmaydi, lekin tatib ko‘rgan narsasini yutib yubormasdan, og‘zidan chiqarib yuborishi darkor, aks holda ro‘za ochiladi (“Raddul muhtor”).
• Ro‘zador kishi tishlarini tozalashda tish pastalaridan foydalanishi makruh sanaladi. Agar pastadan hosil bo‘lgan ko‘piklarni yutib yuborsa, ro‘zasi ochiladi. Chunki pasta bilan tish tozalash biror narsani tatib ko‘rishga o‘xshaydi.
• Ehtilom, ya’ni uyquda bulg‘anish ro‘zani buzmaydi. Chunki, u o‘zi ixtiyori bilan bo‘lmagan. Bunday holatda ro‘zador g‘usl qilib olishi yetarli bo‘ladi. 
• Ayol kishi ro‘za tutayotganda hayz yoki nifos qoni ko‘rib qolsa, ro‘zasi ochilib ketadi va qazosini tutib berishi zimmasiga lozim bo‘ladi.
• Ayollar ro‘zani to‘liq tutish maqsadida dori iste’mol qilib, odat qonini kechiktirishi joiz. Odatiy qon kelmaguncha ayol kishi pok sanaladi va ro‘za tutishi lozim. Qonni to‘xtatib turish-turmaslik borasida shar’an qaytariq yo‘q. Bu ish ayol kishining sog‘ligiga zarar qilmasa joiz, zarar qilsa joiz emas.
• Yonbosh yoki teri ostiga (ozuqa va quvvat bermaydigan) ukol olish bilan ro‘za buzilmasligiga ulamolar yakdil fikr bildirganlar. “Fatovoi hindiya” kitobida shunday deyiladi: “Terining orasidan ichkariga yog‘ kabi narsalarning kirishi ro‘zani ochmaydi. Odatiy yo‘llardan boshqa joylardan terining orasiga narsa kirishi, masalan, ilon chaqib olishi (garchi tomirdan chaqsada), sovuq suvda g‘usl qilish natijasida teri orasidan ichkariga suv o‘tishi, ro‘zani ochmasligiga barcha ulamolar ittifoq qilganlar”.
• Ulamolarning ko‘pchiligi tomirdan olingan ukol ro‘zaning buzilishini bayon qilishgan.
• Ko‘zga dori tomizilsa, ro‘zani ochmaydi (“Fatovoi hindiya”). Zamonaviy tibbiyot ko‘zdan dimoqqa yo‘l borligini isbotlagan. Shuning uchun bu ishni ehtiyotan, iftordan keyinga qoldirgan ma’qul.
• Sepiladigan yoki til ostiga qo‘yiladigan dori o‘zi yoki og‘iz suvi bilan aralashib ichga ketadigan bo‘lsa, ro‘zani ochadi. Ichga ketmaydigan, faqat og‘izda qoladigan bo‘lsa, faqat uning ta’mini sezish sababli yurak tinchlanadigan bo‘lsa, maxsus asbob (pulverizator) bilan og‘izga sovuq havo yuboriladigan bo‘lsa ro‘za ochilmaydi.
• Nafas qisishi va boshqa kasalliklarda ishlatiladigan aerozollar agar gaz ko‘rinishida bo‘lsa, ro‘zani ochmaydi. Agar suyuq dorilar ko‘rinishida bo‘lsa, tomoqdan o‘tsa ro‘zani buzadi.
• Turli surtma dorilar va shu kabi vositalarni badanga surtish bilan ro‘za ochilmaydi.
• Shariatimiz ikki toifa kishilarni ro‘za tutmasliklariga ruxsat berib, o‘rniga Ramazonning har bir kuni uchun fidya berishga buyurgan.

1. Qarilik sababli umuman ro‘za tutishga yaramaydigan, kundan-kunga jismonan zaiflashib borayotgan yoshi ulug‘ keksalar.
2. Surunkali kasal bo‘lib, odatda tuzalishiga umid bo‘lmagan va ro‘za tutish ularning salomatligiga jiddiy ziyon yetkazishi mumkin bo‘lgan bemorlar (“Bahrur roiq”).

• Ro‘zani qasddan buzish aslo mumkin emas, bu katta gunoh bo‘ladi. Ro‘zador kishi kunduz kuni, qasddan jinsiy aloqa qilsa, insonga ozuqa bo‘ladigan narsalarni yesa va ichsa yoki dori bo‘ladigan narsalarni yesa va ichsa kaffarot vojib bo‘ladi. Yuqoridagi holatlarda inson yo‘qotilgan o‘sha kun uchun bir kun qazo tutib beradi va qasdan qilganlik jazosiga yana ikki oy uzluksiz ro‘za tutishi yoki oltmish miskinni to‘ydirishi lozim bo‘ladi.
• Dinimizda iftorlikni tezlashtirishga targ‘ib qilingan, og‘iz ochishni qasddan Shom namozidan keyinga surish sunnatga xilofdir. Iftorni tezlatish afzal va quyosh botishi bilan namozdan oldin og‘iz ochish mustahabdir (“Fatovoi hindiya”).

Alloh taolo Ramazon oyini barchamizga muborak qilsin! Bu oydagi savobli amallarni bizga oson qilib, gunohlardan forig‘ bo‘lishimizni nasib aylasin! Omin!