Sayt test holatida ishlamoqda!
11 May, 2026   |   23 Zulqa`da, 1447

Toshkent shahri
Tong
03:36
Quyosh
05:09
Peshin
12:24
Asr
17:22
Shom
19:35
Xufton
21:01
Bismillah
11 May, 2026, 23 Zulqa`da, 1447

Tilini asragan ayol

02.08.2020   11983   7 min.
Tilini asragan ayol

Abdulloh ibn Muborak hikoya qiladi:

Men Allohning muborak uyi Baytullohni haj qilish va Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallam qabrlarini ziyorat etish niyati bilan safarga chiqqan edim. Yo‘lda bir qora sharpaga duch keldim. Yaqinroq borib qarasam, jun ko‘ylak kiygan va ro‘mol yopilgan bir kampir ekan.

  • Assalomu alaykum va rahmatullohi va barokatuh, — deb salom berdim. U:
  • «Mehribon Parvardigor tomonidan salom aytilur»,1 — deb alik oldi.
  • Alloh senga rahm etsin, bu yerda nima qilyapsan? — deb so‘radim. Kampir:
  • «Kimni Alloh adashtirib qo‘ysa, uning uchun biron hidoyat qiluvchi bo‘lmas»,2 — deb tilovat qildi. Uning so‘zidan yo‘ldan adashganini angladim. Keyin:
  • Qayerga ketyapsan? — deb savol qildim.
  • «Bir kechada bandasini Masjidul Haramdan Masjidul Aqsoga sayr qildirgan Zot pokdir»,3 — deb javob berdi. Bildimki, u haj ibodatini ado etib, Baytul Maqdisga ketayotgan ekan. So‘ngra bu yerda qachondan beri turganini so‘radim.
  • «Uch kecha-kunduz»,* — dedi. Nima yeb-ichayotganini so‘raganimda:
  • «Uning o‘zi meni to‘ydirur va qondirur»,5 — deb javob qildi.
  • Tahoratni qanday qilyapsan? — deb so‘radim keyin. U Moida surasining 6-oyatini o‘qidi:
  • «Suv topa olmasangiz, pok tuproq bilan tayammum qilingiz».
  • Mening ovqatim bor, yeysanmi? — dedim.
  • «So‘ngra kechgacha ro‘zani benuqson qilib tutinglar».6
  • Hozir ramazon oyi emas-ku.
  • «Kim o‘z ixtiyori-la yaxshilikni niyat etsa, bas, Alloh shukr qilguvchi va bilguvchidir».7
  • Safarda bizga ro‘za tutmaslikka ruxsat etilgan-ku.
  • «Ro‘za tutishingiz, agar bilsalaringiz, o‘zingiz uchun yaxshidir».8
  • Nima uchun men gapirgandek oddiy so‘zlar bilan ga-pirmayapsan, — desam:
  • «U biron so‘zni talaffuz qilmas, magar (talaffuz qilsa) uning oldida hoziru nozir bo‘lgan bir kuzatuvchi (farishta u so‘zni yozib olur)»,9 — dedi. Men savol berishda davom etdim:
  • Sen kimsan o‘zi?
  • «(Ey inson,) o‘zing aniq bilmagan narsaga ergashma! Chunki quloq, ko‘z, dil — bularning barchasi to‘g‘risida (inson) mas’uldir», — deb Isro surasining 36-oyatini tilovat qildi.
  • Xato qildim, kechir — deb uzr so‘radim. U:
  • «Bugun sizlar ayblanmaysizlar. Alloh sizlarni mag‘firat qilur»,10— dedi. Keyin:
  • Mana bu tuyamga o‘tirib, karvoningga yetib olishni xohlaysanmi?— deb taklif qildim.
  • «Qanday yaxshi amal qilsangiz, Alloh uni biladi»," — dedi. Tuyani cho‘ktirdim. Shunda u:
  • «Mo‘minlarga ayting, ko‘zlarini (nomahram ayollarga tikishdan) to‘sinlar»,12 —degan oyatni o‘qidi. Men ko‘zimni undan uzdim va:
  • Tuyaga chiqqin, — dedim. U minmoqchi bo‘lganida, tuya hurkib ketdi va kiyimini yirtib yubordi. Shunda:
  • «Sizlarga ne bir musibat yetsa, o‘z qo‘llaringiz qilgan narsa-gunoh sababli (yetur)»,'3,—deb qiroat qildi.
  • Shoshmay tur, tuyani bog‘lab qo‘yay, — dedim. U:
  • «Biz uni Sulaymonga fahmlatdik»," — dedi. Tuyani bog‘lab qo‘yib, unga:
  • Mingin, — dedim. Tuyaga minib olgach, u:
  • «Bizlarga buni bo‘ysindirgan zot pokdir. Bizlar bunga qodir emas edik. Albatta, biz Robbimizga qaytguvchimiz»,15— dedi. Jilovdan tutib, qichqirib tuyani tez haydab ketdim. Shunda u Luqmon surasining:
  • «Yurganingda o‘rtacha yurgin va ovozingni past qilgin»,— degan oyatini tilovat qildi. So‘ngra sekin yurib, she’r o‘qiy boshladim.
  • «Qur’ondan muyassar bo‘lgan miqdorda o‘qiyveringlar»,'6— dedi.
  • Menga ko‘p yaxshiliklar berildi, — dedim men. U: 
  • «Aql egalarigina eslaydilar»," — deb o‘qidi. Bir oz yurganimizdan keyin:
  • Ering bormi? — deb so‘radim. U Moida surasining 101-oyatini o‘qib javob berdi:
  • «Ey mo‘minlar, ayon bo‘lganda sizlarni xafa qiladigan narsalar haqida so‘ramanglar». Men jim qoldim, karvoniga yetib olgunimizcha unga hech narsa gapirmadim. Yetib kelgach:
  • Mana karvon, bu yerda kiming bor? — deb so‘radim. U:
  • «Mol-mulk va bola-chaqa hayoti dunyoning ziynatidir»,18 — dedi. Bu gapidan karvonda farzandlari borligini bildim.
  • Ular nima qiladilar?, — deb so‘ragan edim:
  • «Belgilar qo‘yildi va yulduzlar bilan topurlar»,19 — degan oyatni o‘qidi. Bolalari karvonlarda yo‘l boshlovchi ekanliklarini bildim. U chaylalar tomon ishora qildi.
  • U yerda kiming bor? — dedim. U yana oyat o‘qidi:
  • «Alloh Ibrohimni o‘ziga do‘st tutdi»,20 «Muso bilan Allohning o‘zi, bevosita, gaplashdi»,21 «Ey Yahyo, kitobni mahkam ushla».22 Men:
  • Ey Ibrohim, ey Muso, ey Yahyo! Deb, ayolning farzandlarini chaqirdim. Oldimga oydek yigitlar kelib salom berdi. Shunda ayol o‘g‘illariga:
  • «Endi bir kishini mana shu pulingiz bilan shaharga jo‘natinglar, u eng sara, pokiza taomlarni tanlab, sizlarga undan rizq-nasiba olib kelsin»,23 — dedi. Ulardan biri borib, taom sotib olib keldi va ovqatni dasturxonga qo‘ydi. Ayol yana tilovat qildi: 
  • «Sizlar o‘tgan kunlarda qilgan amallaringiz sababli (ushbu noz-ne’matlarni) pok bilib yeb-ichinglar».24 Shunda men:
  • Bu ayol haqida gapirib bermagunlaringizcha ovqatlaringizni yemayman, — dedim. Ular:
  • Bu ayol bizning onamiz bo‘ladi. Qirq yildan beri pok Parvardigorning adashtirishidan, g‘azab qilishidan qo‘rqib, Allohning kalomi — Qur’oni karimning so‘zidan boshqa so‘zni gapirmaydi, — deyishdi. Shunda men ham javob tariqasida bir oyat o‘qidim:
  • «Bu Allohning fazl-karami, uni xohlagan bandasiga beradi. Alloh ulug‘ fazilat egasidir».

«Odoblar durdonasi» kitobidan.

 

1. Yosin, 58

9. Qof, 18

17. Baqara, 269

2. A’rof, 186

10. Yusuf, 92

18. Kahf, 46

3. Isro, 1

11. Baqara, 197

19. Nahl, 16

4. Maryam, 10

12. Nur, 30

20. Niso, 125

5. Shuaro, 79

13. Sho‘ro, 30

21. Niso, 164

6. Baqara, 187

14. Anbiyo, 79

22. Maryam, 12

7. Baqara, 158

15. Zuxruf, 14

23. Kahf, 19

8. Baqara, 184

16. Muzammil, 20

24. Al-Haqqa, 24

Ibratli hikoyalar
Boshqa maqolalar

Uyquga yotish va uyqudan turish odoblarining ilmiy mo‘jizalari

06.05.2026   10351   5 min.
Uyquga yotish va uyqudan turish odoblarining ilmiy mo‘jizalari

Bismillahir Rohmanir Rohiym

Uyqu – Alloh taolo tomonidan insoniyatga berilgan ne’matlardan biri. Uyqu sababli inson hordiq chiqaradi, jismi kuch-quvvatga to‘ladi.

Inson bu kundalik odati orqali ham savobga ega bo‘lishi mumkin. Buning uchun quyidagi odoblarga rioya etish talab etiladi.


Birinchisi – uxlashga yotmoqchi bo‘lgan kishi badanini dam oldirishni va ibodatga kuch yig‘ishni niyat qilishi lozim.

Bunday niyat bilan uyqu ham ibodatga aylanadi va inson go‘yoki kechalarni ibodat bilan qoim qilgandek ajrga ega bo‘ladi.


Ikkinchisi – uyquga pokiza holda yotish.

Pok holda uxlagan kishi shayton vasvasasidan omonda bo‘ladi.

 

Uchinchisi – qorin to‘q holda uxlashdan saqlanish.

To‘q qoringa uxlash inson salomatligi uchun nihoyatda zararlidir. Bunda ovqat hazm bo‘lishi qiyinlashib, turli oshqozon va ichak kasalliklari kelib chiqadi.

 

Beshinchisi – uyquga barvaqt yotish.

Tunni bekorchilik bilan o‘tkazish inson salomatligi uchun jiddiy zarar ekanini ta’kidlab o‘tish lozim. Buyuk Britaniya olimlarining 90 mingga yaqin ko‘ngilli qatnashgan, olti yil davom etgan taqdiqotlari natijasiga ko‘ra soat 2200 dan 2300 gacha bo‘lgan vaqt oralig‘ida uyquga yotish yurak-qon tomir kasalliklari xavfini sezilarli darajada kamaytirishi aniqlangan (European Heart Journal – Digital Health, Volume 2, Issue 4, December 2021, Pages 658–666).


Oltinchisi – uxlashdan oldin uy eshigini mahkamlab yopish va idishlar og‘zini berkitish.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Eshiklarni berkitinglar, mesh (og‘zini) bog‘langlar, idish-tovoqni to‘nkarib qo‘yinglar, chiroqlarni o‘chiringlar” deganlar (Imom Buxoriy rivoyati).


Yettinchisi – chiroqlar o‘chirib yotish.

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Agar uxlasangiz, chiroqlarni o‘chiringlar!” deganlar (Imom Abu Dovud rivoyati).

Buyuk Britaniyaning “Current Biology” nomli ilmiy-ommabop jurnalida uxlash paytida chiroqning yonib turishi inson tanasiga salbiy ta’sirlari haqidagi maqolada quyidagi ma’lumotlar keltiriladi:

“Gollandiyalik olimlar sichqonlar ustida tadqiqot olib borib, tundagi chiroqlarning ularga ta’sirini o‘rganishdi. Tadqiqot natijasida uxlash vaqtida chiroq yonib turishining ko‘plab kasalliklarga bog‘liqligi aniqlandi”.

Soxa mutaxassislarining aytishicha, uxlash asnosida xonadagi chiroqning yoniq turishi saraton, immunitet pasayishi, erta qarish kabi bir qancha kasalliklarga sabab bo‘lar ekan.


Sakkizinchisi – to‘shakni qoqib yotish.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasulullloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar: “Qaysi biringiz yotog‘iga yotsa, izorining ichki tarafi bilan to‘shagini qoqib yuborsin. Zero, u o‘zidan keyin to‘shagiga nima kirganini bilmaydi…” (Imom Buxoriy rivoyati).

G‘arb olimlari inson uxlaganida badandan turli zararli hujayralar ko‘rpaga o‘tishini, agar ular vaqtida tozalanmasa, ko‘payib, kasalliklar keltirib chiqarishini aniqladilar.

Bu muammoni bartaraf etish yo‘llarini bir necha yillar davomida izladilar. Eng kuchli tozalash vositalarini ishlatib, ko‘rpani yuvdilar. Lekin undagi zararli hujayra va hasharotlar qimir etgani ham yo‘q. Oxir oqibat ko‘rpani qo‘l bilan uch marta qoqib ko‘rishdi. Natijada, o‘lik hujayra va boshqa parazitlardan asar ham qolmadi.

 

To‘qqizinchisi – qorinni yerga qilib yotmaslik.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday holda yotish haqida: “Albatta, bu yotish Allohning g‘azabini keltiradi”, deganlar.

AQSHlik mutaxassislar yuztuban uxlash salomatlikka salbiy ta’sir ko‘rsatishini ilmiy isbotladilar. Bunda inson ko‘krak qafasi to‘liq nafas ololmaydi. Bo‘yin mushaklari muskulga aylanishi oqibatida qon tomirlari shikastlanadi. Bel qismining egilishi ichki organlarga kuchli bosim o‘tkazadi.

Uyqudan turganda ham siqilgan, lanj, g‘azablangan, asabiy holda bo‘ladi. Chalqancha yotilganda og‘izdan nafas olingani bois u shamollash, tumov va milklarning yallig‘lanishi kabi kasalliklarni keltirib chiqaradi.


O‘ninchisi o‘ng tomonga yonboshlab yotish.

Baro ibn Ozib roziyallohu anhu aytadilar: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam agar to‘shakka yotadigan bo‘lsalar, o‘ng tomonlari bilan yotardilar”.


Olimlar olib borgan tadqiqotlarga ko‘ra, o‘ng qo‘lni o‘ng yonoq ostiga qo‘yib uxlash inson tanasining tinchlanishiga, tez uyquga ketishga, hatto qo‘rqinchli tushlar ko‘rishning oldini olishga sabab bo‘larkan. Bu esa, depressiya va stressdan aziyat chekayotgan odamlarni turli uyqu dorilarini qabul qilishdan xalos etadi.

Kaliforniya universiteti professori, misrlik olim Doktor Jamoliddin Ibrohim boshchiligida o‘tkazilgan tadqiqotlarda o‘ng tomonga yonboshlab yotganda yurak kamroq kuch sarflashi, qonning oson aylanishi, asablarning tinchlanishi va dam olishi hamda tezda uyquga ketishga sabab bo‘lishi aniqlandi.

Davron NURMUHAMMAD